October 8, 2018

Քոմբի գետ կոլեկտիվի հայտարարագիրը (ապրիլ 1977թ.)

Մենք Սև ֆեմինիստների կոլեկտիվ ենք, որն իր գործունեությունը սկսել է 1974 թվականից։ Այս ընթացքում մենք զբաղված ենք եղել մեր քաղաքականությունը սահմանելու և հստակեցնելու գործընթացով։ Միևնույն ժամանակ քաղաքական գործունեություն ենք ծավալել խմբի շրջանակներում և համագործակցել այլ առաջադեմ կազմակերպությունների ու շարժումների հետ։ Ներկայումս ակտիվորեն պայքարում ենք ռասայական, սեռական, հետերոսեռական և դասակարգային ճնշումների դեմ։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ ճնշման գլխավոր համակարգերը փոխկապակցված են՝ մեր առջև խնդիր ենք դրել զարգացնել միահավաք վերլուծություն և պրակտիկա։ Այս ճնշումների համադրությունը պայմանավորում է մեր կյանքը։ Սև կին լինելով՝ Սև ֆեմինիզմը տեսնում ենք որպես քաղաքական տրամաբանական շարժում՝ պայքարելու ընդդեմ այն բազում և միաժամանակյա ճնշումների, որոնց հետ բախվում են բոլոր գունամաշկ կանայք։

Այստեղ քննարկելու ենք հետևյալ չորս գլխավոր թեմաները․ 1) ժամանակակից Սև ֆեմինիզմի ծնունդը, 2) այն, ինչին հավատում ենք, այսինքն` մեր քաղաքականության կոնկրետ տիրույթը, 3) Սև ֆեմինիստներին համախմբելու առկա խնդիրները և մեր կոլեկտիվի կարճ պատմությունը, 4) Սև ֆեմինիստական խնդիրները և պրակտիկան։

1. Ժամանակակից Սև Ֆեմինիզմի ծնունդը

Նախքան Սև ֆեմինիզմի վերջին զարգացումներին անդրադառնալը, ցանկանում ենք հաստատել, որ մեր սկիզբը տեսնում ենք աֆրո-ամերիկացի կանանց՝ գոյատևման ու ազատագրման համար մղած կենաց-մահու շարունակական պայքարի պատմական իրականության մեջ։ Ամերիկյան քաղաքական համակարգի (սպիտակ արական տիրապետության) նկատմամբ Սև կանանց ծայրահեղ բացասական վերաբերմունքը միշտ պայմանավորված է եղել նրանով, որ մենք անդամակցել ենք երկու ճնշված ռասայական ու սեռական կաստաների։ Ինչպես Անջելա Դեյվիսն իր «Մտորումներ ստրուկների համայնքում Սև կնոջ դերի շուրջ» հոդվածում մատնանշում է, Սև կանայք միշտ էլ մարմնավորել են (նույնիսկ եթե միայն ֆիզիկական դրսևորմամբ) սպիտակ արական տիրապետության հակառակորդի դիրքորոշումը, և թե՛ կտրուկ, թե՛ աննկատ եղանակներով ակտիվորեն դիմադրել են, որպեսզի այն չներխուժի իրենց և իրենց համայնքների մեջ։ Միշտ էլ եղել են Սև կին ակտվիստներ, ոմանք՝ հայտնի, ինչպես, օրինակ՝ Սոջըրնըր Թրութը, Հարիեթ Թաբմընը, Ֆրանսիս Է․ Ու․ Հարփըրը, Այդա Բ․ Ուելս Բարնեթը և Մերի Չըրչ Թըրելը, իսկ շատ շատերն էլ՝ անհայտ, որոնք կիսել են այն գիտակցությունը, որ իրենց սեռական ինքնությունը միակցված է ռասայական ինքնությանը, և որ այս բարդ ինքնությունն իրենց ամբողջ կյանքի իրավիճակն ու քաղաքական պայքարի կիզակետը դարձնում է յուրահատուկ։ Ժամանակակից Սև ֆեմինիզմն անթիվ սերունդների կրած անձնական զոհողությունների, պայքարատենչության և մեր մայրերի ու քույրերի կողմից արված աշխատանքի արդյունքն է։

Սև ֆեմինիզմն առավել ակնհայտորեն թափ հավաքեց 1960-ականների վերջին, երբ սկսվեց ամերիկացի կանանց շարժման երկրորդ ալիքը։ Սև, Երրորդ աշխարհի և աշխատող կանայք ֆեմինիստական շարժմանը մասնակցել են դեռ սկզբից, սակայն արտաքին հետադիմական ուժերը, ինչպես նաև հենց շարժման մեջ առկա էլիտիզմն ու ռասիզմը քողարկել են մեր մասնակցությունը։ 1973 թվականին Սև ֆեմինիստները, ովքեր գլխավորապես գտնվում էին Նյու Յորքում, առանձին Սև ֆեմինիստական խումբ ձևավորելու անհրաժեշտություն զգացին։ Այդ խումբը Սև ազգային ֆեմինիստական կազմակերպությունն էր (National Black Feminist Organization)։

Սև ֆեմինիստական քաղաքականությունները նաև ակնհայտորեն կապված են Սև ազատագրական՝ մասնավորապես 1960-ականների և 1970-ականների շարժումների հետ։ Մեզանից շատերն ակտիվորեն մասնակցել են այդ շարժումներին (Քաղաքացիական իրավունքներ, Սև ազգայնականություն, Բլեք Փանթերս) և մեր ողջ կյանքը մեծապես ազդվել և փոխվել է դրանց գաղափարախոսություններից, նպատակներից և մարտավարություններից։ Այս ազատագրական շարժումներում մեր ունեցած փորձառությունն ու հուսախաբությունը, ինչպես նաև սպիտակ տղամարդկանց ձախական շարժման ծայրամասում (periphery) մեր փորձառությունը հանգեցրեց հակառասիստական (ի տարբերություն սպիտակ կանանց քաղաքականության) և հակասեքսիստական (ի տարբերություն Սև և սպիտակ տղամարդկանց քաղաքականության) քաղաքականության ստեղծման անհրաժեշտությանը։

Անհերքելի է, որ Սև ֆեմինիզմի առաջացումն ուներ նաև անձնական պատճառներ, այն է՝ քաղաքական գիտակցությունը, որ բխում է անհատական Սև կանանց կյանքի անձնական փորձառություններից։ Սեռական ճնշումը Սև ֆեմինիստների, ինչպես նաև շատ այլ Սև կանանց, ովքեր իրենց ֆեմինիստ չեն համարում, առօրեա կյանքի անփոփոխ մաս է։ Երեխա ժամանակ մենք գիտակցում էինք, որ տարբերվում ենք տղաներից և որ մեզ այլ կերպ են վերաբերվում։ Օրինակ՝ մեզ հրամայում էին լռել՝ «օրիորդին վայել» և միևնույն ժամանակ սպիտակների աչքում ավելի պակաս առարկելի երևալու համար։ Երբ մեծացանք, սկսեցինք գիտակցել տղամարդկանց կողմից ֆիզիկական ու սեռական բռնության վտանգը։ Այնուամենայնիվ, մենք ոչ մի կերպ չէինք կարողանում հղացականացնել այն, ինչը մեզ համար այդքան ակնհայտ էր, այն, ինչ իրոք տեղի էր ունենում։

Սև ֆեմինիստները հաճախ խոսում են խելագարության զգացողության մասին, որն ունենում են մինչ այնպիսի հղացքների գիտակցումը, ինչպիսիք են սեռական քաղաքականությունը, հայրիշխանությունը և, որ ամենակարևորն է, ֆեմինիզմը. այն քաղաքական վերլուծությունը և պրակտիկան, որը մենք՝ ֆեմինիստներս օգտագործում ենք մեր հանդեպ գործադրվող ճնշման դեմ պայքարելու համար։ Առօրյա կյանքում տեղ գտած ռասայական քաղաքականությունը և հենց ռասիզմը շատ Սև կանանց թույլ չեն տվել և չեն տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրել իրենց սեփական փորձառությունները, և այդ գիտակցության վրա կառուցել քաղաքականություն, որը կփոխի մեր կյանքը և անխուսափելիորեն վերջ կդնի մեր նկատմամբ գործադրվող ճնշմանը։ Մեր զարգացումը անպայման պետք է նաև կապված լինի Սևերի քաղաքական և տնտեսական ժամանակակից դիրքորոշումների հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո եկած Սև երիտասարդ սերունդն առաջինն էր, որին հնարավորություն տրվեց նվազագույն մասնակցություն ունենալ այն որոշ կրթական ու աշխատանքային ոլորտներում, որոնք նախկինում ամբողջությամբ անհասանելի էին Սևերի համար։ Թեպետ մենք տնտեսապես գտնվում ենք ամերիկյան կապիտալիստական տնտեսության ամենաստորին մասում, կրթության և աշխատաշուկայում տիրող նմուշականության (tokenism) շնորհիվ մեզանից որոշներին հաջողվել է ձեռք բերել որոշ գործիքներ, ինչը մեզ թույլ է տվել ավելի արդյունավետ պայքարել մեր նկատմամբ կիրառվող ճնշման դեմ։

Ի սկզբանե մեզ համախմբողը հակառասիստական և հակասեքսիստական դիրքորոշումն էր։ Քաղաքականապես ավելի աճելուց հետո սկսեցինք նաև անդրադառնալ հետերոսեքսիզմին և կապիտալիզմի ներքո տիրող տնտեսական ճնշմանը։

2. Ինչին ենք մենք հավատում

Մեր քաղաքականությունն ամենից առաջ բխեց այն համոզմունքից, որ Սև կանայք էապես արժեքավոր են և որ մեր ազատագրումը չպետք է հավելում լինի, քանի որ մենք որպես մարդ ևս ունենք ինքնավարության կարիք։ Սա այնքան ակնհայտ է, որ կարող է պարզամիտ հնչել, սակայն փաստ է, որ ոչ մի առերևույթ առաջադիմական շարժում մեր նկատմամբ կիրառվող ճնշումը երբևէ առաջնահերթություն չի համարել կամ լրջորեն չի աշխատել այն վերացնելու համար։ Սև կանանց հասցեին հնչեցված նվաստացուցիչ կարծրատիպերի լոկ թվարկումը (մամի, մայրիշխան, Սապֆիր, պոռնիկ, բուլդագր), մեր նկատմամբ գործադրվող դաժան և հաճախ սպանամետ վերաբերմունքի ցուցակագրումը ցույց է տալիս, թե արևմտյան կիսագնդում ստրկության չորս դարերի ընթացքում որքան քիչ է արժեվորվել մեր կյանքը։ Մենք գիտակցում ենք, որ միայն մենք ենք կարող հետևողականորեն պայքարել մեր ազատագրման համար։ Մեր քաղաքականությունը բխում է ինքներս մեր, մեր քույրերի և մեր համայնքի նկատմամբ տածած առողջ սիրուց, ինչը թույլ է տալիս շարունակել մեր պայքարն ու աշխատանքը։

[ընթացքի մեջ]



[Անգլերենից թարգմանեց Մարգո Գևորգյանը]
[բնագիրը տե՛ս այստեղ]