Գլխ 4

>>>

Հոդված 62. Հայաստանի Հանրապետթյնմ օրենսդիր իշխանթյնն իրականացնմ է Ազգային ժողովը:

Սահմանադրթյան 59, 66, 73, 74, 78, 81, 83, 84, 111, 112 հոդվածներով նախատեսված դեպքերմ, ինչպես նաեւ իր գործնեթյան կազմակերպման հարցերով Ազգային ժողովն ընդնմ է որոշմներ, որոնք ստորագրմ եւ հրապարակմ է Ազգային ժողովի նախագահը:

Ազգային ժողովի լիազորթյնները սահմանվմ են Սահմանադրթյամբ:

Ազգային ժողովը գործմ է իր կանոնակարգին համապատասխան:

>>>

AMINA ARRAF: A “Queered” Antidote

Nancy Agabian writes in the March issue of The Brooklyn Rail:

An event that seemed to measure American writers’ tolerance for dealing with race took place last year when the poet Claudia Rankine, who is black, took offense to “The Change,” a poem by Tony Hoagland, who is white. The speaker of “The Change,” who is also white, describes a black tennis player in stereotypically racist terms and then reveals that “I couldn’t help wanting / the white girl to come out on top, / because she was one of my kind, my tribe, / with her pale eyes and thin lips.” The narrator also celebrates the win of the black player as “the end of an era,” closing on the line, “and we were changed.” When Rankine asked her colleague about the poem, he admitted that the speaker was racist, made it clear that he wasn’t the speaker, and stated his preference not to explain the poem to a poet, adding, “This poem is for white people.” Rankine responded at the Associated Writing Programs conference with more questions, unsure whether Hoagland was aware of the poem’s lack of condemnation for racist attitudes. Further, she sensed that his claim that the poem was “for white people” was taking a historical form of entitlement, telling her, a black woman, to back off. She concluded her speech by pleading, “Language that feels hurtful is intended to exploit all the ways that I am present. My alertness, my openness, my desire to engage my colleague’s poem, my colleague’s words, actually demands my presence, my looking back at him. So here I am looking back, talking back and, as insane as it is, saying, please.” Rankine went on to call for submissions from writers of all racial backgrounds to broaden the discussion about “creative imagination and race” on her website. What resulted was a cavalcade of voices, asking and defending who gets to say what, why, how, and about whom in terms of race. [. . .]

I write this examination on racism, sexism, and representation in conjunction with the release of a book that I have been involved with for a few years: Queered: What’s to be done with Xcentric Art, a catalogue and document of the work of Queering Yerevan, a collective of Armenian women writers, artists, and activists living in Armenia and in the Armenian diaspora in the U.S., Europe, and North Africa. As we discussed how to promote the book, some members mentioned that they didn’t want the audience to be limited only to queer and/or Armenian readers. This called up the “nobody cares” voice in me, not so different, I now realize, from MacMaster feeling unheard because of his identity; it also helped me respond to the Amina scandal of last summer in a way I couldn’t do till now, with the power of a collective behind me.

The original members of Queering Yerevan (QY) communicated to each other first over a listserv as they found each other, became acquainted, compared their life experiences, then debated their purpose. Eventually they came to create three annual art events together as well as posting regularly on a shared blog. The book represents this work, sandwiching images from the exhibitions between texts that represent the group’s history: e-mail correspondence, rejection letters from foundations for support, resignations from various members, challenges to art institutions, a report on an art demonstration against militarism, an academic treatise on queer aesthetics, and an open letter in protest to homophobic articles about homosexuality in the Armenian media, among other documents. Much of the work isn’t translated, so there are Armenian texts that will remain mysterious unless you find an Armenian reader to sit with you and go over them—and Armenian readers won’t understand the English unless they find a translator as well: This represents the way the group communicated to each other, with speakers of different abilities among us.

Read the full article here.

a queering yerevan happening in nyc

Գլխ 3

>>>

Հոդված 49. Հայաստանի Հանրապետթյան Նախագահը հետեւմ է Սահմանադրթյան պահպանմանը, ապահովմ օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանթյնների բնականոն գործնեթյնը:

Հանրապետթյան Նախագահը Հանրապետթյան անկախթյան, տարածքային ամբողջականթյան եւ անվտանգթյան երաշխավորն է:

Հոդված 50. Հանրապետթյան Նախագահն ընտրվմ է Հայաստանի Հանրապետթյան քաղաքացիների կողմից` հինգ տարի ժամկետով:

Հանրապետթյան Նախագահ կարող է ընտրվել երեսնհինգ տարին լրացած, վերջին տասը տարմ Հայաստանի Հանրապետթյան քաղաքացի հանդիսացող, վերջին տասը տարմ Հանրապետթյնմ մշտապես բնակվող եւ ընտրական իրավնք նեցող յրաքանչյր ոք:

Նյն անձը չի կարող ավելի, քան երկ անգամ անընդմեջ ընտրվել Հանրապետթյան Նախագահի պաշտոնմ:

Հոդված 51. Հանրապետթյան Նախագահի ընտրթյնն անցկացվմ է Հանրապետթյան Նախագահի լիազորթյնների ավարտից հիսն օր առաջ` Սահմանադրթյամբ եւ օրենքով սահմանված կարգով:

Հանրապետթյան Նախագահ ընտրված է համարվմ այն թեկնածն, որն ստացել է թեկնածների օգտին տրված ձայների կեսից ավելին: Եթե քվեարկվել է երկսից ավելի թեկնած եւ նրանցից որեւէ մեկը չի ստացել անհրաժեշտ ձայներ, ապա քվեարկթյնից հետո տասնչորսերորդ օրը անցկացվմ է քվեարկթյան երկրորդ փլ, որին կարող են մասնակցել առավել ձայներ ստացած երկ թեկնածն: Երկրորդ փլում ընտրված է համարվմ առավել ձայներ ստացած թեկնածն:

Այն դեպքմ, երբ քվեարկվել է մեկ թեկնած, նա համարվում է ընտրված, եթե ստացել է քվեարկթյան մասնակիցների ձայների կեսից ավելին:

Եթե Հանրապետթյան Նախագահ չի ընտրվմ, ապա քվեարկթյնից հետո քառասներորդ օրը անցկացվմ է նոր ընտրթյն:

Հանրապետթյան Նախագահն իր պաշտոնն ստանձնմ է Հանրապետթյան նախորդ Նախագահի լիազորթյնների ավարտման օրը:

Նոր կամ արտահերթ ընտրթյան միջոցով ընտրված Հանրապետթյան Նախագահը պաշտոնն ստանձնմ է ընտրթյնից հետո` տասնօրյա ժամկետմ:

Հոդված 52. Հարապետթյան Նախագահի թեկնածներից մեկի համար անհաղթահարելի խոչընդոտներ առաջանալ դեպքմ Հանրապետթյան Նախագահի ընտրթյնը հետաձգվմ է երկշաբաթյա ժամկետով: Այդ ժամկետմ անհաղթահարելի ճանաչված խոչընդոտները չվերանալ կամ մինչեւ քվեարկթյան օրը թեկնածներից մեկի մահվան դեպքերմ անցկացվմ է նոր ընտրթյն:

Նոր ընտրթյնն անցկացվմ է խոչընդոտներն անհաղթահարելի ճանաչելց հետո քառասներորդ օրը:

Հոդված 53. Հանրապետթյան Նախագահի հրաժարականի, մահվան, լիազորթյնների կատարման անհնարինթյան կամ Սահմանադրթյան 57 հոդվածով սահմանված կարգով նրան պաշտոնանկ անել դեպքերմ Նախագահի պաշտոնը թափր մնալց հետո քառասներորդ օրը անցկացվմ է Հանրապետթյան Նախագահի արտահերթ ընտրթյն:

Հոդված 54. Հանրապետթյան Նախագահը պաշտոնն ստանձնմ է Ազգային ժողովի հատուկ նիստմ ժողովրդին տրված երդմամբ:

Հոդված 55. Հանրապետթյան Նախագահը`

1) ղերձով դիմմ է ժողովրդին եւ Ազգային ժողովին.

2) Ազգային ժողովի ընդնած օրենքն ստանալց հետո քսանմեկօրյա ժամկետմ ստորագրմ եւ հրապարակմ է այն:

Այդ ժամկետմ կարող է օրենքն առարկթյններով կամ առաջարկթյններով վերադարձնել Ազգային ժողով` պահանջելով նոր քննարկմ:

Հնգօրյա ժամկետմ ստորագրմ եւ հրապարակմ է Ազգային ժողովի կողմից վերստին ընդնված օրենքը.

3) Ազգային ժողովի նախագահի եւ վարչապետի հետ խորհրդակցելց հետո կարող է արձակել Ազգային ժողովը եւ նշանակել արտահերթ ընտրթյն: Արտահերթ ընտրթյնն անցկացվմ է Ազգային ժողովի արձակմից ոչ շուտ, քան երեսն եւ ոչ շ, քան քառասն օրվա ընթացքմ:

Իր պաշտոնավարթյան վերջին վեց ամսվա ընթացքմ չի կարող արձակել Ազգային ժողովը.

4) նշանակմ եւ ազատմ է վարչապետին: Վարչապետի առաջարկթյամբ նշանակմ եւ ազատմ է կառավարթյան անդամներին:

Ազգային ժողովի կողմից կառավարթյանն անվստահթյն հայտնվել դեպքմ քսանօրյա ժամկետմ ընդնմ է կառավարթյան հրաժարականը, նշանակմ վարչապետ եւ կազմավորմ կառավարթյն.

5) օրենքով նախատեսված դեպքերմ նշանակմներ է կատարմ քաղաքացիական պաշտոններմ.

6) կարող է կազմավորել խորհրդակցական մարմիններ.

7) ներկայացնմ է Հայաստանի Հանրապետթյնը միջազգային հարաբերթյններմ, իրականացնմ է արտաքին քաղաքականթյան ընդհանր ղեկավարմը, կնքմ է միջազգային պայմանագրեր, ստորագրմ է Ազգային ժողովի վավերացրած միջազգային պայմանագրերը, վավերացնմ միջկառավարական պայմանագրերը.

8) նշանակմ եւ ետ է կանչմ օտարերկրյա պետթյններմ եւ միջազգային կազմակերպթյններին առընթեր Հայաստանի Հանրապետթյան դիվանագիտական ներկայացցիչներին, ընդնմ է օտարերկրյա պետթյնների դիվանագիտական ներկայացցիչների հավատարմագրերը եւ հետկանչագրերը.

9) վարչապետի առաջարկթյամբ նշանակմ եւ ազատմ է գլխավոր դատախազին.

10) նշանակմ է սահմանադրական դատարանի անդամներ եւ նախագահ:

Սահմանադրական դատարանի եզրակացթյան հիման վրա կարող է դադարեցնել սահմանադրական դատարանի` իր նշանակած անդամի լիազորթյնները կամ համաձայնթյն տալ կալանավորել, դատական կարգով վարչական կամ քրեական պատասխանատվթյան ենթարկել նրան.

11) Սահմանադրթյան 95 հոդվածով նախատեսված կարգով նշանակմ է վճռաբեկ դատարանի եւ նրա պալատների, վերաքննիչ, առաջին ատյանի եւ այլ դատարանների նախագահներին  դատավորներին, գլխավոր դատախազի տեղակալներին եւ դատախազթյան կառցվածքային ստորաբաժանմները գլխավորող դատախազներին, կարող է դադարեցնել դատավորի լիազորթյնները, համաձայնթյն տալ կալանավորել, դատական կարգով վարչական կամ քրեական պատասխանատվթյան ենթարկել դատավորին, ազատմ է իր կողմից նշանակված դատախազներին.

12) զինված ժերի գլխավոր հրամանատարն է, նշանակմ է զինված ժերի բարձրագյն հրամանատարական կազմը.

13) որոշմ է ընդնմ զինված ժերի օգտագործման մասին, Հանրապետթյան վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայթյան կամ Ազգային ժողովի կողմից պատերազմ հայտարարվել դեպքերմ հայտարարմ է ռազմական դրթյն եւ կարող է հայտարարել ընդհանր կամ մասնակի զորահավաք:

Ռազմական դրթյն հայտարարվել դեպքմ գմարվմ է Ազգային ժողովի հատկ նիստ.

14) սահմանադրական կարգին սպառնացող անմիջական վտանգի դեպքմ, խորհրդակցելով Ազգային ժողովի նախագահի եւ վարչապետի հետ, իրականացնմ է իրավիճակից թելադրվող միջոցառմներ եւ այդ մասին ղերձով դիմմ ժողովրդին.

15) շնորհմ է Հայաստանի Հանրապետթյան քաղաքացիթյն, լծմ քաղաքական ապաստան տալ հարցը.

16) պարգեւատրմ է Հայաստանի Հանրապետթյան շքանշաններով եւ մեդալներով, շնորհմ բարձրագյն զինվորական եւ պատվավոր կոչմներ, բարձրագյն դիվանագիտական եւ այլ դասային աստիճաններ.

17) ներմ է շնորհմ դատապարտյալներին:

Հոդված 56. Հանրապետթյան Նախագահը հրապարակմ է հրամանագրեր եւ կարգադրթյններ, որոնք ենթակա են կատարման Հանրապետթյան ամբողջ տարածքմ:

Հանրապետթյան Նախագահի հրամանագրերը եւ կարգադրթյնները չեն կարող հակասել Սահմանադրթյանը եւ օրենքներին:

Հոդված 57. Հանրապետթյան Նախագահը կարող է պաշտոնանկ արվել պետական դավաճանթյան կամ այլ ծանր հանցագործթյան համար:

Հանրապետթյան Նախագահին պաշտոնանկ անել հարցի մասին եզրակացթյն ստանալ համար Ազգային ժողովը պատգամավորների ընդհանր թվի ձայների մեծամասնթյամբ ընդնված որոշմամբ դիմմ է սահմանադրական դատարան:

Հանրապետթյան Նախագահին պաշտոնանկ անել մասին որոշմը սահմանադրական դատարանի եզրակացթյան հիման վրա կայացնմ է Ազգային ժողովը` պատգամավորների ընդհանր թվի ձայների առնվազն երկ երրորդով:

Հոդված 58. Հանրապետթյան Նախագահի հրաժարականն ընդնվմ է Ազգային ժողովի կողմից` պատգամավորների ընդհանր թվի ձայների մեծամասնթյամբ:

Հոդված 59. Հանրապետթյան Նախագահի ծանր հիվանդթյան կամ նրա լիազորթյնների կատարման համար այլ անհաղթահարելի խոչընդոտների առկայթյան դեպքերմ Ազգային ժողովը կառավարթյան առաջարկով եւ սահմանադրական դատարանի եզրակացթյան հիման վրա պատգամավորների ընդհանր թվի ձայների առնվազն երկ երրորդով որոշմ է ընդնմ Հանրապետթյան Նախագահի` իր լիազորթյնների կատարման անհնարինթյան մասին:

Հոդված 60. Հանրապետթյան Նախագահի պաշտոնը թափր մնալ դեպքմ, մինչեւ նորընտիր Նախագահի կողմից պաշտոնի ստանձնմը, Հանրապետթյան Նախագահի պարտականթյնները կատարմ է Ազգային ժողովի նախագահը, իսկ եթե հնարավոր չէ` վարչապետը: Այդ ընթացքմ արգելվմ է արձակել Ազգային ժողովը, նշանակել հանրաքվե, նշանակել կամ ազատել վարչապետին, գլխավոր դատախազին:

Հոդված 61. Հանրապետթյան Նախագահի վարձատրթյան, սպասարկման եւ անվտանգթյան ապահովման կարգը սահմանվմ է օրենքով:

>>>

Dear B.

It is hard for me to understand your language when all you are doing is mimicking some big theories of post-modernism and gender politics. it is hard to be in your world when all i want to do is to live a normal life with dirty baby laundry in my backyard and greasy plates in my sink.   all things put aside, i am still searching for that specific moment that will make me feel alive. i wish we've never met. i wish you never came into my life. i wish you've never crossed pushkin street on that cold afternoon. i wish we've never had that cup of tea in the small underground club. i wish you've never came under my blue dress with grey stripes. i wish you've never entered that forbidden place where everything is now chaos after you left. i wish i wouldn't write these things to you, these words are meant to harm you, to push you away yet with an inviting note. i wish you stayed in my fantasies. i wish you didn't speak french, i wish you followed some other destiny. i wish you wrote another book with a happy ending love story. i wish i knew how to make things better. i wish i was able to erase some things, copy others, paste few. i wish you understood that sometimes words are enough to make me do things i regret. 
i wish i was able to destroy the memories haunting my stomach, making me crave for more to  vomit all at the end. i wish i was able to be that person in your picture, under the sun, looking happy and content, without worries. i wish we met again as strangers in one of the cafes near the opera, ordered beer and sat down close to each other almost touching but not saying a word, just looking, feeling the absent words, imagining the end, forwarding then pausing for that instant, then leaving the table in silence at the right time. Mother died 6 months ago. i didnt feel the sadness that i was pre-programmed to feel. she knew the story of the little happy girl who grew up to love a monster. she never liked that story, she erased it many times in her head. she erased it under my blue dress with grey stripes. she swept my vagina over and over again with clorox and a hard brush, until drops of blood appeared. then she rested on the broken floor, satisfied with the cleanliness between my legs and the familiar odor of javeli spirt around. i wish i was able to heal that cleanliness she left. after her death, her presence grew bigger. i wish i was able to clean her from my head, from under my dress, out of my vagina to be able to smell again. 

i receive all your letters with an uneasy joy. i wish you would write more often. your words are vital for this world that i created for myself; safe, ordinary and painless.

i wish we were sitting near the ocean where the loudness of the waves would've prevented us from speaking. i wish i was able to cut that walnut tree who witnessed everything. i wish you took my hand and stayed for a while, i wish we've read that book together over and over. i wish we wrote pages of stories of unknown people walking around us.

 i wish i could finish that book i started years ago.


 i wish i wasn't interrupted so much. 

 i wish i knew how to undo you.

L.

Chere L.

Je ne commencerai pas cette lettre en disant que tu me manques. La vie parfois prend des tournures que nul ne comprend ou ne desire comprendre. Je suis presentment dans un pays qui n'arrete pas de me pousser au-dela de toute raison. Je n'arrive meme pas a retrouver mes accents, ce clavier ne parle qu'anglais et je deteste cette langue. Je ne sais plus pourquoi je continue a t'ecrire de cette facon. Tu representes tout ce que j'ai envie d'oublier. Tu m'embetes, tu me pousses au bout afin de tout avouer. V. est incontrolable, je n'arrive plus a supporter ses caprices. JE pense a toi avec tendresse et en meme temps avec une rage enorme. Je me sens trahie pourtant tu n'as rien fait pourque je puisse te detester. Le vieil homme au bord de la mer a compris ce que je refuse d'admettre. Il m'a pris dans ses bras. Son corps puait le poisson et l'alcool,
mais je ne voulais pas m'en separer.

Elles etaient trois ce jour la. Je me rapelle tres bien. Elles etaient venues raconter a ma mere le mal qui etait arrive, pas longtemps dans la cour d'ecole. J'ai ferme fort les oreilles, pour ne pas entendre leurs incantations. Je ne pouvais pas supporter tout ca. J'ai deteste ce jour-la la douce voix de celle qui m'avait mise au monde. Mon corps ne se relachait plus a ce moment. Il se transformait petit a petit a quelquechose d'interdit, d'insuportable. Il se refermait avec leurs paroles comme une boite de conserve rouillee. Et plus rien n'est reste pareil. Plus rien sentait le familier, le chez-soi. Des ce jour j'ai commence a detester ma mere; ses dents jaunies me donnaient la nausee, je ne pouvais plus supporter son regard, sa chaleur, ses gestes. Les trois femmes sont parties pour ruiner la vie d'un autre. Et moi, orpheline, j'ai pris la route de la depravation. J'ai vagabonde un peu. J'ai laisse mon corps se vendre au moins payant, au pire offrant. Entre l'odeur de la pisse et du sperme, je ne voyais plus clair, je ne sentais plus rien.

Les livres sont entasses quelque part dans un coin de cette chambre delabree. V est partie ce matin, elle ne reviendra pas. Son savon est toujours la dans la salle de bain sur le lavabo; un petit morceau de savon a l'huile d'olive que ma grand-mere utilisait pour laver ses parties intimes et son linge. JE n'aime pas cet abandon interrompu. Ce savon, elle aurait pu l'emporter quand meme ou le jeter.

JE devrais couper mes cheveux.
demain
j'irai couper mes cheveux tres court comme un garcon. JE me raserai aussi comme une fille. Je mettrai une chemise sans forme comme personne. Et je posterai cette lettre avec l'espoir de recevoir quelquechose que je ne sais si je veux, dont j'ai surement peur et avec laquelle je ne suis pas prete a vivre.

si je dis que je t'aime ce serait injuste. Ce que je ressens envers toi ne me laissera jamais retrouver la paix. JE deviens folle rien qu'a penser que tout peut un jour s'arreter. Ca me ronge jusqu'au fond de mes entrailles. Ca me brule. Pourtant je sais que tu es la bien loin pourtant si proche. JE dechire cette derniere page, elle ne vaut pas la peine de s'y consacrer. JE me moque de ces couples banales sans histoires. JE deteste les romances a cinq sous. J'enfonce mes ongles dans la chair entre mes jambes et je tombe presqu'inconsciente sur le bord du lit, haletante.

JE n'ai pas trouve mes accents ni mes circonflexes. Je panique. Ce clavier m'enrage. Je ferme tout.

B.

ԳԼԽ 2

>>> Հոդված 14. Հայաստանի Հանրապետթյան քաղաքացիթյան ձեռքբերման եւ դադարեցման կարգը սահմանվմ է օրենքով: Ազգթյամբ հայերը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիթյն են ձեռք բերմ պարզեցված կարգով:

Հայաստանի Հանրապետթյան քաղաքացին միաժամանակ չի կարող լինել այլ պետթյան քաղաքացի:

Հոդված 15. Քաղաքացիները անկախ ազգթյնից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագմից, գյքային կամ այլ դրթյնից նեն Սահմանադրթյամբ եւ օրենքներով սահմանված բոլոր իրավնքները, ազատթյնները եւ պարտականթյնները:

Հոդված 16. Բոլորը հավասար են օրենքի առջեւ եւ առանց խտրականթյան հավասարապես պաշտպանվմ են օրենքով:

Հոդված 17. Յրաքանչյր ոք նի կյանքի իրավնք:

Մահապատիժը` մինչեւ դրա վերացմը, որպես բացառիկ պատժամիջոց, կարող է սահմանվել օրենքով` առանձնապես ծանր հանցագործթյնների համար:

Հոդված 18. Յրաքանչյր ոք նի ազատթյան եւ անձեռնմխելիթյան իրավնք: Մարդն չի կարելի ձերբակալել, խզարկել այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված կարգով: Նա կարող է կալանավորվել միայն դատարանի որոշմամբ` օրենքով սահմանված կարգով:

Հոդված 19. Մարդն չի կարելի ենթարկել խոշտանգմների, դաժան կամ նրա արժանապատվթյնը նվաստացնող վերաբերմնքի եւ պատժի:

Մարդն չի կարելի առանց իր համաձայնթյան ենթարկել բժշկական կամ գիտական փորձերի:

Հոդված 20. Յրաքանչյր ոք նի իր անձնական եւ ընտանեկան կյանքը անօրինական միջամտթյնից, իր պատիվը եւ բարի համբավը ոտնձգթյնից պաշտպանել իրավնք:

Արգելվմ է մարդ անձնական եւ ընտանեկան կյանքի մասին տեղեկթյններ ապօրինի հավաքելը, պահելը, օգտագործելը եւ տարածելը:

Յրաքանչյր ոք նի նամակագրթյան, հեռախոսային խոսակցթյնների, փոստային, հեռագրական եւ այլ հաղորդմների գաղտնիթյան իրավնք, որը կարող է սահմանափակվել միայն դատարանի որոշմամբ:

Հոդված 21. Յրաքանչյր ոք նի բնակարանի անձեռնմխելիթյան իրավնք: Արգելվմ է մարդ կամքին հակառակ մտք գործել նրա բնակարանը` բացառթյամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի:

Բնակարանը կարող է խզարկվել միայն դատարանի որոշմամբ` օրենքով սահմանված կարգով:

Հոդված 22. Յրաքանչյր քաղաքացի նի Հանրապետթյան տարածքմ ազատ տեղաշարժվել եւ բնակավայր ընտրել իրավնք:

Յրաքանչյր ոք նի Հանրապետթյնից դրս գալ իրավնք:

Յրաքանչյր քաղաքացի նի Հանրապետթյն վերադառնալ իրավնք:

Հոդված 23. Յրաքանչյր ոք նի մտքի, խղճի եւ դավանանքի ազատթյան իրավնք: Կրոնի եւ համոզմնքների արտահայտման ազատթյնը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով` Սահմանադրթյան 45 հոդվածմ նախատեսված հիմքերով:

Հոդված 24. Յրաքանչյր ոք նի իր կարծիքը պնդել իրավնք: Արգելվմ է մարդն հարկադրել՝ հրաժարվել իր կարծիքից կամ փոխել այն:

Յրաքանչյր ոք նի խոսքի ազատթյան իրավնք` ներառյալ տեղեկթյններ եւ գաղափարներ փնտրել, ստանալ, տարածել ազատթյնը տեղեկատվթյան ցանկացած միջոցով` անկախ պետական սահմաններից:

Հոդված 25. Յրաքանչյր ոք նի այլ անձանց հետ միավորմներ կազմել, այդ թվմ՝ արհեստակցական միթյններ ստեղծել եւ դրանց անդամագրվել իրավնք:

Յրաքանչյր քաղաքացի նի այլ քաղաքացիների հետ կսակցթյններ ստեղծել եւ դրանց անդամագրվել իրավնք:

Այս իրավնքները կարող են սահմանափակվել զինված ժերում եւ իրավապահ մարմիններմ ծառայողների նկատմամբ:

Մարդն չի կարելի հարկադրել՝ անդամագրվել որեւէ կսակցթյան կամ միավորման:

Հոդված 26. Քաղաքացիները նեն խաղաղ, առանց զենքի ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր եւ ցյցեր անցկացնել իրավնք:

Հոդված 27. Հայաստանի Հանրապետթյան տասնթ տարին լրացած քաղաքացիները նեն անմիջականորեն կամ կամքի ազատ արտահայտթյամբ ընտրված իրենց ներկայացցիչների միջոցով պետթյան կառավարմանը մասնակցել իրավնք:

Ընտրել եւ ընտրվել չեն կարող դատարանի վճռով անգործնակ ճանաչված, ինչպես նաեւ օրինական ժի մեջ մտած դատավճռով ազատազրկման դատապարտված եւ պատիժը կրող քաղաքացիները:

Հոդված 28. Յրաքանչյր ոք նի սեփականթյան եւ ժառանգման իրավնք: Հողի սեփականթյան իրավնքից չեն օգտվմ օտարերկրյա քաղաքացիները եւ քաղաքացիթյն չնեցող անձինք` բացառթյամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի: Սեփականթյնից կարող է զրկել միայն դատարանը` օրենքով նախատեսված դեպքերմ:

Սեփականթյան օտարմը հասարակթյան եւ պետթյան կարիքների համար կարող է կատարվել միայն բացառիկ դեպքերմ, օրենքի հիման վրա` նախնական համարժեք փոխհատցմամբ:

Հոդված 29. Յրաքանչյր քաղաքացի նի աշխատանքի ազատ ընտրթյան իրավնք:

Յրաքանչյր ոք նի արդարացի եւ պետթյան կողմից սահմանված նվազագյնից ոչ ցածր աշխատավարձի, անվտանգթյան  հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավնք:

Քաղաքացիներն իրենց տնտեսական, սոցիալական եւ աշխատանքային շահերի պաշտպանթյան նպատակով գործադլի իրավնք նեն: Այս իրավնքի իրականացման կարգը եւ սահմանափակմները սահմանվմ են օրենքով:

Հոդված 30. Յրաքանչյր ոք նի հանգստի իրավնք:

Առավելագյն աշխատաժամանակը, հանգստյան օրերը եւ ամենամյա վճարովի արձակրդի նվազագյն տեւողթյնը սահմանվմ են օրենքով:

Հոդված 31. Յրաքանչյր քաղաքացի նի իր եւ իր ընտանիքի համար բավարար կենսամակարդակի, այդ թվմ՝ բնակարանի, ինչպես նաեւ կենսապայմանների բարելավման իրավնք: Պետթյնը անհրաժեշտ միջոցներ է ձեռնարկմ այս իրավնքի իրականացման համար:

Հոդված 32. Ընտանիքը հասարակթյան բնական եւ հիմնական բջիջն է: Ընտանիքը, մայրթյնը եւ մանկթյնը գտնվմ են հասարակթյան եւ պետթյան հովանավորթյան  պաշտպանթյան ներքո:

Կանայք եւ տղամարդիկ ամսնանալիս, ամսնթյան ընթացքմ, ամսնալծվելիս օգտվմ են հավասար իրավնքներից:

Հոդված 33. Յրաքանչյր քաղաքացի նի ծերթյան, հաշմանդամթյան, հիվանդթյան, կերակրողին կորցնել, գործազրկթյան եւ օրենքով նախատեսված այլ դեպքերմ սոցիալական ապահովթյան իրավնք:

Հոդված 34. Յրաքանչյր ոք նի առողջթյան պահպանման իրավնք: Բժշկական օգնթյան եւ սպասարկման կարգը սահմանվմ է օրենքով:

Պետթյնն իրականացնմ է բնակչթյան առողջթյան պահպանման ծրագրեր, նպաստմ ֆիզկլտրայի եւ սպորտի զարգացմանը:

Հոդված 35. Յրաքանչյր քաղաքացի նի կրթթյան իրավնք:

Միջնակարգ կրթթյնը պետական սմնական հաստատթյններմ անվճար է:

Յրաքանչյր քաղաքացի նի պետական սմնական հաստատթյններմ մրցթային հիմնքներով անվճար բարձրագյն եւ այլ մասնագիտական կրթթյն ստանալ իրավնք:

Ոչ պետական սմնական հաստատթյնների ստեղծման եւ գործնեթյան կարգը սահմանվմ է օրենքով:

Հոդված 36. Յրաքանչյր ոք նի գրական, գեղարվեստական, գիտական եւ տեխնիկական ստեղծագործթյան ազատթյան, գիտթյան նվաճմներից օգտվել եւ հասարակթյան մշակթային կյանքին մասնակցել իրավնք:

Մտավոր սեփականթյնը պաշտպանվմ է օրենքով:

Հոդված 37. Ազգային փոքրամասնթյններին պատկանող քաղաքացիները նեն իրենց ավանդյթների պահպանման, լեզվի եւ մշակյթի զարգացման իրավնք:

Հոդված 38. Յրաքանչյր ոք նի իր իրավնքները եւ ազատթյնները օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով պաշտպանել իրավնք:

Յրաքանչյր ոք նի Սահմանադրթյամբ եւ օրենքներով ամրագրված իր իրավնքների եւ ազատթյնների դատական պաշտպանթյան իրավնք:

Հոդված 39. Յրաքանչյր ոք նի իր խախտված իրավնքները վերականգնել, ինչպես նաեւ իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածթյնը պարզել համար հավասարթյան պայմաններմ, արդարթյան բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ եւ անկողմնակալ դատարանի կողմից իր գործի հրապարակային քննթյան իրավնք: Հանրթյան բարքերի, հասարակական կարգի, պետական անվտանգթյան, կողմերի անձնական կյանքի կամ արդարադատթյան շահերի պաշտպանթյան նկատառմներով լրատվթյան միջոցների եւ հասարակթյան ներկայացցիչների մասնակցթյնը դատական քննթյան ընթացքմ կամ նրա մի մասմ կարող է արգելվել օրենքով:

Հոդված 40. Յրաքանչյր ոք նի իրավաբանական օգնթյն ստանալ իրավնք: Օրենքով նախատեսված դեպքերմ իրավաբանական օգնթյնը ցյց է տրվմ անվճար:

Յրաքանչյր ոք նի ձերբակալման, կալանավորման կամ մեղադրանքի առաջադրման պահից պաշտպան նենալ իրավնք:

Յրաքանչյր դատապարտյալ նի օրենքով սահմանված կարգով վերադաս դատարանի կողմից դատավճռի վերանայման իրավնք: Յրաքանչյր դատապարտյալ նի ներման կամ նշանակված պատիժը մեղմացնել խնդրանքի իրավնք:

Տժողին պատճառված վնասի հատցմը ապահովվմ է օրենքով սահմանված կարգով:

Հոդված 41. Հանցագործթյան համար մեղադրվողը համարվմ է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորթյնը ապացցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի օրինական ժի մեջ մտած դատավճռով:

Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացցել իր անմեղթյնը: Չփարատված կասկածները մեկնաբանվմ են հօգտ մեղադրյալի:

Հոդված 42. Մարդը պարտավոր չէ ցցմնք տալ իր, ամսնու եւ մերձավոր ազգականների դեմ: Օրենքը կարող է նախատեսել ցցմնք տալ պարտականթյնից ազատվել այլ դեպքեր:

Արգելվմ է օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված ապացյցների օգտագործմը:

Արգելվմ է նշանակել ավելի ծանր պատիժ, քան կարող էր կիրառվել հանցագործթյան պահին գործող օրենքով: Մարդն չի կարելի հանցագործթյան համար մեղավոր ճանաչել, եթե արարքի պահին գործող օրենքով այն հանցագործթյն չի համարվել:

Պատասխանատվթյն սահմանող կամ պատասխանատվթյնը խստացնող օրենքը հետադարձ ժ չնի:

Հոդված 43. Սահմանադրթյամբ ամրագրված իրավնքները եւ ազատթյնները սպառիչ չեն եւ չեն կարող մեկնաբանվել որպես մարդ եւ քաղաքաց այլ հանրաճանաչ իրավնքների եւ ազատթյնների բացառմ:

Հոդված 44. Սահմանադրթյան 23-27 հոդվածներմ ամրագրված մարդ եւ քաղաքաց հիմնական իրավնքները եւ ազատթյնները կարող են սահմանափակվել միայն օրենքով, եթե դա անհրաժեշտ է պետական եւ հասարակական անվտանգթյան, հասարակական կարգի, հանրթյան առողջթյան  բարքերի, այլոց իրավնքների եւ ազատթյնների, պատվի եւ բարի համբավի պաշտպանթյան համար:

Հոդված 45. Մարդ եւ քաղաքաց առանձին իրավնքներ եւ ազատթյններ, բացառթյամբ Սահմանադրթյան 17, 19, 20, 39, 41-43 հոդվածներմ նշվածների, կարող են օրենքով սահմանված կարգով ժամանակավորապես սահմանափակվել ռազմական դրթյան ժամանակ կամ Սահմանադրթյան 55 հոդվածի 14 կետով նախատեսված դեպքերմ:

Հոդված 46. Յրաքանչյր ոք պարտավոր է օրենքով սահմանված կարգով եւ չափով մծել հարկեր, տրքեր, կատարել պարտադիր այլ վճարմներ:

Հոդված 47. Յրաքանչյր քաղաքացի պարտավոր է օրենքով սահմանված կարգով մասնակցել Հայաստանի Հանրապետթյան պաշտպանթյանը:

Հոդված 48. Յրաքանչյր ոք պարտավոր է պահպանել Սահմանադրթյունը եւ օրենքները, հարգել այլոց իրավնքները, ազատթյնները եւ արժանապատվթյնը:

Արգելվմ է իրավնքների եւ ազատթյնների օգտագործմը սահմանադրական կարգը բռնի տապալել, ազգային, ռասայական, կրոնական ատելթյն բորբոքել, բռնթյն եւ պատերազմ քարոզել նպատակով:

>>>

"Who Doesn’t Like a Good Old Story?"

Aikaterini Gegisian

Kalfayan Galleries 11 Haritos Street, Athens

Opening: 21 February 2012 / 20.00 – 22.00

Duration of Exhibition: 21 February – 31 March 2012

On Tuesday, 21 February 2012, Kalfayan Galleries, 11 Haritos Street, Athens, between 20:00 and 22:00, will present the opening of Aikaterini Gegisian’s solo exhibition “Who Doesn’t Like a Good Old Story?” with new work based on images of Soviet Armenia collected from commemorative photo albums and tourist guides dating from the 50s to the 60s and salvaged from flea markets and second hand bookstores in Yerevan, the capital of Armenia.

As images of Soviet modernity have become, over the past 20 years, another modality in consumer nostalgia and are treated as “exotic” variations of the modern, works presented in this exhibition react precisely against this impulse to consume the “world as image,” reflecting instead on the construction of historical memory and the representation of space.

In the series of collages titled “A little bit too much, A little bit too late,” archival images of the countryside and the city are juxtaposed to details of dustbins, lampposts, playgrounds, street signs and gas pipes that furnish the contemporary urban environment of Yerevan. The works act as memorials that commemorate the modern as a distant past and at the same time, turn into central emblems of a new landscape.

In “Who doesn’t like a good old story?” a work consisting of two panels of postcards, archival images presenting a manicured Yerevan are juxtaposed to a geometrical assembly of close-up of gas meters that are dotted in the contemporary urban landscape. This contrast between the old and dysfunctional is also evident in “Listening In,” a photographic triptych that focuses on details of domestic spaces.

--
Aikaterini Gegisian (b. 1976, Thessaloniki) lives and works in London. In 2010 she began her studies toward a PhD at the University of Westminster in London. Her work has been presented in solo and group shows and Biennales of contemporary art in Greece and abroad. Awards and grants: Arts & Humanities Research Council, Arts Council England, Visiting Arts, Picture This Moving Image Agency, Thessaloniki Center of Contemporary Art. Works in collections: State Museum of Contemporary Art (Thessaloniki), Macedonian Museum of Contemporary Art (Thessaloniki), private collections in Greece and abroad. The multi-faceted work of Gegisian negotiates the plasticity of the moving image, sound, photography and text, focusing on the relationship between space, memory and narrative. She is represented by Kalfayan Galleries (Athens-Thessaloniki).

Ստալինյան նախագիծ՝ շքապատշգամբով

>>>

(ինչ վերաբերում է միասնությանը, ապա դժվար է պատկերացնել ավելի շատ ժամանակ, քան այն, որ կար միջավայրում)


(թեթեւ հեւք մը կայ հոս ձայներին մէջ, նայում ես ու չես կարողանում տեսնել, որովհետև գիտես, որ դուրս չի գալու 35 միլիմետրանոց ժապավենի վրա)

(բայց ով է պատկերացնում լեզուն բավարար է պատկերացնելու Երևանը ավելի երկար քան «ավելի շատ ժամանակը»)

(այս պահից հետո «ու»-ն հանվմ է գործածթյնից

ԳԼԽ 1 

Հոդված 1. Հայաստանի Հանրապետթյնը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետթյն է։

Հոդված 2. Հայաստանի Հանրապետթյնմ իշխանթյնը պատկանմ է ժողովրդին։

Ժողովրդն իր իշխանթյնն իրականացնմ է ազատ ընտրթյնների, հանրաքվեների, ինչպես նաեւ Սահմանադրթյամբ նախատեսված պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների պաշտոնատար անձանց միջոցով։

Իշխանթյան յրացմը որեւէ կազմակերպթյան կամ անհատի կողմից հանցագործթյն է։

Հոդված 3. Հայաստանի Հանրապետթյան Նախագահի, Ազգային ժողովի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրթյնները, ինչպես նաեւ հանրաքվեներն անցկացվմ են ընդհանր, հավասար, ղղակի ընտրական իրավնքի հիման վրա` գաղտնի քվեարկթյամբ։

Հոդված 4. Պետթյնն ապահովում է մարդ իրավնքների եւ ազատթյնների պաշտպանթյնը Սահմանադրթյան եւ օրենքների հիման վրա` միջազգային իրավնքի սկզբնքներին նորմերին համապատասխան։

Հոդված 5. Պետական իշխանթյնն իրականացվմ է Սահմանադրթյանը եւ օրենքներին համապատասխան` օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանթյնների տարանջատման սկզբնքի հիման վրա։

Պետական մարմինները եւ պաշտոնատար անձինք իրավաս են կատարել միայն այնպիսի գործողթյններ, որոնց համար լիազորված են օրենսդրթյամբ։

Հոդված 6. Հայաստանի Հանրապետությնմ երաշխավորվմ է օրենքի գերակայթյնը։ Հանրապետթյան Սահմանադրթյնն նի բարձրագյն իրավաբանական ժ եւ նրա նորմերը գործմ են անմիջականորեն։

Սահմանադրթյանը հակասող ճանաչված օրենքները, ինչպես նաեւ Սահմանադրթյանը եւ օրենքներին հակասող ճանաչված այլ իրավական ակտերը իրավաբանական ժ չնեն։

Օրենքները կիրառվմ են միայն պաշտոնական հրապարակմից հետո։ Մարդ իրավնքներին, ազատթյններին եւ պարտականթյններին վերաբերող չհրապարակված իրավական ակտերը իրավաբանական ժ չնեն։

Հայաստանի Հանրապետթյան աննից կնքված միջազգային պայմանագրերը կիրառվմ են միայն վավերացվելց հետո։ Վավերացված միջազգային պայմանագրերը Հանրապետթյան իրավական համակարգի բաղկացցիչ մասն են։ Եթե նրանցմ սահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված են օրենքներով, ապա կիրառվմ են պայմանագրի նորմերը։

Սահմանադրթյանը հակասող միջազգային պայմանագրերը կարող են վավերացվել Սահմանադրթյան մեջ համապատասխան փոփոխթյն կատարելց հետո։

Հոդված 7. Հայաստանի Հանրապետթյնմ ճանաչվմ է բազմակսակցթյնը։ Կսակցթյնները կազմավորվմ են ազատորեն, նպաստմ ժողովրդի քաղաքական կամքի ձեւավորմանն արտահայտմանը։ Նրանց գործնեթյնը չի կարող հակասել Սահմանադրթյանը եւ օրենքներին, իսկ կառցվածքն ու գործելակերպը` ժողովրդավարթյան սկզբնքներին։

Կսակցթյնները ապահովմ են իրենց ֆինանսական գործնեթյան հրապարակայնթյնը։

Հոդված 8. Հայաստանի Հանրապետթյնմ ճանաչվմ եւ պաշտպանվմ է սեփականթյան իրավնքը։

Սեփականատերը իր հայեցողթյամբ տիրապետմ, օգտագործմ եւ տնօրինմ է իրեն պատկանող գյքը։

Սեփականթյան իրավնքի իրականացմը չպետք է վնաս պատճառի շրջակա միջավայրին, խախտի այլ անձանց, հանրթյան եւ պետթյան իրավնքներն ու օրինական շահերը։

Պետթյնը երաշխավորմ է սեփականթյան բոլոր ձեւերի ազատ զարգացմը եւ հավասար իրավական պաշտպանթյնը, տնտեսական գործնեթյան ազատթյնը, ազատ տնտեսական մրցակցթյնը։

Հոդված 9. Հայաստանի Հանրապետթյան արտաքին քաղաքականթյնը իրականացվմ է միջազգային իրավնքի նորմերին համապատասխան` բոլոր պետթյնների հետ բարիդրացիական, փոխշահավետ հարաբերթյններ հաստատել նպատակով։

Հոդված 10. Պետթյնը ապահովում է շրջակա միջավայրի պահպանթյնը եւ վերարտադրթյնը, բնական պաշարների բանական օգտագործմը։

Հոդված 11. Պատմթյան եւ մշակյթի հշարձանները, մշակթային այլ արժեքները գտնվմ են պետթյան հոգածթյան եւ պաշտպանթյան ներքո։

Հայաստանի Հանրապետթյնը միջազգային իրավնքի սկզբնքների եւ նորմերի շրջանակներմ նպաստմ է այլ պետթյններմ գտնվող հայկական պատմական եւ մշակթային արժեքների պահպանմանը, աջակցմ հայ կրթական եւ մշակթային կյանքի զարգացմանը։

Հոդված 12. Հայաստանի Հանրապետթյան պետական լեզն հայերենն է։

Հոդված 13. Հայաստանի Հանրապետթյան դրոշը եռագյն է` կարմիր, կապյտ, նարնջագյն` հորիզոնական հավասար շերտերով։

Հայաստանի Հանրապետթյան զինանշանն է. կենտրոնում, վահանի վրա պատկերված են Արարատ լեռը` Նոյյան տապանով եւ պատմական Հայաստանի չորս թագավորթյնների զինանշանները։ Վահանը պահմ են արծիվը եւ առյծը, իսկ վահանից ներքեւ պատկերված են սր, ճյղ, հասկերի խրձ, շղթա եւ ժապավեն։

Հայաստանի Հանրապետթյան օրհներգը «Մեր Հայրենիքն» է։

Հայաստանի Հանրապետթյան մայրաքաղաքը Երեւանն է։

>>>

pазное

Ստացվում է, որ գործի իմաստն այլ էր քան նախատեսվածը

>>>

(ու որ նեղլիկ տ(ե)ղայնությունը շատ հեռուն չէր գնում և գնալ չէր էլ կարող, քանի որ չկար երկրի իսկական շահերի վրա հիմնված ծրագիր, գործողության եղանակ)



(հետո կտեսնեն, ասում են, հետո կպարզեն, թե ինչն ինչ է)



(և այսպիսով քո մեջ սկսնակի հետ միասին հին ձեռքն է ու տեղդ հայտնվածներն իրենց բ(ա)նական լեզվով արտահայտվելու կարողությամբ գալիս են ակտիվորեն վիճարկելու հեռացածի հակասական ներկայությունը)



(ուրիշ ինչպես կարելի է կին ծնված լինելուն արձագանքել, եթե ոչ առևանգելով գալիքը)



(ինչ վերաբերում է միասնությանը, ապա դժվար է պատկերացնել ավելի շատ ժամանակ, քան այն, որ կար միջավայրում)

>>>

ՄԱՐԴԸ

Զապէլ Եսայեան

(Հիշատակներ ուսանողի կեանքէս)

Ատրուշանին

—Սարսափին մէջ գերագոյն եւ հեշտագին հաճոյք մը կայ, կ՚ըսէր բարեկամս ինծի ցուցնելով Ատրուշանին գեղեցիկ գրուածքը Մասիսի մէջ. կարծես մարդուս բոլոր զգայարանքները մէկէն կ՚արթըննան եւ ինչ մը կայ չգիտեմ անսահմանելի այն տագնապալից եւ զգլխիչ [արբեցնող, հմայիչ, առինքնող] զգայունութեան մէջ որ րոպէ մը կը տեւէ յաճախ եւ որուն յիշատակը սակայն կը թրթռայ միշտ մեր հոգւոյն մէջ։

Քիչ մը վիճաբանեցանք. գրաւօղ, զգլխիչ, ամէնէն սաստիկը՝ սարսափի զգացումը, այո՛, կ՚ընդունիմ. բայց հաճոյքի ո եւ է երազ չէի կրնար ընդունիլ անոր մէջ եւ ըսածս բացատրելու համար պատմեցի իրեն ինծի պատահած բան մը որ իմ ուսանողուհիի յիշատակներուս մէջ ամենէն յաճախ մտաբերածս է։

Բարիզ գտնուելուս երկրորդ տարուան սկիզբն էր։ Այն ատեն Պուլվառ Արակօ կը բնակէի, վեցերորդ յարկը պզտիկ սենեակի մը մէջ որ բակի վրայ կը նայէր. այսինքն պզտիկ քառակուսի միջոցի մը վրայ՝ հորի պէս խոր (վեց յարկի բարձրութիւն) այնպես որ գետինը բնաւ չէի տեսներ, եւ ծածկուած պզտիկ պատուհաններով որոնցմէ օրը երկու անգամ գէշ պատրաստուած կերակուրներու նողկանք պատճառող հոտեր դուրս կ՚ելնէին եւ կը ծածանէին անվերջանալի։ Վերը միայն քառակուսի երկինք մը կը տեսնէի, ան ալ յաճախ ծածկուած մօտակայ գործարաններու սև ու վատառողջ ծուխով եւ կամ յուսահատական եւ խոնաւ մշուշով մը. երբ երկինքը բացառաբար կապոյտ տեսնէի, այնպիսի մանկական ուրախութիւնով մը կը լեցուէր հոգիս որ ինծի կը թուէր թէ կատարեալ եւ անխառն երջանկութեան համար կապոյտ եւ լուսաւոր երկինքը կը բաւէ մարդուս։

Երբեմն նաև բակին խորութիւններէն, ճենճով եւ կասկածելի պարարտ մասնիկներով ծեփուած չորս պատերուն մէջէն թափառական երգիչի մը ձայնի ոլորտները կը բարձրանային, այնպէս որ կը ձգէի աշխատութիւնս եւ պատուհանին մօտ կ՚երազէի . . . կ՚ե՜րազէի . . ։ Եթէ օր մը պարպարի մը իր խեղդուկ եւ հեծեծագին երաժշտութիւնը բերէր հոն, չեմ գիտեր ինչո՞ւ անօրինակ տխրութիւնով մը կը համակուէր հոգիս եւ sentimental փափաքներ կ՚ունենայի լալու իմ անարև ու մելամաղձոտ սենեակիս մէջ։

Յուսաբեկութիւններ եւ դառնութիւններ ունեցած էի եւ բոլորովին մինակս էի կրելու համար բոլոր ատոնք եւ որոճալու իմ հոգերուս վրայ այդ ցուրտ ու տխուր սենեակին մէջ որուն պատուհանէն գիշեր ատեն կը կարծէի խոշոր եւ մթին փոսի մը եզերքը գտնուիլ։ Իմ բնակած տունս գործաւորներու ընտանիքներ կը բնակէին մինչև հինգերորդ յարկը. բայց վեցերորդը՝ պզտիկ սենեակներէ կազմուած, բոլորովին գրաւուած էր օտար ուսանողուհիներէ, տխուր եւ խարտեաշ աղջիկներ որ տաժանքով կը բարձրանային վեց յարկը, անարիւն եւ մելամաղձոտ դէմքեր որոնց աչքերուն մէջ սակայն կորովի եւ կամքի լոյսը կը ցոլար հանդարտ եւ անվերջ. իրարու կը ժպտէինք եւ կը բարեւէինք ալ երբեմն, բայց դեռ յարաբերութիւն չունէի իրենցմէ ոչ ոքի հետ։ Գիշերները՝ երբ անոնք իրարու սենեակ կը հաւաքուէին, nostalgique եւ սրտաբեկ մտիկ կ՚ընէի օտար երգերու ելեւէջքը եւ կամ մանտօլինի վտիտ եւ sentimental թրթռացումը, եւ կարելի՞ է հաւատալ, այդ ժամերուն միայն բոլոր կորովս, բոլոր իմ ներսս ամրացած որոշումներս, տոկալու մոլեռանդ կամքս, ձիւնի կտորի մը պէս կը հալէին եւ վհատութեան ցուրտը կըզգայի հոգւոյս մէջ։ Ահ, այդ մանտօլինի չնչին եւ բեկբեկող ձայնը . . . կարծես միշտ իր ջլատող թրթռացումը ականջիս մէջ պիտի մնայ ու պիտի յիշեցնէ ինծի իմ տկարացումներս, իմ յուսահատութիւնս Պուլվառ Արակօի տրտում սենեակին մէջ . . .

Ըսի թէ յուսաբեկութեան եւ դառնութեան մէջ էի այն ատեն, հետեւաբար դիւրին կը հասկցուի երբ ըսեմ թէ իմ ազգակիցներէս մէկը չէր գար դուռս զարնելու եւ կը պատահէր որ օրերով, երբեմն շաբաթներով, իմ լեզուովս բառ մը չարտասանէի։ (Այդ միջոցին էր որ հայերէն մտածելու վարժութիւնս կորսնցուցի)։ Մէկ քանի օտար ծանոթներ ունէի, գրեթէ ամէնքն ալ ուսանող եւ չափազանց զբաղած, այդ միջոցին, քննութիւններով. հետեւաբար առաւել քան երբեք առանձնացած կ՚ապրէի եւ աշխատութեան ժամերէս դուրս կը խորասուզուէի Էտկար Բօի ընթերցանութեան մէջ։ Ատենէ մը ի վեր շատ կը կարդայի Էտկար Բօ եւ Պօտըլէռ որոնք իմ սնարի [անկողնու գլխակողմ, բարձ] գիրքերս եղած էին եւ քնանալէ առաջ յամրօրէն, բառ առ բառ կ՚արտասանէի Fleurs du malէն սոնէ մը, իբր թէ կաթիլ կաթիլ գինովցնող եւ խռովիչ ըմպելի մի խմէի, վերջապէ՛ս . . . բոլոր ասոնք կ՚ըսեմ աւելի որոշ յայտնելու համար հոգեկան այն վիճակը որու մէջ կը գտնուէի, երբ առաւօտ մը Օրիորդ Զավացքա—օտար բարեկամուհի մը—չափազանց տժգոյն եւ ահաբեկած, սենեակս մտաւ։

—Ա՜հ, չես գիտեր, չես գիտեր, ի՜նչ տարօրինակ բան է ինծի պատահածը, ա՛լ անկարելի է որ ես այս տունին մէջ մնամ, անկարելի է, սարսափէ եւ վախէ պիտի մեռնիմ գիշեր մը . . .

Շատ մը անկապակից բառեր արտասանեց այսպէս, գրեթէ հեկեկալով, որոնց մէջ միայն որոշ կը հասկնայի «Ահարկու, սարսափելի բան է»։

Օրիորդ Զավացքա երիտասարդ սիրուն աղջիկ մըն էր, գրականութեան ուսանողուհի ինծի պէս, որուն հանդիպած էի Տէչանէլի դասերուն միջոցին։ Շատ խարտեաշ, շատ փափուկ։ Զավացքա կը տառապէր կուրծքի հիւանդութենէ մը եւ իր տարիները համրուած էին։ Ինքն ալ գիտէր ասիկա եւ չէի հասկնար, իրաւամբ չէի հասկնար ինչո՞ւ իր վաղանցիկ երիտասարդութիւնը եկած էր անցնել Բարիզի աղքատ ուսանողներու թաղին մէջ, այնքան զրկանքներով եւ տաժանքով լեցուն կեանքի պայմաններուն տոկալով, որուն խորը պահուած դառն եւ մասնաւոր հաճոյքը բոլորովին անմատչելի ըլլալու էր իր անարի, երազող եւ փափուկ հոգիին։

Արդ, Զավացքա ինծի պատմեց.

—Անցեալ օր, կէս գիշերը անցած, դռանս կը զարնէին. մէկէն արթնցայ եւ գոչեցի «Ո՞վ է ան». պատասխան չկայ. բնականաբար, ըսի իւրովի, երազիս մէջ լսած ըլլալու եմ եւ իրականութեան հետ կը շփոթեմ. արդեն ո՞վ կրնայ ըլլալ այդ ժամուն . . . քիչ մը արթուն մնացի եւ մտիկ ըրի ապահովուելու համար. ձայն չկար, վերստին քնացայ. բավական ատեն անցաւ երբ ընդոստ արթնցայ. դարձեա՛լ դուռը . . . մտիկ ըրի այս անգամ սրտատրոփ. դիմացի Պրօքա հիւանդանոցին զանգակը երեք զարկաւ. ժամը երեքի՜ն . . . պաղ քրտինքով մը ճակատս ողողուեցաւ. դժբախտութեան մը կամ վտանգի մը զգայունութիւնը զիս վերստին գրաւեց . . . բայց նորէն խորհրդածեցի . . . «Մարդ չկայ, ինծի այնպես թուեցաւ» եւ ինքզինքս պիտի համոզէի երբ այս անգամ երեք ուժգին հարուած լսեցի դռանս վրայ . . . շուրջս ամէն կողմ այնքան լուռ էր այդ միջոցին որ ինծի թուեցաւ թէ քաղաքը պարպուած էր ու սիրտս այնքան ուժով կը բաբախէր որ վայրկեան մը կարծեցի թէ անոնց հարուածներն էին որ լսեցի քիչ մը առաջ . . . բայց ո՛չ, շփոթուելու տեղի չկար, երեք հարուածները աւելի ուժգին զարնուեցան դռանս, երբ միևնոյն ատեն մարդու շնչառութիւն կը լսէի, խռպոտ, անորոշ, չարագուշակ շնչառութիւն մը . . . ի՜նչ ընել. սենեակս խոր մթութեան մէջ էր, բայց իմ ընդլայնած աչքերս հետզհետէ կրցան որոշել կարասիներուն գիծերը . . . ու բոլոր այդ միջոցին կը զգայի որ դռանս առաջքը մէկը կար։ Այսպէս մնացի անձկութեան եւ սարսափի մէջ բաւական ատեն, յետոյ շնչառութիւնը հեռացաւ եւ ոտքի համր ձայներ լսեցի իբր թէ մէկը գուլպաներով եւ զգուշութեամբ քալէր գետնի վրայէն. մինչև առաւօտ չկրցայ քնանալ եւ երբ լոյսցաւ բոլորովին . . .

—Պա՜հ, ըսի ընդմիջելով զինքը, տղայական վախ մը ունեցեր ես, Զավազքա՛, թեթեւսոլիկ դրացի մը ըլլալու է ապահովաբար որ քեզի տեսած է եւ ո եւ է գործաւորուհի մը կարծելով ուզած է անգամ մը փորձել . . .

—Ես ալ ճիշդ այդ բանը խորհեցայ, երբ անգամ մը լոյս էր եւ լսեցի որ ամենքը արթնցած են տունին մեջ եւ նոյն իսկ խորհելով գիշերուան պատահածին, տեսայ որ շօշափելի ո եւ է բան չկար, թէ կրնար ինծի այնպէս թուած ըլլալ եւ թէ ծիծաղելի էր նոյն իսկ ուրիշներուն պատմել այսքան անորոշ բան մը. բայց վախը սրտիս մէջ էր եւ հետեւեալ գիշերը դժուարաւ քնացայ։

Պրօքա հիւանդանոցը կէս գիշեր կը զարնէր երբ արթնցայ եւ վստահ եմ՝ առանց ո եւ է պատճառի. բայց բոլոր զգայարանքներս այնպիսի գրգռման մը մէջ էին որ խառն աղաղակներ կարծես կը լսէի եւ աչքիս լուսեղէն ու խուսափուկ ձեւեր կ՚երևային։ Յանկարծ նոյն խուլ եւ կակուղ ոտնաձայնը որ չեմ գիտեր ո՞ր ուղղութենէն կը մօտենար սենեակիս . . . այո՛ . . . ճիշդ նոյն ձայնն էր, տարակոյս չկայ, յետոյ նոյն շնչառութիւնը, անորոշ, չարաշուք . . . կարծես թէ փոսի մը վրայ կախուած մնացած ըլլայի, տարօրինակ զգայնութիւն մը որ երազի մէջ յաճած կ՚ունենանք զիս կ՚անէացնէր, ա՛լ կորսնցուցի ժամանակի տեւողութեան զգացումը ինչպէս ինքնապաշտպանութեան բնազդը, երբ որոշ հարուածներ զիս ցնցեցին։

—Ո՞վ է ան, պօռացի անգիտակցաբար։

—Օրիո՛րդ, կակազեց ձայն մը դռան ետեւէն, քանի մը լուցկի կրնա՞ք տալ, շատ կաղաչեմ, բոլորովին մութն եմ։

—Չունիմ, ըսի յանկարծ չոր ձայնով մը։

—Օրիո՛րդ, ձեր դրացին եմ, եթէ ունիք՝ կը խնդրեմ որ տաք որովհետև մոռցայ առնելու եւ . . .

Ա՛հ . . . դռանս կղպանքին ձայնը, զոր ի զուր դարձուց. նիգը [սողնակ] դրած էի . . . բայց այդ սրիկան, այդ ոճրագործը (ո՞վ գիտէր թէ ինչ էր) կրնար նիգը բանալ վերջապէս ո եւ է միջոցաւ. մեռելի պէս պաղեցայ անկողնիս մէջ եւ անդամներս ջղաձգուած եւ պինդ պրկուեցան, ուզեցի ելնել հագուիլ, պատուհանը բանալ եւ օգնութիւն կանչել, բայց բան մը չկրցայ ընել, բոլոր այս գաղափարները կ՚անցնէին, կը փախչէին ուղեղիս մէջէն առանց կամքիս վրայ ազդելու։

Ու այսպես մնացի չեմ գիտեր որչա՛փ ատեն, որու միջոցին քանի մը անգամ դուռը բանալու ջանքեր եղան մինչև որ վերջապէս խռպոտ շնչառութիւնը անցաւ գնաց եւ ոտնաձայները կորսուեցան մօտակայ բակի մը մէջ։

Առաւօտուն լուսնալուն պէս իջայ դռնապանին եւ գանգատեցայ։

—Քու դրացիներդ բոլորն ալ պատուաւոր մարդիկներ են, այդպէս բան չկրնար ըլլալ, ըսաւ ինծի։ Այլ սակայն մանրամասնօրէն պատմեցի պատահածը, բացարձակ ճշմարտութիւնը . . . մարդը յամառութեամբ գլուխը կը շարժէր . . .

—Չկրնար ըլլալ, օրիորդ, ոչ ոք կարող է գալ ձեզի անհանգիստ ընելու։

—Բայց . . .

Կինը վրայ հասաւ. հարկ եղաւ կրկին պատմել, ու այն ատեն սկսան խնդալ, իբր թէ զուարճալի բան մը ըլլար ըսածս։

—Ի՞նչ տարօրինակ աղջիկ . . . քո ականջիդ եկած ըլլալու է, ո՞վ կուզես որ ժամը երեքին գայ ձեզմէ լուցկի ուզէ այս տունին մէջ, ու մի առ մի թուեցին դրացիներս, պարկեշտ մարդիկ՝ ըստ իրենց եւ որոնցմէ ոչ մէկը չէի ճանչնար։

—Լա՛ւ, ըսի իւրովի երբ տունէն դուրս ելայ եւ բաց օդին մէջ գտնուեցայ, կ՚երեւի հիւանդ եմ ջղային զարմանալի տկարութիւններու ենթարկուած, այլ սակայն այնքան որոշ էր ամէն բան, Աստուա՜ծս . . . ուզեցի տոքթորը տեսնել որ զիս կը խնամէ, բայց զինքը չկրցայ գտնալ։ Երէկ գիշեր դժկամութեամբ մտայ սենեակ, բայց բարեբախտաբար օրիորդ Ս . . . եկաւ եւ մինչև կէս գիշեր միասին մնացինք, իրեն բան մը չըսի, բայց երթալէն ետքը նիգը դրի եւ ապահովուեցայ թէ հաստատ է, յետոյ շատ մը րօմ խմեցի որպես զի քունս խորունկ ըլլայ եւ պառկելուս պէս քնացայ։

Նորէ՜ն . . . ա՜հ, կարելի չէր տարակուսիլ, մարդ մը կար դռանս առաջքը, որովհետեւ շատ որոշ լոյսի գիծ մը կը տեսնէի դռանը երկայնքին ճիշդ գոցուած կողմէն որ շատ բարակ բաց մը ունէր, գիտէի. գրեթէ հեւալէն մարդը կ՚աշխատէր դուռը բանալու, անկարելի է չհաւատալ. գործիքներու թեթեւ եւ զգուշաւոր աղմուկը կը լսէի, մանաւանդ խարտոցի կռնչիւնը շատ նրբօրէն՝ բայց շարունակական կերպով . . . յետոյ ահա՜—Զավացքա ճերմկցաւ բոլորովին—դուռը բացուեցաւ, այլ եւս լոյս չկար, բայց դուրսի խոնաւ օդը հոսանքի պէս ներս մտաւ եւ շնչառութիւնը, վայրենի կենդանիի խռպոտ հեւքը մօտիկցաւ քայլ առ քայլ, զգուշաւոր եւ յամրօրէն դէպ ի անկողինս։

Առաւօտուն ինքզինքս գտայ գետինը տարածուած . . . ժամերէ ի վեր մարած էի, բոլոր մարմինս կը զաւէր եւ անդամներս մեռած մարդու պրկումներ ունէին . . . հազիւ թէ յիշեցի, ահաբեկած կանգնեցայ եւ ալ չեմ գիտեր ինչպէ՛ս հագուեցայ, շտապով, խառն ի խուռն նետելով հագուստներս, սաւաններս . . ։

Դուռս գոց էր սովորականին պէս եւ նիգը դրուած. ինչպե՞ս կ՚ըլլայ չեմ գիտեր եւ շիտակ հոս եկայ, ալ կը հասկնաս, գիշեր մը չեմ կրնար անցընել հոն, ա՛լ անկարելի է, անկարելի . . ։

Զավացքա՝ չափազանց յուզուած՝ սկսաւ տղու պէս լալ։

Պահ մը մտածկոտ մնացի, դիւրաւ պիտի հաւատայի խեղճ աղջկան խօսքերուն, այնքան ճշմարիտ սարսափ կար իր ամբողջ անձին մէջ, բայց կէտ մը կասկած կը ներշնչէր ինծի։

—Ամէն բան կարգի՞ն էր սենեակին մէջ առաւօտուն, բան մը խառնուա՞ծ էր, դարանները եւ այլն։

—Ո՛չ մէկ բան, ամէն բան իր տեղն էր բացի ինձմէ որ գետինը ինկած էի սաւաններուս հետ։

—Եւ կ՛սես որ նիգը դրուած էր ներսէն։

—Բացարձակապէս, դեռ դուռը չբացած դիտեցի եւ շատ զարմացայ։

—Գիտե՞ս, Զավացքա, ըսի իր պաղած ձեռքերը բռնելով, ինծի կը թուի թէ illusion մը ունեցած ես որ կրկնուած է քանի մը գիշեր . . .

—Օհ, չէ՛, չէ՛, պէտք չէ որ տան դռնապանին պէս խօսիս ինծի . . . դուն պէտք էր հասկնայիր զիս . . .

—Լա՛ւ, կուզե՞ս որ այս գիշեր գամ եւ քեզի հետ անցընեմ։

Քիչ մը վարանելէ ետքը՝ Զավացքա ընդունեց առաջարկս։

Իմ քաջութեանս վրայ չէ որ ապաստանած էի բնականաբար, բայց համոզուած էի թէ ջղային տագնապներ էին Զավացքաին ունեցածը. յետոյ վախը մինչև այն ատեն չէր մտած հոգիիս մէջ եւ առիթ չէի ունեցած անոր ճշմարտապէս գրաւող, սպաննող սարսափին ենթարկուելու։

Այլ սակայն բոլոր օրը մտածեցի Զավացքաին պատահածին վրայ եւ թունաւոր խայթոցի մը պէս եթէ իրաւ է՜—գաղափարը զիս ցնցեց քանիցս։

Իրիկունը միասին ճաշեցինք եւ պտոյտ մը ընելէ ետք վերադարձանք իր սենեակը։ Երբ թէյին ջուրը սկսաւ խժալ ալքոլին վրայ, ամէն բան մոռցած կը թուէինք եւ իրարու կը պատմէինք մեր ծննդավայրէն յիշատակներ, անուշ եւ բուրումնաւէտ յիշատակներ, իմս լուսեղէն ու արեւով ոսկեզօծ, եւ իրենները քաղցր ու մեղմ մեղեդիի մը պէս։ Այնչափ հեռու երկիրներէ եւ իրարմէ այնքան օտար, ինչպէս մերձաւոր կըզգայինք այդ վայրկեանին իրարու, քոյրերու պէս, այնքան գուրգուրանք կար փօխադարձաբար մեր խօսքերուն եւ մեր շարժումներուն մէջ։

Խեղճ Զավացքա՛, կը յիշե՞ս երբեմն այն գիշերը թէ՞ արդէն բժիշկներուն գուշակածը կատարուած է եւ քու խարտեաշ ու փափուկ գլուխէդ, քու վճիտ եւ մաքուր աչքերէդ բան մը, բան մը չէ՛ մնացած այլ եւս . . .

Երբ պառկելու ատենը եկաւ, բոլորովին մոռցած էինք մղձաւանջը զոր մասնաւոր շեշտով մը Զավացքա «Մարդը» կը կոչէր եւ սկսանք կատակել նոյն իսկ։

—Հիմակ պիտի պառկինք եւ «մարդուն» պիտի սպասենք։

—«Մարդը» քեզ տեսած ըլլալու է եւ չպիտի գայ այս գիշեր, կը տեսնես . . .

—Շնորհակալ եմ complimentին համար, Զավացքա՛, այդքա՞ն վախնալիք խրտուիլակ մըն եմ որ «մարդը» փախցնե՛մ . . .

—Օ՛հ, օ՛հ, այդ ըսել չուզեցի, սիրելիս։

Յետոյ Զավացքա գրեթէ բռնի կէս սրուակ րօմ խմցնել տուաւ ինծի, որպէս զի քնանամ ու մնացածը ինքը խմեց։

—Ես այնքան գինով եմ, ըսի իրեն, որ չեմ զարմանար եթէ «մարդեր» երեւան աչքիս, նոյնը ըլլալու է քեզի համար։

Այս անգամ իրաւ էի. սենեակը սիկառի ծուխով լեցուած էր եւ երբ հարկ եղաւ մէկ ումպով կէս սրուակ րօմ խմել, կարծեցի թէ ամէն բան շուրջս կը դառնար լուսեղէն պարի մը մէջ։

Զավացքաին անկողնին դիմացը պառկեցայ, երկար թիկնաթոռի մը վրայ, եւ դեռ խօսակցեցանք լոյսը մարելէ ետքը։ Եւ որովհետև կը համոզէի Զավացքան որ գրգռիչ ըմպելիքներէ զգուշանայ, կ՚ըսէր ինծի համոզելով.

—Րօմը, կը տեսնա՞ս, անվնաս ըմպելի է, եւ ի՞նչ օգնական աղքատ ուսանողներու եթէ րօմը չըլլար՝ այսքան չէի՛ դիմանար, իրաւ ո՛ր . . .

Յետոյ խորունկ եւ ծանր քուն մը արտևանունքներս գոցեց . . .

Յանկարծ արթնցայ եւ նստեցայ անկողնիս մէջ . . .

—Ի՞նչ կայ, պիտի ըսէի՝ երբ զգացի որ լեզուս ծանրացաւ բերնիս մէջ եւ ինկայ անշշուկ բարձիս վրայ. Զավացքա հանդարտ կը քնանար. ինչո՞ւ արթնցայ, ի՞նչ կայ, մտածեցի իւրովի. սենեակը խոր մթութեան մեջ էր եւ աչքերս բացած կոյրի պէս ի զուր կը դարձնէի ամէն կողմ, երբ դռանը ուղղութեամբ երկայն լուսեղէն գիծ մը նշմարեցի, նախ դեդեւուն, յետոյ որոշ. ու խարտոցի կռինչը լսեցի նուրբ, բայց յամառ երկաթի կտորի մը վրայ . . .

Մէկէն գաղափարը թէ Զավացքաին պատմածը իրականութիւն էր, այնպիսի անօրինակ եւ անսահմանելի անձկութիւնով մը լեցուց զիս որ կարծեցի թէ տաքութեան գերագոյն աստիճանի մը մէջ պիտի անէանայի եւ որուն անմիջապէս յաջորդեց սակայն պաղ եւ սարսռացուցիչ քրտինք մը ողնաշարիս վրայ։

Իրաւի, քաղաքը լուռ էր, իբր թէ ամայի ըլլար. հեռուէն միայն երբեմն սայլի մը թաւալումը կ՚որոտար չարագուշակ։ Ու մեր դռանը մօտ «մարդը», այս անգամ իրական, ահարկու, իր խարտոցը կը քսէր երկաթին վրայ. Զավացքա միշտ կը քնանար իմ ներկայութենէս ապահով ու չէի համարձակեր շարժում մը ընել զինքը արթնցնելու, զինքը մասնակից ընելու իմ սարսափիս որ հետզհետէ կ՚աւելնար եւ կը յիմարցնէր զիս։

Կամաց կամաց դուռը սկսաւ ճռնչել, այո՛, որոշակի, եւ «մարդուն» շնչառութիւնը. թաւ եւ խռպոտ, զուգընթաց կը լսուէր մետաղի ձայնին հետ։

Յետոյ խարտոցը դադրեցաւ. աչքերս ընդլայնած սևեռեցի դուռին, լոյսի գիծը դեդեւեց եւ մարեցաւ. այն ատեն ա՛հ կարելի՞ է երբեք արտայայտել այն գերագոյն սարսափը որ կարծես արիւնս սառեցուց—այն ատեն կ՚ըսեմ, դուռը բացուեցաւ եւ սենեակին մութին մէջ աւելի սև սիլուէթ մը կանգնեցաւ որ յամրօրէն կը յառաջանար. խոնաւ եւ ցուրտ օդի հոսանք մը կը մտնէր կիսաբաց դռնէն եւ ճակատիս վրայ կը սառեցնէր քրտինքը անշարժ մեռելի պէս աչքերս սեւեռեցի սեւ սիլուէթին, բայց անիկա անշշուկ կը յառաջանար, անորոշ եւ անձեւ կոյտի մը պէս, որ մարդկային բան մը չունէր բնաւ, եթէ իր հարբուխոտ եւ սոսկալի շնչառութիւնը չըլլար որուն գաղջութիւնը իսկ կարծես կըզգայի իմ այնքան սառած դէմքիս վրայ։

Հոգեվարքի պէս բան մըն էր ասիկա, որովհետեւ կըզգայի որ սարսափէս պիտի մեռնէի, եւ եթէ սրտիս բաբախումները չըլլային այնքան ուժգին որ կը թնդային գրեթէ իմ ահաբեկած էութեանս մէջ, բոլորովին պիտի կարծէի թէ ա՛լ ամեն բան լմնցած է, լմնցա՛ծ . . .

«Մարդը» կը մօտիկնար ու քանի վայրկեանները կ՚անցնէին՝ աւելի սաստիկ անձկութիւն մը կ՚ընդլայնէր աչքերս մինչեւ որ կարծեցի թէ տեսնելու անպայման կամքով աչքերս կը փայլատակէին եւ թէ «մարդը» կրնար աչքերուս լոյսը տեսնել. այն ատեն գոցեցի զանոնք եւ գաղջ արտեւանունքներուս ներքեւ զգացի որ բիբերս ալ սառած էին . . ։ Քանի՞ րոպէ, քանի՞ ժամ տեւես այս ամէնը, չեմ յիշեր բայց երբ աչքերս բացի՝ տմոյն եւ տխուր արշալույսը իր մշուշոտ գորշութիւնը կուտար իրերուն. ու սենեակին մէջ «մարդը» չկար. Զավացքա կը քնանար միշտ. քիչ մը ետքը սանդուղին վրայ ոտնաձայներ զիս բոլորովին ապահովցուցին, ուզեցի ելնել, բայց չկրցայ, եւ ուժաթափ, յոգնած գլուխս դրի բարձին։

Երբ Զավացքա արթնցաւ, ուզեց կատակել։

—Չըսի՞ որ «մարդը» այս գիշեր . . .

Բայց ինծի դառնալով ելաւ մէկէն եւ հարցուց անձկութեամբ.

—Ի՞նչ կայ, ի՞նչ ունիս, ինչո՞ւ այդքան տժգոյն ես, ըսէ՛ . . .

Հայելիի կտորի մը մէջ ինքզինքս տեսայ ուրուականի մը պէս ճերմակ. ակռաներս իրար կը զարնուէին եւ աչքերուս տակ սեւ լայն ծիրեր կային . . .

—Զավացքա, պէտք չէ՛ այս տունը մնաս, ինչ որ ըսիր իրաւ է . . .

Անկէց ետքը Զավացքա ամիսներով հիւանդանոց մը մնալ ստիպուեցաւ, ջղային տագնապներ ունէր եւ յաճախակի illusionներ։ «Մարդը» քանիցս եկած էր իր տագնապներուն մէջ։ Ես ալ երկար ատեն տառապեցայ եւ ճշմարիտը՝ մինչեւ հիմա չեմ գիտեր թէ «մարդը» իրակա՞ն էր, թէ պարզապէս Զավացքաի մղձաւանջներուն թելադրութեան ներքեւ գտնուած էի։

___
«Մասիս», մարտ 26, 1905թ., 68-73։

who's left behind?

ՖԵՄԻՆԻԶՄԸ ՈՐՊԵՍ ԱՆԱՐԽԻԶՄ

Լին Ֆարոու*


Ֆեմինիզմը գործի է դնում այն ինչ անարխիզմը քարոզում է: Կարելի է համարձակվել ու պնդել, որ ֆեմինիստները միակ գոյություն ունեցող բողոքող խմբերն են, որոնք ազնվորեն կարող են կոչվել գործող անարխիստներ. նախ, որովհետև կանայք ներդրվում են կոնկրետ նախագծերի մեջ, որոնցից են աբորտի կլինիկաները և աշխատանքին կից մանկապարտեզները, երկրորդ` ապաքաղաքական կանայք հիմնականում հրաժարվում են քաղաքական պայքարի մեջ մտնել աջերի կամ ձախերի, ռեֆորմիզմի կամ հեղափոխության պայմանների ներքո:

Սակայն կոնկրետ նախագծերի հանդեպ կանանց մտահոգությունը և նրանց ապաքաղաքական գործունեությունը չափից մեծ սպառնալիք են հանդիսանում թե´ աջերի և թե´ ձախերի համար, և ֆեմինիստական պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են կանանց ուշադրությունը շեղել իրենց առաջնային խնդիրներից, օրենսդրական շերտում զինվորագրելով և կոոպտացիայի ենթարկելով պաշտոնական ու հաստատված կուսակցությունների կողմից, և տեսականորեն՝ ձախերի կողմից: Այս զինվորագրումը հաճախ մեզ հետ է պահել հարցադրումից, թե ո՞րն է ֆեմինիզմի դիրքը: Ո՞րն է փոփոխություն բերելու լավագույն ռազմավարությունը:

Առաջին իմպուլսը ուղղված կանանց ազատագրմանը տեղի ունեցավ 1840-ականներին, երբ լիբերալները աբոլիցիոնիզմին ուղղված արշավում էին: Մի խումբ պերճախոս քուեյկեր կանայք ակտիվորեն ելույթ էին ունենում ի ազատագրում Հարավի ստրկատիրական համակարգի և շուտով գիտակցեցին, որ կանայք ևս չունեին այն հիմնական իրավունքները, որոնք վիճարկում էին սևերի համար: Լուսի Սթոունը և Լուկրեցիա Մոթը երկուսն էին կին աբոլիցիոնիստներից, ովքեր երբեմն կցում էին որոշ ֆեմինիստական գաղափարներ աբոլիցիոնիստական ելույթների վերջում, անսովորության աստիճան բարկացնելով իրենց լիբերալ ընկերներին: Սակայն կանայք սպառնալիք չէին հանդիսանում այնքան ժամանակ, քանի դեռ գիտեին «իրենց տեղն» ու հիշում էին, թե որ գործն էր «ավելի կարևոր»:

Հետո 1842-ին Լոնդոնում անցկացվեց հակաստրկության համաշխարհային համագումարը և որոշ ամերիկացի կանայք, այլ աբոլիցիոնիստ ներկայացուցիչների հետ միասին, հատեցին Ատլանտյան օվկիանոսը հայտնաբերելու ոչ միայն այն, որ կանայք մերժված են մաս կազմելու համագումարի ընթացքին, այլ ավելի վատ` նրանք հարկադրված էին նստել վարագույրի հետևում: Լուկրեցիա Մոթը և Էլիզաբեթ Քեյդ Սթենթոնը՝ զայրացած լիբերալների հակաստրկության հավաքի կեղծավորության հանդեպ, որը մերժում էր կանանց մասնակցությունը, հենց այդ պահին և այդտեղ որոշեցին վերադառնալ Միացյալ Նահանգներ և կազմակերպվել հանուն կանանց ազատագրման:

Առաջին Կանանց Իրավունքների Համաժողովը տեղի ունեցավ 1848-ին Սենեկա Ֆոլզում, որը միայն երեքօրյա հայտարարությամբ տեղական թերթում գրավեց կանանց ահռելի թվաքանակ. ժողովի վայրը` եկեղեցին, լեցուն էր: Համաժողովի ավարտին հավաքվածները պատրաստեցին Միացյալ Նահանգների «Անկախության հռչակագրի» հիման վրա մեկ այլ բանաձև՝ «Իրավունքների և արժանապատվության հռչակագիրը», որն այս դեպքում Անգլիայի թագավոր Ջորջի փոխարեն ուղղված էր ընդդեմ տղամարդկանց: Այս Համաժողովից հետո, որը համարվում է կանանց իրավունքների շարժման պաշտոնական սկիզբը Ամերիկայում, ֆեմինիզմը արագ թափ հավաքեց թիրախում ունենալով ունեցվածքի իրավունքների և այլ դժգոհությունների հարցերը:

Երբ ամերիկացի ֆեմինիստները որոշ չափով աջակցություն ձեռք բերեցին, լիբերալները սկսեցին անհանգստանալ, թե կանայք իրենց էներգիան ծախսում են կանանց խնդիրների վրա և ոչ այդ ժամանակի կարևորագույն խնդրի` աբոլիցիոնիզմի վրա: Ի վերջո, նրանք պնդում էին, սա «սևամորթների պահն է» և կանայք այդքան նեղամիտ չպետք է լինեն, որ այդ պահին իրենց մասին մտածեն: Երբ վրա հասավ քաղաքացիական պատերազմը այս հռետորությունը ակնարկներից վերածվեց ինքնարդար զայրույթի: Ինչպես կարող էին կանայք այդքան ոչհայրենասեր գտնվել՝ իրենց նվիրելով ֆեմինիզմին ազգային ճգնաժամի ժամանակ: Ըստ էության այդ պահին յուրաքանչյուր ֆեմինիստ Ամերիկայում հետաձգել էր իր ֆեմինիստական գիտակցությունը և իր աջակցությունն էր ցուցաբերում լիբերալների հետաքրքրությանը, համոզված լինելով, որ երբ պատերազմը ավարտվի ու երբ սևերը ըստ Սահմանադրության հավասար իրավունքներ ստանան` կանայք նույնպես կներգրավվեն:

Եռանդուն աբոլիցիոնիստ Սուզան Բ. Անթոնին այդ ժամանակվա միակ ֆեմինիստն էր գուցե, ով մերժեց լիբերալների պահանջը: Նա շարունակեց բողոքել կանանց իրավունքների համար չնայած համախոհների մասնատմանը, ովքեր զինվորագրվել էին աբոլիցիոնիստների շարքերում: Նա պնդում էր, որ երկու պայքարները կարող են համատեղ ընթանալ, իսկ եթե ոչ` կանայք կմոռացվեն պատերազմից հետո: Նա ճիշտ էր: Երբ պատերազմից հետո Կոնգրեսում ներկայացվեց Սահմանադրության 14-րդ Հավելվածը, կանայք ոչ միայն դուրս էին մնացել, այլ նրանց հատուկ ձևով բացառել էին: Սահմանադրության մեջ առաջին անգամ հայտնվել էր «տղամարդ» բառը՝ հստակեցնելու համար, որ «մարդ» բառի գործածությունը համարժեք է տղամարդուն:

Այս հիմնական հարվածն ըննդեմ կազմակերպված ֆեմինիզմին խոչընդոտեց կանանց հետագա իրավական առաջխաղացմանը: Հետո 1913-ին, երբ բրիտանացի կանայք մեկնարկեցին իրենց ռազմական մարտավարությունները՝ պայթեցնելով շենքեր և սկսելով հրդեհներ, մի երիտասարդ ամերիկացի քուեյկեր՝ Ալիս Փոլը, ճամփորդեց Անգլիա ուսանելու և սկսեց աշխատել հռչակավոր Փանքհըրսթ քույրերի հետ: Նա վերադարձավ Միացյալ Նահանգներ մտադրված վերստեղծել սուֆրաժիստների շարժումը և շուտով համոզեց համարյա չգործող Կանանց Ազգային Սուֆրաժիստական Ասոցիացիայի ղեկավարներին վերսկսել սուֆրաժիստների քարոզարշավը Վաշինգտոնում:

Շատ կարճ ժամանակում ոչ այլ ինչի, քան նրա կազմակերպչական և ռազմավարության կատարյալ հանճարեղության շնորհիվ Ալիս Փոլը ստեղծեց բազմախմբակցային շարժում, որն այս անգամ չէր կարելի արհամարհել: Նրա ամենաարդյունավետ ռազմավարությունը Սպիտակ Տան դիմաց քննադատական ազդագրերով պիկետի դուրս գալն էր՝ չեղյալ հայտարարելով սուֆրաժիստների հանդեպ երկրի նախագահ Ուիլսոնի ավտորիտար ու երկերեսանի կեցվածքը, երբ նա միաժամանակ դեմոկրատիա էր քարոզում արտասահմանում: Սակայն մոտենում էր առաջին համաշխարհային պատերազմը և հարթակը նորից գործի էր դրվում ֆեմինիստներին ներքաշելու նպատակով:

Պացիֆիստները կոչ էին անում կանանց ժամանակավորապես հետաձգել իրենց խնդիրը և միացնել իրենց ջանքերը խաղաղության խնդրին, մինչդեռ այդ նույն ժամանակ մեծամասնությունը` պատերազմի գիշատիչները, սկանդալ էին սարքել այն բանի համար, որ կանայք կարևոր պահին «լքել էին» իրենց երկիրը: Նորից կանանց զինվորագրեցին, և նրանք հազարներով հեռացան ֆեմինիստական շարժումից` օգնության հասնելու իրենց մյուս կուսակցություններին, սակայն այնումենայնիվ փոքր, բայց էֆեկտիվ մի խումբ` Կանանց Ազգային Կուսակցությունը, մնաց անհորդոր ընտրական իրավունքի պայքարում:

Դժվար է հաստատել, թե որ կողմն է՝ ա՞ջ թե ձա՞խ, ավելի պատասխանատու ֆեմինիստական ներուժը քաղաքական փոփոխության դաշտում կոոպտացիայի ենթարկելու գործում։ Պատմությունը ապացուցում է, որ նրանց գործադրած մեթոդները նմանատիպ են եղել այն բանում, որ նրանց աներկբայելի համոզմունքը «ավելի մեծ պայքարին» առաջնայնություն տալու մեջ անխուսափելիորեն հանգեցրել է ֆեմինիստական խնդիրների հեռացմանը՝ ասելով, թե դրանք կողմնակի են, ոչ առաջնային: Ներկայիս աֆրոամերիկյան շարժման ու ձախի, որի գերակշռող մեծամասնությունը մարքսիստներ են, վերլուծությունները նույն սիմպտոմատիկ ձևով են կանանց ներառում իրենց ծրագրերի մեջ, այսինքն` երբ «հիմնական» պայքարը հաղթի, այդ ժամանակ կանայք կունենան իրենցը: Կանայք պետք է սպասեն: Կանայք պետք է օգնեն ավելի մեծ պայքարում:

Սև կանանց պոեզիան ինտենսիվորեն կառուցում է սև տղամարդու էգոն ավանդական ձևով` ինքնարժեզրկման միջոցով: Կրկնվող մոտիվը պատմում է սև կնոջ հպարտ տառապանքի մասին սև տղամարդու վերաբերմունքից, ով ապարականացվել է (emasculated) իր սպիտակ տիրոջ կողմից և ուրեմն կարիք ունի գոնե «իր» կնոջ հանդեպ վերադաս զգալ: Կինը խաղում է իրեն հատկացված դերը: Նրա տառապանքները ուղղակիորեն աջակցում են աֆրոամերիկյան (տղամարդու) պայքարին, որը նա դիտարկում է, որպես վսեմ զոհաբերություն: (Ինչպես Ջերմեյն Գրիրն էր առաջարկում, քանի որ կանայք չունեն իշխանություն, որ սպառնան, նրանք չեն կարող «անդամահատվել» ու այդ իսկ պատճառով ոչ ոք չի տեսնում նրանց անուժությունը այլ ձևով, քան որպես բնական մի բան և ոչ ոք չի պատրաստվում պառկել կնոջ ոտքերի տակ քացի ստանալու համար): Մինչդեռ սև տղամարդու անուժությունը ընդամենը ժամանակավոր է, քանի որ նա տղամարդ է և ունի սպիտակ տղամարդու պոտենցիալ ուժը: Նրան պարզապես պետք է կինը, որպեսզի իշխի այնպես, ինչպես սպիտակ տղամարդն է իշխել նրան. այսպիսով նրա կարգավիճակը կվերահաստատվի: Աֆրոամերիկացիները մարտահրավեր նետեցին սպիտակների գերիշխանությանը` գիտակցելով, որ սևը գեղեցիկ է: Նրանք դեռ պետք է մարտահրավեր նետեն սպիտակների ընտանիքի մոդելին` հայրիշխանական ընտանիքը որպես ցանկալի մոդել, և այդ իսկ պատճառով դեռ շարունակում են պահպանել տղամարդու գերիշխանությունը:

Ջուլիեթ Միթչելը մարքսիստ ֆեմինիստ է, ով տիպիկ կոնցեպտուալ ձևով մեկնաբանում է («Կնոջ կալվածք»-ում, 1971) մի խմբի՝ ֆեմինիստների, շատ կոնկրետ բողոքները, ասելով թե դրանք հիմնականում սիմպտոմատիկ են կամ կապ չունեն մեծ պայքարի հետ, որտեղ բոլոր խմբերը մասնակցում են իդեոլոգիաներ կոչվող վերացարկություններին: Ինչպես և կարելի է կանխատեսել, եթե տեսության մեջ հակասություններ են ի հայտ գալիս, Միթչելն անցնում է «ամփոփման»` մի վերացարկում, որը կընդլայնվի այնքան, մինչև ամեն ինչ կհարմարեցվի: Երբ կոնկրետ հետաքրքրության խմբերը, ինչպիսիք են ուսանողները, կանայք, սևերը կամ միասեռները ձևակերպում են իրենց առաջնությունները՝ բխող հենց իրենց իրավիճակից, Միթչելը մեղադրում է նրանց անօգնականորեն կարճատես լինելու մեջ, որ չեն ուզում տեսնել իրենց կարիքները որպես սիմպտոմ: Այն, ինչ նրանք պետք է հասկանան, շարունակում է նա, «ամբողջականությունն» է (“totalism”), բոլոր վերլուծություններին վերջ դնելու վերլուծությունը:

Շահագործված դասակարգի կամ ճնշված խմբի լիովին զարգացած քաղաքական գիտակցությունը չի կարող ինքն իրենից բխել, այլ կարող է միայն ծագել հասարակության բոլոր դասակարգերի փոխհարաբերությունների (և գերիշխող կառույցների) գիտելիքից: . . . Սա չի նշանակում միանգամից ըմբռնել այն եղանակները, որոնցով մյուս խմբերը և դասակարգերը շահագործվել կամ ճնշվել են, բայց նշանակում է «ամբողջական» (“totalist”) հարձակում անել կապիտալիզմի դեմ, որը կարող է հանգեցնել այլ ճնշված խմբերի հետ սոլիդարության պահանջի գիտակցություն:

Միթչելը հեշտորեն կարող է մեղադրվել հղացական իմպերիալիզմի մեջ, հաշվի առնելով որ իր գործածած «ամբողջական» տերմինը ծառայում է ավելի փոքր տեմիններ խժռելուն` իր բուն մարքսիստական գաղափարի իշխանության ներքո` նվազեցնելով դրանք երկրորդական դասի: Ըստ Միթչելի, իրենց հետաքրքրություններին իրենց ձևերով արձագանքող անհատական խմբերը պետք է սովորեն տեսնել ուղին և զոհաբերել: Միթչելի գաղափարը, թե նրանք պետք է հրաժարվեն իրենց անհատական խնդիրներից ամբողջի շահի համար` վերացարկություն է, որը դադարեցրել է ներկայացնել որևէ հետաքրքրություն առհասարակ, քանի որ այնքան ընդարձակ է, որ ոչ մի կերպ չի կարող առնչվել բազմազան հետաքրքրությունների հետ:

Ամբողջական դիրքորոշումը այդ գիտակցության նախապայմանն է, սակայն այն պետք է բազմազանեցնի իր իրազեկության սահմանները կամ իր դուրս ընկած քթից այն կողմ չտեսնելով՝ խրվի սև շովինիզմի ցեխի մեջ, որը աշխատավոր դասակարգի էկոնոմիզմի ռասայական և մշակութային համարժեքն է:

Միթչելի գաղափարները անվավեր են դարձնում անհատականության բոլոր դրսևորումները ճիշտ այնպես, ինչպես կազմակերպված ձախերն ու աջերն են պատմականորեն զինվորագրել կանանց իրենց շահերի համար աշխատելու: Երբ կանանց հորդորում են լինել «ամբողջական», դա նույնն է երբ քաղաքացիներին համոզում են լինել «հայրենասեր»: Մեզ խնդրում են մի տեսակի նահապետականությունից (paternalism) անցնել մեկ այլ տեսակի նահապետականության: Մեզ խնդրում են համաձայնվել ստորակարգային մետավերլուծության հետ, որը չենք կարող համարել, թե ունի՝ ամենահեռավոր ձևով անգամ, որևէ կապ մեր անմիջական բողոքի հետ: Այն ինչ լավ է բոլորի համար, ենթադրաբար պետք է լավ լինի յուրաքանչյուրի համար:

Ամբողջականության տեսիլի սպառնալիքի տակ մենք կանչված ենք արդարացնելու և հիմնավորելու մեր հետաքրքրությունների վավերականությունը, այսինքն՝ դադարեցնելու հետապնդել մեր խնդիրը և ներքաշվելու այն պաշտպանելու համար ուշադրությունը շեղող ցանցի մեջ: Մենք այնքան ենք վարժեցված մտածելու, որ մի խմբի շահերը ավելի կարևոր են, ավելի հիմնական, քան մյուսինը, որ ինքնահիմնավորման թակարդն ենք ընկնում, փոխանակ հարցականի տակ դնենք մի խումբը մյուսի դիմաց հանելու իմաստը:

«Ամբողջական» մոտեցումը ոչ միայն խառնաշփոթ է առաջացնում, թե որ խնդիրն է առաջնայինը, այլև առաջարկում է, որ երբ խնդրի էությունն ամբողջական է, ուրեմն լուծումն էլ այդպիսին պետք է լինի, որը մեզ բերում է այնտեղ, որտեղ միշտ խցկել են կանանց: Խմբերը կարող են գործել «բոլորս միասին ենք» պատրանքի ներքո այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանք տեսականացվում են, ինչպես, օրինակ, Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմից առաջ ֆեմինիստներին տրված խոստումները: Երբ հարցը գալիս է այս վերացականորեն ձևավորված իրավիճակի մասին կոնկրետ ինչ-որ բան անելուն, հնարավոր չէ հեշտորեն փնտրել ու ոչնչացնել «ամբողջական» թշնամուն: Լուծումները, կարճ ասած, անխուսափելիորեն ենթադրում են կոնկրետ նախընտրություններ` ինչ պետք է արվի սկզբում և ում համար: Այսպիսով խնդիրը, որ կկարողանա ուրիշներին ամենաազդեցիկ ձևով համոզել, ներքաշել, կստանա առաջնություն և մյուսները կսպասեն: Կամ այդպես, կամ էլ ամբողջական լուծումը այնքան ցրված կլինի, որ մոբիլիզացված էներգիաները չեն կարողանա օգնել և ոչ մեկին: Կանայք երկու դեպքում էլ տուժում են, երբ տեսնում են սեքսիզմի դեմ իրենց պայքարը ցանկացած մեծ պայքարի ներքո: 

Եթե ֆեմինիստական պայքարը կողմնակի կամ երկրորդական չէ այլ քաղաքական շարժումների հանդեպ, ուրեմն ինչպե՞ս կարելի է այն նկարագրել:

Քանի որ կանանցից շատերը իրենց կյանքի գոնե մի մասը ապրում կամ աշխատում են տղամարդկանց հետ, նրանք ի տարբերություն մյուս խմբերի արմատապես այլ մոտեցում ունեն իրենց խնդիրների նկատմամբ կապված այն բանի հետ, որը սովորաբար կոչվում է «կեղեքում»: Քանի որ կինը առհասարակ հետաքրքրված է տղամարդկանց հետ անձնական կամ մասնագիտական նպատակներով հարաբերություններ պահել, խնդիրը չի կարող միայն նվազեցվել կամ տեղայնացվել տղամարդկանց շուրջ: Դա նախ կնշանակի նրանց հեռացումը իրավիճակից որպես լուծում, որն իհարկե չի բխում կնոջ շահերից: Բացի այդ, հարցն այստեղ ամենևին խնդրի դրդապատճառի վրա կենտրոնանալը չէ: Կոնֆլիկտը պետք է կենտրոնացնել ոչ թե մարդկանց վրա, այլ այն վարքագծի, որը տեղի է ունենում նրանց միջև:

Այստեղից հետևում է, որ կանայք, քանի դեռ նրանց համար շահավետ է տղամարդկանց հետ հարաբերություններ պահելը, պետք է իրենք իրենց դրությանը մոտենան լրիվ ուրիշ, անհրաժեշտորեն իրավիճակային (situationist) հիմունքի վրա: Նաև հետևում է այն, որ ֆեմինիզմի էներգիաները պետք է կենտրոնացած լինեն խնդրի վրա, այլ ոչ թե մարդկանց (կամ պայքարի): Շեշտադրումը չպետք է ուղղված լինի մենք-ընդդեմ-նրանց ոճով մրցակցության վրա, թիրախում ունենալով որոշակի արտոնություններով ինչ-որ առասպելական կեղեքողի կերպար, այլ հնարավորինս կողմերին իրար դեմ հանելուց խուսափելու վրա: Օրինակ, եթե սեռերի միջև արդեն գոյություն ունի մրցակցային իրավիճակ, կարատե սովորելը միայն կսաստի (երկու կողմերում էլ) զինուժերի կուտակմանը. պայքարի պայմանները չեն փոխում ուժի հավասարակշիռը երկու կողմերում:

Ֆեմինիզմը որպես սիտուացիոնիզմ կամ իրավիճակայնություն նշանակում է մշակված սոցիալական վերլուծություններն ու մարքսիստական առաջին պատճառներն ավելորդ կլինեն, քանի որ փոփոխությունները կբխեն իրավիճակներից, որտեղից էլ առաջանում են խնդիրները. փոփոխությունը կլինի յուրօրինակ ըստ մարդկանց անհրաժեշտության, ժամանակի և տեղի: Այս մոտեցումը հիմնականում համարվել է ոչ հանրաճանաչ, քանի որ մենք չենք հարգում անհատական խնդիրներ լուծելու ձևը կամ դժվարանում ենք կամ էլ երկուսը միասին: Մենք բնութագրում ենք այս մտահոգությունները որպես չնչին, եթե դրանք անմիջապես չեն նույնացվում որևէ լայնամասշտաբ հետաքրքրության/շահերի հետ կամ եթե այդ մտահոգությունները չեն համընդանրացվում «ավելի մասսայական վիճակի սիմպտոմի» հետ: «Արական շովինիզմից» խոսելը նույնքան անարդյունավետ է, որքան «կապիտալիզմի» քննարկումը, քանի որ ապաստանելով բացատրության հետևում, մենք էֆեկտիվորեն հեռացրել ենք մեզ խնդրից և դրա հետ անմիջապես հարաբերվելու անհրաժեշտությունից կամ հակազդելուց: Նման տեսական գերարտիկուլացումը ստեղծում է այն պատրանքը, թե մեկն արձագանքում է վճռական իրավիճակին առանց հասկանալու կամ ընդունելու իրականում այդ իրավիճակում մասնակցելու հանգամանքը:

Ֆեմինիստներին սկզբում մեղադրում էին, թե նրանք չունեն մեկ ընդգրկուն տեսություն և փոխարենը ունեն բազմաթիվ մանր դժգոհություններ: Սա մեդիայում մեծ զվարճանքի առարկա էր դառնում, քանի որ չկար լայնամասշտաբ կառուցվածքային և տեսական կապ այնպիսի բաների միջև ինչպես, ասենք, ամուսնացող կնոջ իր ամուսինու ազգանվան տակ հանդես գալը, կամ ձրի մանկապարտեզների պակասը, կամ «կին» բառի փոխարեն համառորեն «աղջիկ» բառի կիրառումը, կամ էլ կանանց համար աշխատանքի անարդար/շահագործող պայմանների տարածումը: Փոխանակ այս բազմազանությունն ընկալվեր որպես դիմացկունություն, այն ընկալվում էր որպես թուլություն: Կանխատեսելիորեն որոշ մարքսիստ ֆեմինիստներ՝ իրենց վրա վերցնելով մեղադրանքը, դարձան խնդրի ջատագովներ և ֆեմինիզմը դարձրեցին տեսականորեն հարգարժան դիսկուրս, տեղակայելով կանանց խնդիրները «վերարտադրողականության գաղափարախոսության» և այլ նմանատիպ անորոշ հասկացությունների շուրջ:

Ֆեմինիզմն ավանդորեն փորձել է գտնել տվյալ ժամանակաշրջանի կարիքներին համապատասխան «պահի համար անհրաժեշտ» լուծումներ, այսինքն կենտրոնացած ընտանիքի, համայնքի կամ ընկերների շուրջ: Սակայն եղել են որոշ ոչ-սկզբունքային, իրավական, լայնորեն հրապարակված (ինչպես նաև տեսական) փորձեր՝ կանանց շարժումը հանրայնացնելու գործում:

Թ ա ր գ մ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն ը   ը ն թ ա ց ք ի   մ ե ջ   է   ==>

Նկարազարդումը՝ Միրիամ Քլայն Սթահլի
Անգլերենից թարգմանեց Արփի Ադամյանը

____

* from Dark Star Collective, Quiet Rumours: An Anarcha-Feminist Reader. Edinburgh: AK Press, 2002.

GRAVITENSION

Cinéma Féministe 2011 >> Kino Udarnik, Maribor, Slovenia

click here for the pdf

act 2: tbilisi

invitation to a qy happening in tbilisi

ХОВД

в субботу, 17 декабря, 20:00 

в новой галерее, на втором этаже 

руставели 48, тбилиси

act 1: yerevan

An interview in Bekhsoos

By Shantal Partamian

So what is this book about?

Arpi Adamyan: First of all the book presents, interprets, and queers (on multiple levels) the activities of the Queering Yerevan Collective during the first four years of its existence. On a basic level, it consists of two parts: the first part documents most of the events and happenings that we have carried out between 2007 and 2011, including new art work and critical texts, in a reverse chronology. The second part includes an email correspondence and discontinuous threads of e-discussions from a closed listserv, which have been selected and arranged in a slightly varied chronological order. So it starts in the present and moves back in time to the early period of the collective’s formation (that’s in the middle of the book) from which point begin the letters, moving the reader forward to the present. You can think of Queered as a catalogue of works, an artist’s book/object, a thick artzine or a history of a contemporary art movement that has situated itself in Yerevan. The book includes the works of over thirty women who use different media including video, photography, painting, graphics, installation, performance art, text and so on.

Read the rest of the interview here.