August 5, 2015

այն ինչ կարա կոչվի «տեղի ունենալիք», բայց չ(սահման)վի






բարի օր հայֆեններ,

անցյալ շաբաթ հանդիպեցինք միմյանց տարբեր տեղերից միահյուսվող ընդհանուր մի տարածքում։ այսպիսի հանդիպումները «տե» կոլեկտիվը անվանում է «տեղի ունենալիք»։ ուղարկում ենք ձեզ «տեղի ունենալիքի» մեր ձևակերպումների պաստառը։

ձեր առաջարկը միասին վիդեոներ ստեղծել շատ հետաքրքիր ենք գտնում։ համամիտ ենք ձեր առաջարկի հետ՝ վերցնել մի թեմա ու այդ թեման յուրաքանչյուր կոլեկտիվի յուրաքանչյուր անդամ իր տեսանկյունից մեկնաբանի։ թեմայի առումով այս պահին առաջարկում ենք «շարժում» հասկացության շուրջ մտածել։ ինչ է դա քուիր ֆեմինիստի իրականության մեջ ու ինչպես է այն ավելի տարօրինակ, քան բառի առաջնային/հիմնական իմաստը։

շարժման թեման ենք ընտրել, քանի որ եկող ամառ պատրաստվում ենք անել ֆիլմերի «տեղի ունենալիք», որտեղ ներառված են լինելու աշխատանքներ իրականացված քուիր և ֆեմինիստ արվեստագետների, ֆիլմ ստեղծողների կողմից։ այս պահին նախնական վերնագիր ենք ընտրել «տարօրինակելով շարժվող պատկերը», որը կարող է փոփոխվել ձևակերպումով, սակայն որպես խնդիր կպահենք «շարժումը»։ մեր համատեղ ստեղծած վիդեո աշխատանքը կարող է մաս կազմել ցուցադրության։

նաև հրավիրում ենք ձեր բոլոր անդամներին, ինչպես նաև ցանկության և հնարավորության դեպքում ձեր ընկերներին ներկա գտնվել ցուցադրության ժամանակ հայաստանում, որը առիթ կհանդիսանա մեր բոլորիս ֆիզիկական հանդիպմանը։

սիրով,

ա

ՄԱՅԻՍԻ ՄԵԿՆ Է

Իսկ ես թքած ունեմ ձեր օրենքների վրա,
որ սարդոստայնի պես ծուղակում են ծանրացած մարմինս.
մտքերը—դրանք փոշու մասնիկների պես փակվում են
(«Անկախության հրապարակ») մետրոյի հաջորդ վագոնից
և—անհետանում—կփորձեմ գրի առնել—«անմահացնել պահը»,
բայց նույն վայրկյանին, Բրիթանիում նրա մայրիկը՝
առանց որևէ դեմքի արտահայտության, ծաղկի (վարդ կամ հիրիկ,
կամ էլ օգտագործեք ձեր երևակայությունը) չորացած ցողունը
կոտրում է երկու մասի ու գցում աղբամանը—արդյոք ի՞նչ է մտածում
նստած աթոռին—դիտելով քառակուսի տուփի էկրանին
(ձայնը մարած) ելույթ ունեցող մարդուկներին

մթության մեջ—նրա դեմքին շողշողում է լույսի ցոլքը։
Տասներեք տարեկանում աղջիկները ամենանուրբ
ու փխրուն «պահն» են ապրում—ամենադյուրին ժամանակը,

երբ քեզ կոտրում են, «հեզաճկուն» կոնքից բռնած,
իսկ հետո սկսում ես ինքդ հավատալ բոլոր ստերին.
հարմարվել, առաջադիմել մյուս աշակերտուհիների պես,
համառությամբ գործածելով այն լեզուն, որ հերքում է
քո իսկ գոյությունը, սատարում քո ոտնահարմանը—այո—
այս ամենը անտեսանելի է, ինչպես (վերը նշված) փոշու հատիկները
նստած մետրոյի վագոնի անկյունային պատին փակցված Գրանդ
Տաբակոյի ազդագրի եզրին։ Այսօր մայիսի մեկն է, և ուզում եմ
ստեղծել այս պահը (ոչ թե «օգտվել պահից»)
երախտագիտությամբ համբուրելու
հիվանդանոցի բուժքույրերի հոգնած դեմքերը,
մեր հարևան ժամացույցի գործարանի պահակին,
անճոռնի ու քաղցկեղանման սրճարաններում վազվզող
սպասուհիներին՝ նրանք մոռացել են քնքշությունը—
դատարկ տեղը նրանց մի՛ ժպտացեք. նրանց հայացքը սառել է

ձեր ձեռքին,
որ դանդաղ ու համոզմունքով գնում է դեպի ետևի գրպանը,
հանում դրամապանակը և—
այո, ես թքած ունեմ ձեր օրենքների վրա,
որոնք գրվում են արյան վրա, արնոտ գրիչներով
(Նաղդալյանի ու նրա նմանների
հաշվին), իսկ կապիտալիզմի տանկը դղրդյունով ուղղվում է
Կրեմլինից դեպի Կովկաս—

ԳԱՎԱՐԻՏ ՄԱՍԿՎԱ—կարծես երազ էր,

միայն թե հիմա իրական տեսք է ստացել
դիմակահանդեսի, ու դիմակներն արագ փոխվում են,
նոր անուններ ի հայտ գալիս. զինվորները կուրորեն ծառայում են
իրենց «երկրի պաշտպանության» համար—կամ թե
իրենց իսկ հայրենակիցներին (ում որ «պաշտպանում են»)
ոտնակոխ անելու, նսեմացնելու, Բաղրամյանի վրա
ծուղակելու ու թունավորելու գազով՝ իրենց ավտոմատացած
դեբիլացած նեղ հայացքներով—բայց նրանք ևս տասներեք տարեկանում

շատ փխրուն էին, շատ հավատացյալ ու ընդօրինակող—
եթե չեք կարող գնալ ընդդեմ տանկին—ապա (բնականաբար)
(Վասակի օրինակով) պիտի հեծեք տանկը—և թող երկաթյա
ձեր զենքը, որ ցցված է ձեր ոտքերի արանքից—

թող այն լինի շատերի ահն ու ահազանգը (վախը) (կամ «հարգանքը»)
չէ՞ որ այդ եք ուզում—որ տիրե՛ք, տիրե՛ք, տիրե՛ք—


Շուշան Ավագյան
Առաջին անգամ հրատարակվել է ԲՆԱԳՐՈՒՄ (#9 / 2004)

August 4, 2015

An Armenian Woman Can’t Have an Orgasm?! / Հայ կինը օրգազմ չի ապրում:

Oh, no she can’t. What, you think she’s a slut or a whore? Shame on you. An Armenian woman is a mother first and foremost. How can a mother, you pervert, come with obscene words on her lips? Oh, no, that can’t be?! That’s disgusting! An Armenian woman is a sister, a daughter, sisters and daughters, and mothers of theirs don’t have orgasms. They have beards.

Չէ՜, աման, էդ ի՞նչ եվրոպական այլասերված արժեք նշեցիր: Հայ կինը մայր ա, քո՛ւյր ա ու աղջիկ ա: Հո բոզ ու փչացած չի՞, որ օրգազմ ապրի: Հայ կինն օրգազմ չի ունենում, վերջ: Վերջացրեք էդ խուժան թեմաները: Հայ կինը օրգազմ չունի: Հայ կինն ունի հոգս ու մորուք ունի հայ կինը: Մազի հոգս ունի հայ կկկկկկկկկինը:

September/Սեպտեմբեր 28, 2013

August 3, 2015

Queering Armenia

by Nairi Hakhverdi

(A letter to QYC and the Hye-Phens after their transphysical meeting on Friday, 24 July, at 20:30 at ICA Garden)
















Before I moved to Armenia, I was Armenian.

I was an ethnic minority. I was an ethnicity.

To most, I was an unknown ethnicity. To most, my ethnicity did not exist. To most, my ethnicity was not relevant.

Some asked about my ethnicity. Some asked about where I was from, where my parents were from. Some asked how it was possible to have parents from one place, to be born in another, and to be neither one, nor the other.

Before I moved to Armenia, my ethnicity was my trap. It urged me to make it known. It urged me to make it exist. It urged me to make it relevant.

In Armenia, my ethnicity was already known. I did not need to make it known. My ethnicity already existed. I did not need to make it exist. My ethnicity was already relevant. I did not need to make it relevant.

In Armenia, I became a person, a person with a personal identity.

I felt liberated.

In Armenia, I just was.

In Armenia, I was.

I was, until I became a woman.

A single woman. A woman without a husband. A woman without children. A woman living on her own.

In Armenia, I am a woman, but not like other women.

In Armenia, I am strange and my strangeness must be explained.

I am from the West. I must be liberal. I am single. I must be promiscuous. I think. I must be lesbian.

In Armenia, I am not my personal identity.

In Armenia, I am somebody else’s identity.

I have chosen to stay in Armenia.

I have chosen to stay and I have chosen to be my personal identity.

And by being my personal identity, I have chosen to question and to inspire.

I have chosen to change and to challenge.

I have chosen to diversify and to become accepted.

I have chosen to queer Armenia.

July 26, 2015

A meeting w/ Tina Bastajian and screening of Coffee Deposits


Հուլիսի 29ին, ժամը 20:30ին
>>>  սիրով հրավիրում ենք մասնակցելու հետևյալ տեղի ունենալիքին՝

Հանդիպում արվեստագետ Թինա Բաստաջյանի հետ և նրա ու Սեդա Մանավողլու «Coffee Deposits:::Topologies of Chance» ինտերակտիվ վավերագրական ֆիլմի ցուցադրություն:
Լեզուն ` անգլերեն և թուրքերեն 
Մուտքն ազատ է:
Հասցեն՝ Ականաթ, Կողբացի 28 (մուտքը՝ Արամի փողոցից)

Թինա Բաստաջյանը մրցանակակիր ֆիլմ/մեդիա արվեստագետ և հետազոտող է: Ծնվել է Լոս Անջելեսում և այժմ բնակվում ու աշխատում է Ամստերդամում: Նրա վերջին տարիների աշխատանքները ներառում են փորձարարական մոտեցումներ պատմողական և վավերագրական ոճերում: Բաստաջյանի աշխատանքները ցուցադրվել են բազմաթիվ փառատոններում, գալերիներում, գիտաժողովներում և թանգարաններում, ներառյալ Մոնրեալի բանավոր պատմության և թվային պատմասացության կենտրոնում, Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային ֆիլմերի փառատոնում, Նյու Յորքի ՍինեմաԻսթում, Ստամբուլի էլեկտրոնային արվեստի միջազգային գիտաժողովում, Փարիզի Պոմպիդու կենտրոնում, Հավանայի բիենալեում և այլուր: Բաստաջյանը երեք շաբաթով հրավիրված է Թումո ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոն վարելու տեղային և բջջային պատմասացությանը նվիրված աշխատանոց:

«Coffee Deposits:::Topologies of Chance» նախագծի մասին ավելին իմանալու համար այցելիր՝
www.coffeedeposits.nl*
coffee-deposits.blogspot.nl
*Հայաստանում էջը բացվում է միայն պրոքսի սերվերի միջոցով (hide.me/en/proxy)

###

You are cordially invited to the following happening 
on July 29, at 8:30pm >>>

A meeting with Tina Bastajian and screening of her and Seda Manavoglu’s interactive documentary Coffee Deposits:::Topologies of Chance.
Language: English and Turkish
The entrance is free.
Address: Akanat, Koghbatsi 28 (entrance from Aram Street)

Tina Bastajian is a Los Angeles born and Amsterdam based film/media artist, essayist and researcher who has exhibited internationally. Her work has been shown at festivals, galleries, symposia and museums, including The Center for Oral History and Digital Storytelling, Montreal; Holland Festival/De Balie, Amsterdam; San Francisco International Film Festival; CinemaEast NYC; ISEA - International Symposium on Electronic Art, Istanbul; First Person Films III, Bristol Docs; Micronomics Festival, Brussels; The Pompidou Centre, Paris; Havana Biennial, Cuba; IDFA - International Documentary Festival Amsterdam; The Pacific Film Archive, Berkeley; and De Filmhuis in The Hague.

Her research explores expanded modes of cinema in praxis and theory—from their historical movements to potential cinematic tendencies evoked in mobile and locative media practices. These are illustrated in both her interactive documentary Coffee Deposits:::Topologies of Chance and also PERA pARkours its iteration in the form of an augmented reality tour. The (de)tour uses what Bastajian calls locational “post-scripts” which are located within a small radius of Istanbul’s Pera/Galata district via mobile phones.

Intrinsic to her single-channel work within experimental and diasporan film are themes of the fragment, interstitiality, erasure and translation. Currently she is a lecturer at Amsterdam University College and Webster University-Leiden, and also a guest tutor at Piet Zwart Institute in Rotterdam where she recently co-led the thematic project “Short-circuiting the Archive” with curator/researcher Annet Dekker. Forthcoming is her essay “In, Around and About Filmadaran: In No Particular Order” to be published in the illustrated volume Archives in Visual Art and Theory: Estonia and Beyond-Estonian Academy of Arts. She is presently teaching a workshop at the TUMO Center for Creative Technologies on location-based and mobile storytelling.

Find out more about the project Coffee Deposits:::Topologies of Chance by clicking here:
www.coffeedeposits.nl*
coffee-deposits.blogspot.nl
*The site can only be accessed via a proxy, when in Armenia (hide.me/en/proxy)

July 20, 2015

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՔՆՆԱՐԿՄԱՆ ՖԵՄԻՆԻՍՏԱԿԱՆ ԿՈՉ

Սիրելի ընկերակիցներ, Բաղրամյան պողոտայում շուրջ երկու շաբաթ տևած նստացույցի և բողոքի արտահայտման հետ կապված՝ առաջարկում ենք հանրային տարբեր եղանակներով վերլուծել պայքարի հարթակի բովանդակային և ձևախորհրդանշական ասպեկտները՝ քննելով դրանք ֆեմինիստական ու գենդերի տեսանկյունից։

Ազատորեն տարածեք կոչը ձեր ծանոթներին։ Հանրային քննարկումները կարող են տեղի ունենալ բաց հրապարակներում, սոցիալական ցանցերում, լրատվամիջոցներում և այլ կերպ՝ զուգորդաբար և առանց իրար փոխարինելու։ Հանրային քննարկումների արդյունքում կարող են ծնվել նոր տեքստեր, կոչեր, գործողություններ և այլն։ Ազատ զգացեք ինքնակազմակերպվել և նախաձեռնել այդ քննարկումները։


###

2015թ․ հունիս ամսին էլեկտրաէներգիայի սակագների թանկացման դեմ բողոքի կուլմինացիան Բաղրամյան պողոտան էր, որտեղ կուտակվել էր ոչ միայն զայրույթի, ըմբոստության և պայքարի լիցք, այլ իշխանական բռնությանը երևակայական բռնությամբ հակազդելու լիցք. պայքարող հարթակը լի էր սեռական այլաբանություններով: Սեռական հայհոյանքներով կարգախոսները, տղամարդու սեռական օրգաններին հղող խորհրդանիշները և դրանց անքննադատ տիրաժավորումը թե՛ հանրությունների, թե՛ զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից, ոչ միայն դարձնում էին պայքարող հարթակը քաղաքականապես սնանկ, այլ այն նույնացվում էր ֆալոգոցենտրիկ իշխանության բռնակալ հռետորությանն ու գործողություններին, որոնք կիրառվում են կանանց, կանացիին վերաբերող դրսևորման, նույնասեռականների, ինչպես նաև փակ հաստատություններում (բանտեր, բանակ) գտնվող առավել խոցելի տղամարդկանց խմբերի և ինքնության «ուրիշ» տիպերի նսեմացման համար։

Բաղրամյան պողոտայում պայքարող կանանց մի մեծ զանգվածի հանրային ներկայացման ձևերը, կարգախոսները և, մեծ հաշվով, նրանց կողմից յուրացված և արականի կողմից հաստատված սեռադերային մոդելը խեղում էին կնոջ սուբյեկտիվությունը՝ թույլ չտալով հեռանալ արականի կամայականությունից։ Պայքարի հարթակում գտնվող կանանց մի ստվար զանգված կապկում և հաստատում էր ֆալոգոցենտրիզմի բոլոր կանոնները՝ վերածվելով ավանդականի (արականի) ռեկվիզիտի։ Տղամարդկային իդեալներով երևակայված և հաստատված կանացիի կազմավորման ձևը միշտ հղում է ավանդական կոդերին` «հրեշտակային անմեղությանը», կամ ընտանեկան օջախի «հրեշտակին», անձնամոռաց, ինքն իրենից հրաժարվող կնոջը, իսկ այդ իդեալականցման «հակառակ» երեսն այն է, երբ կանացի «մաքրության» ետևում գտնվում է չար «ղզօղլանը», կամ «փառասեր գայթակղիչը», հաճախ էլ՝ «հրեշը»։

Արականի գերակայությամբ և գերիշխանությամբ տոգորված պայքարի հրապարակն ընդհանրապես դրսևորում է խտրական, վերահսկող կամ արհամարական վերաբերմունք այնտեղ գտնվող կանանց նկատմամբ։ Բաղրամյան պողոտայում դա, ցավոք, ներկա էր, սակայն հարկ է նշել, որ մի պահ առաջացած «ճեղքն» օգնեց ստեղծել հորիզոնական և գենդերային հիերարխիայից դուրս հանրային քննարկումներ, որտեղ արտահայտվելու հնարավորություն տրվեց բոլոր ցանկացողներին, և կար հնարավորություն կիրառել ֆեմինիստական մոտեցմամբ լի ապակենտրոնացնող ներուժը։

Կոչ ենք անում կանանց միացնել իրենց ինքնաիդենտիֆիկացմանը վերաբերող երևակայականը, սեփական ԵՍ-ի ապրումի անհատական մեխանիզմը, այլ դեպքում՝ ստիպված ենք մշտապես լծորդված լինել սահմանափակությունների և ճնշումների համակարգին, սեռի և սեռային բացառման քաղաքականությանը և դրանից բխող բոլոր մշակութային ու սոցիալական հետևանքներին:

Կոչ ենք անում վերը արծարծված հարցերի շուրջ սկսել հանրային քննարկումներ, քանի դեռ պայքարի ցանկացած հարթակ վերարժևորման կարիք ունի ֆեմինիզմի և գենդերի տեսանկյունից:

Սոլիդարությամբ, 
Սուսաննա Գյուլամիրյան
Աննա Շահնազարյան

July 19, 2015

Маленькие . . .


June 20, 2015

June 15, 2015

актуальный словарь


Одной из серьезных проблем в современном арт-сообществе и его отношениях с феминизмом
является отчужденность языков, которыми пользуются художники, критики, кураторы и зрители. Возникают вопросы о границах использования феминистских понятий, терминов гендерной теории и стереотипов в связи с разными выставками, затрагивающими феминистскую проблематику. Ситуация усугубляется негативным бытовым отношением к феминизму как движению в целом и недостаточной осознанностью художников и кураторов при использовании ими феминистских стратегий.

Дискуссии вокруг и около феминизма, которые в настоящее время ведутся в основном в медиа-пространстве и изредка – офф-лайн, свидетельствуют о желании (причем не только профессионалов) очертить круг тех явлений, которые, независимо от многообразия их интерпретаций, позволили бы более предметно, а значит, и более продуктивно вести речь о тенденциях, происходящих в точках соединения искусства и феминисткой оптики.

Наша выставка задумана как эксперимент по созданию словаря, осмысляющего отношения
искусства, феминизма, общества, феминисткой критики и практики

Если вы сознательно используете феминистские стратегии в своей художественной и/или
активистской деятельности, работе/учебе, если для вас важно озвучить тему, которая игнорируется в феминистском и/или арт-сообществе, ввести актуальные, на ваш взгляд, термины и понятия, показать приемы и стратегии феминистского высказывания, если ваша тактика включает в себя аналитическое и критическое отношение к современному обществу, медиа, гендерным ролям, иерархиям (список продолжите сами), мы предлагаем вам принять участие в нашей выставке.

Для участия в проекте, пожалуйста, присылайте свои заявки
до 10 июля по адресу art.feminism@gmail.com

Заявка включает в себя:

1. Идея вашего проекта в виде словарной статьи, написанной в произвольной форме. Статья
должна включать в себя главное для вас слово и его толкование (какой именно смысл вы в
него вкладываете). Пример см. ниже;

2. Описание проекта (не более 3000 знаков);
Внимание! Принимаются проекты, созданные не ранее 2014 года.

3. Фото- и/или видеоматериалы, если работа уже готова. Эскиз работы или описание
перформанса, если работа находится в процессе производства;
Внимание! Бюджет для создания работ не предусмотрен.

4. CV. Портфолио или краткая биография в формате doc или pdf.

Куратор проекта – Ильмира Болотян.
Инициаторы и организаторы проекта — художницы Марина Винник и Микаэла.


Выставка пройдет в Москве в октябре/ноябре 2015 года.
Участницам и участникам из других городов будет оплачен проезд.
Любые вопросы по заявкам присылайте на адрес art.feminism@gmail.com

May 11, 2015

Ես ընդամենը աղջիկ եմ

Միշելին Ահարոնյան Մարկոմի «Երկնքից երեք խնձոր ընկավ» գրքից

Ես ընդամենը Էրզինջանից եկած աղջիկ եմ։ Ես այլևս չունեմ մարմին կամ մազերի համար կապույտ ժապավեն։ Ես մի աղջիկ եմ, ով իր մոր հետ քայլելով հեռացավ տնից, հետևելով քրքրված համազգեստով և պողպատե սվինով տղային։ Արագ շարժվիր, գյաուր, պոռաց տղան և այդպես մայրս ու ես սկսեցինք մեր ճամփորդությունը։ Մենք քայլեցինք դեպի բարձր պատերը, միսիոներների տների մոտ։ Ես հետս միայն վերցրել էի մի կտորե ուսապարկ, մեջը՝ չորացրած սիսեռ, ցորեն, ծիրան ու լավաշ։ Եվ մինչ մենք սպասում էինք, օտար միսիոներները մոտեցան մեզ ու առաջարկեցին ողորմածության մասին խոսքեր մեր ճամփորդության համար։ Մեկ ոտանի հաշմանդամը կառչել էր հավատացյալ մարդու հագուստի թևքից։ Չմտածես հանկարծ, թե Աստված լքել է իր ժողովրդին, շշնջացել էր նրան օտարը։

Ես թքում եմ անտեսանելի ատելություն քամու ուղղությամբ։ Ես ընդամենը աղջիկ եմ։ Նա ատելություն է թքում։ Նա չի սպասում Քրիստոսի յայտնութեանը։ Աստված չի շշնջացել նրա սրտին։ Նա չի ասել՝ Ես եկել եմ քեզ փրկելու։

Պատմե՞մ ձեզ մամայիս մասին։ Նա ծեր կին է, ես նրա յոթ որդիներից ամենափոքրն եմ։ Եղբայրներիս տարել են։ Քույրերս գնացել են իրենց ամուսինների ընտանիքների հետ։ Ես օրեր շարունակ քարշ էի տալիս մորս։ Դե մամա, ասում էի, մի քայլ էլ, մամա։ Շարժվիր, մամա։ Խնդրում եմ։ Շարժվիր շարժվիր շարժվիր։ Վեր կաց վերկաց։

Դուք արդեն գիտեք այս պատմությունը, գիտեք այն ամայի տեղն անապատում, որտեղ ընկավ մայրիկս։ Քարավանը շարունակում էր իր ճանապարհը՝ միշտ դեպի առաջ, մեզ ուղեկցող պահակների մտրակների ու մահակների զարկերի տակ։ Մեր հարևանները թեքում էին իրենց գլուխները մեր կողքով անցնելիս։

Դու գնա, մաման ասաց, մյուսների հետ գնա։

Հետ ընկնել, քարավանից անջատվել նշանակում էր լինել (խիզախորեն) անպաշտպան թուրք տղամարդկանց դիմաց, ովքեր փնտրում ու սպասում էին աղջիկներին։

Գնա՛, մյուսների հետ գնա՛։

Ես նստեցի մամայի կողքին։ Մենք չգրկվեցինք։ Մաման նույն բանն էր կրկնում՝ գնա, գնա, գնա։ Նա թքում էր։ Հազիվ էր շնչում։ Մաման շշնջում էր, Խնդրում եմ գնա, հեռացիր, խնդրում եմ։ Եվ դուք գիտեք, գիտեք այս պատմությունը։ Ես վեր կացա։ Հասա իմ հարևաններին և հազիվ էի շնչում ու նրանք ինձ չնայեցին ու ես ոչ ճանապարհն էի տեսնում և ոչ էլ կարողանում էի շնչել։ Առջևում մղոններով փոշի էր։ Այն մեզ դարձնում էր անտեսանելի։

Դուք գիտե՞ք այդ տեղը։

Օրերով, անժամանակ՝ մենք այլևս չէինք տարբերում օրերը։ Քայլում էինք առանց գիտակցելու ժամանակի վերջը կամ սկիզբը։ Մեր քաղաքի մեծահարուստ տիկնայք միշտ հպարատանում էին։ Նրանց գեղեցիկ շորերն ու հարդարված մազերը։ Թեյի ու գաթայի ցերեկույթները։ «Այո կարելի է»-ները և «ոչ չի կարելի»-ները։ «Թսք»-ներն ու ամոթանքները ամեն զանցանքի համար։

Այստեղ՝ այս մուրի աշխարհում, նրանք քայլում էին մերկ, գիսարձակ։

Կյանքից դառնացած նրանք կռվում էին միմյանց հետ գրպանում թաքցրած մի ճութ խաղողի համար։

Իրենց ամուսիններին ու հայրերին ու անչափահաս տղաներին կորցրած, նրանք գոռում էին միմյանց վրա։ Նրանք ըստ սովորութեան ու զայրույթից ճմլում էին իրենց փոքր մանկական ձեռքերը։

Գիշերը մեզ ուղեկցող պահակներն անցնում էին մեր՝ գնալով պակսող կանանց ու աղջիկների շարքերի միջով, և ընտրություն անում։ Ամեն գիշեր նրանք աղջիկներ էին տանում մազերից բռնած կամ ոլորելով ձեռքը, կամ էլ գլխով նշան էին անում ու աղջիկը հետևում էր նրանց, կամ աղջիկը հրաժարվում էր և սվինը հմտորեն խրվում էր նրա որովայնը կամ կուրծքը։ Գիշերները քամին դադարում էր և միայն լսվում էին տղամարդկանց ու աղջիկների կտրուկ ձայները։ Նրանք ժայռերի հետևում էին կամ հենց դիմացս. այդ աղջիկները լաց չէին լինում, իսկ մեծահասակ կանայք փետում էին իրենց մազերը և կուրծք ծեծում։

Այսպես կորցնում ես մարմինդ

Տղամարդն օգտագործում է իր մարմինն ու զենքը այն քեզնից կորզելու համար։ Նրա մատները, նրա ձեռքն ու բռունցքը, ծառի ճյուղերն ու սայրը, իր ընկերոջ ձեռքը և մահակը։ Նողկալի մարմինը։

[Թարգմանությունը` Շ. Ավագյանի]

May 8, 2015

DIY փողոց


April 14, 2015

Chère L

Je m’agrippe à ces instants précieux, imprimés dans tes paroles.

Je reste en amour avec cette présence inconfortable. Je vis à travers elle. Je ne sais plus comment faire autrement.

L’envie me prend soudain de caresser ce dos courbé et je n’ose pas.  Cet interdit est toujours là malgré tous les efforts pour s’en arracher.  
L’interdit de toucher,
toucher un corps si différent,
différent de ma réalité,
un corps qui a enfanté.  
Un corps qui divulgue le mien.

Je désire retourner dans ce logement soviétique, rue Nalbandian, au bout de ce sentier mal-éclairé.  Je veux  retrouver les bouteilles de vin entassées dans les recoins et ces soirées volées à cet homme qui pensait t’avoir saisie.
Ton corps a rejeté ce que ton âme n’a pu concevoir.

Je réarrange mes livres. Je réarrange mes feuilles. Je ferme les tiroirs vides.
Dans mon ordinateur, Lhasa chante, sans arrêt, un chagrin pénétrant. 

Chaque jour, privée de ce dos courbé, je meurs un peu plus.

Le chauffeur de taxi ne connait pas ces rues. Il veut que je lui montre le chemin. L’envie me manque. Je me laisse tranquillement engloutir par  l’odeur nauséabonde. Dans ce petit jigouli qui souvent ne mène nulle part, j’avale avec désespoir cette bouffée répugnante de pisse, de sperme et de sueur d’homme.
J’observe son profil, ses mains rugueuses noircies et je me demande ce que tu trouves d’attirant dans ces hommes.

V. ne comprend pas pourquoi je préserve ce manuscrit. Elle ne comprend pas non plus pourquoi je t’écris ces lettres. Sa présence est devenue essentielle mais monotone.
Elle a relu Yesayan, mais l’écriture est impossible à déchiffrer pour plusieurs. Elle ne comprend pas cette obsession.
Elle ne sent pas le rythme qui émane de chaque mot, de chaque phrase, de chaque espace laissée vide.
Le dernier calice s’est d’un seul coup brisé dans ses mains.
Silihdar n’existe plus qu’à travers les sentiers obscurs qui mènent à toi, dans cet appartement sur la rue Nalbandian.

Pour la retrouver, je dois encore une fois caresser ce dos courbé que j’aime passionnément. Je dois promener mes doigts dans tous les recoins de ton corps, imprimer chaque écriture doucement dans ta chair pour mieux saisir la traduction. La langue m’échappe des fois quand elle ne sort pas de ta propre bouche. Les phrases récitées de ses souvenirs de Pera n’ont aucun sens si elles ne sont pas réécrites sans cesse, imbibées de ton sang menstruel.

Je réarrange mes livres, mes feuilles. J’écris quelques mots en retenant difficilement le flot de mes larmes impromptues. L’angoisse m’envahit et j’arrête. Je dois patienter encore.


Je t’attends dans cet appartement aux murs décorés de papier peint soviétique. Si tu venais un jour par hasard, je ne poserais pas de questions.
Le livre restera  ouvert entre mes mains, même page, même paragraphe. Pera disparaitra lentement pour un moment sur la rue Nalbandian.

Dis-moi, tu as commencé ce livre interrompu?

Je serre ton corps courbé. Les mots glissent doucement, comme une caresse.


B.

April 12, 2015

Վեպի անխուսափելի սկիզբը,







որը սկսվում է հենց այդպես՝ «Պատին հենված էին Արաքս Ներկարարյանի կտավները»։

March 29, 2015

queer minsk

«DOTYK» – першы беларускі квiр-кінафестываль у Мінску

March 15, 2015

Suzanne Lacy’s International Dinner Party in feminist curatorial thought

Venue | Gallery, Toni-Areal, ZHdK Zurich University of the Arts, Level 5 + 6 Pfingstweidstrasse 96
Time | March 21–April 13, 2015
Opening | March 20, 2015, 7 p.m.
Organized by Eleonora Stassi, a collective dinner commemorates Lacy’s International Dinner Party on the occasion of the exhibition opening.
Opening hours | Tuesday–Thursday, 3–6 p.m.

«The International Dinner Party» was a simultaneous worldwide dinner happening created by Lacy and Pruess to publicize networks of feminist and women’s development organizations around the globe on the eve of Judy Chicago’s «The Dinner Party» exhibition at the San Francisco Museum of Modern Art. The project with its over 2000 participants from all parts of the world, demonstrated the extent of feminist organizing in a pre-Internet era.

Taken together, the International Dinner Party’s messages constitute an instant archive of feminist practice and thought. The «Suzanne Lacy’s International Dinner Party in feminist curatorial thought» exhibition joins Lacy’s 1979 art project with four contemporary collectives: ‹Aktion Arkiv›, ‹Queering Yerevan›, ‹radical practices of collective care› and ‹Red Min(e)d›. These collectives use different artistic and curatorial methods to combine activism, feminism, friendship, transnational collaboration, and critically involved spatial practices. In different ways, these collectives produce emergent feminist and queer feminist archives.

Curated by Elke Krasny

__

Postgraduate Programme in Curating, www.curating.org 


Research Platform for Curatorial and Cross-disciplinary Cultural Studies, Practice-Based Doctoral Programme; A co-operation of the Department of Art at the University of Reading (UK) with the Postgraduate Programme in Curating at the Zurich University for the Arts, Institute Cultural Studies, Department Cultural Analysis (CH); Programme directors: Susanne Clausen and Dorothee Richter.

March 14, 2015

Անտեր, անիշխան, անսահման մեկնակետ

Ո՛չ պետությանը,
Ո՛չ սահմաններին,
Ո՛չ հայրիշխանությանը,
Ո՛չ տերերին:

Կարևոր է կարողանալ անընդհատ հարցականի տակ դնել մեզ մատուցված ճշմարտությունները։ Մարդկային պատմությունը մշտապես եղել և մնում է մարդու կամ խմբերի պայքար ընդդեմ պետության և նույնիսկ «հասարակության»՝ պետության պաշտամունքով ենթարկեցված մեծամասնության։ Մարդը մշտապես կռիվ է տվել իր առաջադիմությանը խոչընդոտող արհեստական արգելքների դեմ։
Միտքը սահմաններ չունի, միտքը հնարավոր չէ սահմանափակել պետության, սահմանների, որևէ իշխանության կամ տերերի պարտադրանքով։ Սահմանի առկայությունը վտանգի ու պաշտպանության կարիքի պատրանք է ստեղծում: Սահման դնելու պահից ծագում է դրանից ազատագրվելու անհրաժեշտությունը։ Մարդկային միտքը միշտ խաթարվել է ավանդույթով ու սովորույթով, այլասերված կրթությամբ, որը բխում է իշխանություն և արտոնություններ ունեցողների, այսինքն՝ պետության և իշխող էլիտայի շահերից։ Պետությունը և սոցիալական ինստիտուտները գալիս ու գնում են, իսկ մարդը մնում է և շարունակում։
Կար ժամանակ, երբ պետությունն անհայտ էր ու անիմանալի։ Մարդկային հանրույթը միշտ չէ, որ պետության ձևով է եղել: Կարծիք կա, որ պատմական որոշակի շրջանում մարդկային հանրույթը եղել է մարդկանց միջև կամավոր փոխօգնության  ասոցիացիա. ավելի հմուտ և ավագ անդամներն օգնում էին լուծելու կենսական խնդիրները, ոչ թե իշխում կամ շահագործում էին անհատին, իսկ անհատն ազատ էր ու հավասար հարևանին։ Քաղաքական կառավարությունը և պետությունն ի հայտ եկան թույլերի նկատմամբ առավելություն ձեռք բերելու ուժեղների ցանկությունից, մեծամասնության վրա իշխելու՝ փոքրամասնության ցանկությունից։ Պետությունը լեգալության ու իրավունքի ձև էր տալիս անարդարությանը, որը փոքարամասնությունը հասցնում էր մեծամասնությանը։ Իրավունքի ձև տալն անհրաժեշտ էր, որպեսզի ավելի հեշտ լիներ իշխել մարդկանց, որովhետև ոչ մի կառավարություն չի կարող գոյություն ունենալ առանց մարդկանց՝ բաց, լռելյայն և ենթադրելի համաձայնության։
Սահմանադրականությունը և ժողովրդավարությունն այդ իբրև թե «համաձայնության» ժամանակակից ձևերն են։ Այդ համաձայնության հիմքը հավատն է առ հեղինակությունը, վերջինիս անհրաժեշտ բնույթը։ Հիմքում այն է, որ մարդը չար է, սարսափելի և անունակ է իմանալու՝ ի՞նչն է իր համար լավ, իսկ ի՞նչը՝ վատ։ Այս դոգմայի շնորհիվ էլ գոյություն ունեն և պահպանվում են կառավարությունը, աստվածը և պետությունը։
Կյանքն սկսվում և ավարտվում է անհատով։ Առանց նրա չկա ռասա, մարդկություն, պետություն, նույնիսկ «հասարակությունն» է անհնար առանց մարդու։ Հասարակությունը գոյություն ունի մարդու համար, ոչ թե մարդը հասարակության։ Մարդն է ստեղծում հասարակությունը կամ տարբեր հանրույթները՝ այլ մարդկանց հետ համակեցության համար: Մարդն է, ով ապրում է, շնչում ու տառապում։ Միշտ էլ մարդն է ստեղծել նորույթը, գյուտը, հրաշքը, ոչ թե՝ կառավարությունը, ընդ որում միշտ արգելքների, հետապնդումների և իշխանության միջամտության դեմ պայքարի արդյունքում։
Պետությունը, կառավարությունը՝ իր գործառույթներով ու իշխանություններով, իրական մտահոգություն է ամեն մտածող մարդու համար։ Արդյոք պե՞տք է ունենալ ուժեղ պետություն, ո՞րն է նախընտրելի՝ պառլամենտարիզմը, ֆաշիզմը, դիկտատուրան, ժողովրդավարությունը, թե՞ ինչը։ Քաղաքական կյանքում ազատագրման ճանապարհը ցեղային առաջնորդի կամ կլանի, թագավորի, կառավարության, պետության հեռացման մեջ է։ Պետությունն ընդամենը օրենսդրական և ադմինիստրատիվ մեքենայի անվանում է, որի միջոցով բյուրոկրատաբար թողարկվում են որոշակի գործեր մարդկանց համար։ Պետությունը աբստրակցիա է, որը կարող է հրամայել, արգելել, դատել ու պատժել։ Այնքան զինված է, որ մարդը իր պարտքն է համարում ծառայել նրան։  
Հեղինակության ուժեղ պաշտպանությունը միտեսակության մեջ է, դրանից չնչին շեղումն իսկ մեծ հանցագործություն է։ Համընդհանուր մեքենայացված արտադրությունն ավելացրեց միաչափություն ճաշակի, հագուստի, գաղափարների, սովորույթների, մտքերի, այլ կերպ ասած  «հասարակական կարծիքի» մեջ: Քչերն են համարձակվում դրա դեմ դուրս գալ։ Ով հրաժարվում է ընդունել դա, հանկարծ անվանվում է «անհարմար», «ուրիշ», կյանքի ստագնացիայի մեջ խանգարող։
Պետության և մարդու շահերը հիմնովին տարբերվում են և անտագոնիստական են միմյանց նկատմամբ։ Պետությունը և քաղաքական ու տնտեսական ինստիտուտները կարող են գոյություն ունենալ միայն ձևավորելով մարդուն սեփական կարիքների համաձայն՝ սովորեցնելով հարգել օրենքն ու «կարգուկանոնը», սովորեցնելով հնազանդվել, ենթարկվել և անբեկանելիորեն հավատալ պետության իմաստությանն ու արդարությանը, լիակատար անձնազոհությամբ ծառայել, երբ հրամայում է պետությունը։ Առանց ազատության չկա անհատականություն, իսկ ազատությունը հեղինակության ամենամեծ վտանգն է։ Մարդը ձգտում է ավելի ազատ հարաբերությունների, որոնք կարող են ստեղծվել միայն ան-իշխանությամբ, որովհետև իսկական ազատությունը «սահմանադրություն» անունով թղթե կտոր չէ, ոչ էլ  «լեգալ իրավունք» կամ «օրենքը»: Դա բացասական ազատություն չէ, երբ դու ազատ ես ինչ-որ բանից, այլ դրական ազատություն է՝ ազատագրում հանուն, լինելու, անելու՝ ակտուալ և ակտիվ հնարավորությունների ազատություն։ Պետությունը-իշխանությունը գործարք է առաջարկում՝ ապահովել քաղաքացիների անվտանգությունը, իսկ փոխարենը ստանալ բռնություն գործադրելու լեգիտիմ իրավունք: Մենք համաձայնվում ենք ընդունել պետության առաջարկած օրակարգն ու կանոնները և թույլ ենք տալիս նրան կարգավորել մասնավոր և հանրային տարածքը/կյանքը: Այս համակարգում ավանդական ընտանիքի մոդելով ավագները հովանավորում և վերահսկում են՝ «տիրություն են անում», կրտսերներին պետությունը հովանավորում ու վերահսկում է քաղաքացիներին, ինչպես հայրը՝ զավակներին, իսկ միջազգային հարաբերություններում խոշոր պետությունները գաղութատիրական խնամակալություն են հաստատում ավելի փոքրերի նկատմամբ։ Ժամանակակից պետության ձևավորման ընթացքում կանանց և երեխաների կյանքի ու մահվան տնօրինումն ընտանիքի գլխավորից անցնում է Պետությանը, որը շարունակում է երաշխավորել կանանց ենթարկեցումը և «կցվածությունը» տղամարդկանց՝ հորը և ամուսնուն, օրենսդրորեն և տնտեսապես՝ արգելելով կանանց քաղաքական սուբյեկտացումը:
Հայրիշխանությունում իշխանությունը պատկանում է ընտանիքի գլխավորին՝ հորը և անձնական ունեցվածքի սեփականատիրոջը. անձնական ունեցվածքի կազմում մտնում են կինը և երեխաները: Հայրիշխանության մեջ սուբյեկտը, մարդը միայն տղամարդն է, ընդ որում սպիտակամորթ, եվրոպացի, քրիստոնյա, հետերոսեքսուալ տղամարդը: Մարդու իրավունքներ ասելով՝ նկատի են առնվում հենց տղամարդու իրավունքները: 1789թ Ֆրանսիայում հրապարակված «Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը» հանգիստ կարելի է անվանել «Տղամարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիր»։ Այդ փաստաթղթում բացակայում էր կանանց քաղաքացիական իրավունքների ճանաչումը և սեռերի հավասարության գաղափարը։ 18-րդ դարում տեղի ունեցան կանանց առաջին քաղաքական ելույթները՝ ի պաշտպանություն սեփական քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքերի։ Մարտահրավերը նետվեց ֆեմինիզմի «նախամայր» Օլիմպիա դը Գուժի կողմից, ով 1791թ հեղինակեց, հրապարակեց ու բարձրաձայնեց առաջին ֆեմինիստական մանիֆեստը՝ «Կանանց և կին քաղաքացիների իրավունքների հռչակագիրը»: Երկու տարի անց նա հակահեղափոխականության մեղադրանքով Ֆրանսիայում գիլյոտինի ենթարկվեց։ Նրանն են հետևյալ խոսքերը “Եթե կինն արժանի է կառափնարան բարձրացվելու, ուրեմն արժանի է նաև պառլամենտ մտնելու”:
Քանի դեռ երեխայի խնամքը և տնային տնտեսության կազմակերպումը մնում է կնոջ ուսերին, ընտանիքը կնոջ համար դառնում է ոչ թե գործընկերություն, այլ թակարդ։ Եթե կնոջ վրա այդպիսի պատասխանատվության բեռ է դրված, նա չի կարող լիովին մասնակցել տնտեսական և քաղաքական կյանքին։ Հենց այդ պատճառով էլ ֆաշիստական, տոտալիտար և պահպանողական հասարակությունները, ինչպես նաև եկեղեցին կողմ են այն գաղափարին, որ կինը պետք է տանը մնա և մեծացնի երեխաներին։ Կապիտալիստական հասարակությունում ավելի ձեռնտու է չընդունել աշխատանքի կանանց, ովքեր կարող են երեխայի խնամքի համար նպաստ պահանջել, ու դրա փոխարեն նրանք կարող են ստիպել կանանց ավելի շատ երեխաներ ունենալ, ովքեր էլ կդառնան աշխատուժի հաջորդ սերունդը։
Հանրային ու քաղաքական ոլորտն ավանդաբար հասանելի են եղել միայն տղամարդուն, իսկ կնոջ տեղը եղել է «ստվերում», առանց քաղաքական կյանքի վրա ազդելու իրավունքի։ Պետությունը  «պետական» քաղաքականության դիրքից կնոջ վզին է փաթաթում իր տեղն ու դերը ընտանիքում, փորձում է վերահսկել կնոջ սեռականությունը և ինքասահմանման հնարավորությունը։ «Անձնականը քաղաքական է» ֆեմինիստական շարժման երկրորդ ալիքի դասական կարգախոսը ցույց է տալիս, որ քաղաքականությունը բազմաչափ է և իր մեջ ներառում է պատմության մեջ կանանց պայքարի փորձը, որն սկսվել է հենց մասնավոր ոլորտից՝ ընտանիքից, որը հայրիշխանության մեջ կնոջը ճնշող և շահագործող հիմնական ինստիտուտն է։ Ընտանիքի մասին պատկերացումները փոխել նշանակում է քաղաքական հեղաշրջում անել, վերացնել «պետության բջիջ ընտանիքին»։ Այդ իմաստով կնոջ ցանկացած գործողություն քաղաքական բնույթ է կրում, որովհետև դա կրում է իմաստ, իսկ քաղաքական պայմանները ձևավորվում են մեր գործողություններից։
Քաղաքականությունը կուսակցական կամ նախընտրական արշավների սահմանափակ աշխարհը չէ, այլ իշխանական հարաբերություն է, որը թափանցում է ամբողջ հասարակության ու մշակույթի մեջ։ Իշխանությունը դոմինանտության ու ենթարկեցման հարաբերությունների ամբողջություն է, որը գոյություն ունի ոչ միայն պետության և բիզնեսի կազմակերպման մեջ, այլև լեզվի, արվեստի, ճարտարապետության, գիտելիքի, արտադրության ձևերի, կրոնի կազմակերպման, գեղեցիկի մասին պատկերացումների, ընտանիքի, սիրո, սեքսի մեջ։ Քաղաքականությունը իշխանական հարաբերություններն ամրապնդելու միջոց է։ Անձնականը քաղաքական է, որովհետև ներծծված է իշխանական հարաբերություններով և չի կարող փոխվել առանց դրանք հաղթահարելու։
Այսպիսով, անտեր, անիշխան, անսահման մեկնակետը դառնում է միակ տեղը, ուր միտքդ հնարավոր է:
տես՝ մեկնակետ։


Շարունակելի․․․

March 10, 2015

Curating Everything (Curating as symptom)

20th March 2015, 1 pm at Migros Museum für Gegenwartskunst /// Concept: Dorothee Richter, Postgraduate Programme in Curating in cooperation with Alena Nawrotzki, Migros Museum für Gegenwartskunst.

Friday, 20th of March, 1–5pm 1–1:45pm // Dorothee Richter "Curating – politics of knowledge production" 1:45–2:30pm // Sergio Edelsztein "Are boycotts the new 'Collective Curating'?" 2:30–2:45pm // Break 2:45–3:30pm // Sebastian Baden "Terror Worldwide? Curating after the Stockhausen-Syndrome" 3:30–4:15pm // Katharina Morawek "Involvements" 4:15–5pm // Panel "Curating and politics"

Exhibition Opening at ZHdK Gallery, Friday, 20th of March, 7 pm: "Suzanne Lacy's International Dinner Party in feminist curatorial thought," curated by Elke Krasny with: Aktion Arkiv, Queering Yerevan, radical practices of collective care and Red Min(e)d; ZHdK Gallery 1 + 2 (E05_5.K09 / E04_4.K13), Toni-Areal, Pfingstweidstr. 96, 8005 Zurich

Saturday, 21st of March 10am­–7:15pm 10–11am // Felix Ensslin "Material and Thought: Contemporaneity and The Thing(s) of Curating" 11–11:15am // Panel Introduction/Moderation: Elke Krasny 11:15–12am // Marsha Meskimmon "Feminism's 'Curatorial Turn': What, Why and Whither?" 12–12:45pm // Frederikke Hansen "The Drive to Remember: Kuratorisk Aktion's Curatorial Engagement with Invisibilized Coloniality and Indigineity in the Nordic Region and beyond" 12:45pm–1pm // Break 1–1:45pm // Fatima Hellberg "Transformations – or how to deal with affect and method" 1:45–2:30pm // Panel "Feminist Turn in Curating," moderated by Elke Krasny 2:30–3:30pm // Break

3:30–4:15pm // Axel Wieder "Critical Populism" 4:15–5pm // Ursula Biemann "Making the World Matter" 5–5:45pm // Inke Arns "Curating (in) a Post-digital/Post-media/Post-Internet World" 5:45–6:30pm // Ellen Blumenstein "The Curator and Her Double: The Cruelty of the Avatar" 6:30–7:15pm // Panel "Curating/the public (and digital media)"

Theoretical Outlines Dorothee Richter Felix Ensslin

Curating and politics How does art and curating interfere into the ideological sphere? How to make politics with curating? And what problems does this present? Sergio Edelsztein Sebastian Baden Katharina Morawek

Feminist Turn in Curating The panel discusses the implications of a feminist turn in curating. What are the historical legacies of feminism? How do feminist, queer feminist, postcolonial, and critical theories and practices intersect with regard to curating? What are the possible feminist curatorial futures? Elke Krasny Marsha Meskimmon Frederikke Hansen Fatima Hellberg

Curating / the public (and digital media) What does the public mean in relation to curating? How to work with publics? And what does digital media offer in the relation to the new relation of space and time? Anything, anywhere, anytime? Axel Wieder Ursula Biemann Inke Arns Ellen Blumenstein Cooperation: Research Platform for Curatorial and Cross-disciplinary Cultural Studies, Practice-Based Doctoral Programme, University of Reading, Fine Art Department of Art and Postgraduate Programme in Curating, www.curating.org, ICS, ZHdK

##

The Postgraduate Programme in Curating is conceived of as a discursive platform which imparts key areas of contemporary exhibition-making by way of praxis-oriented project ­work. With instruction modules, group activities, seminars and lectures held by an international selection of guest lecturers, various fields of knowledge are researched and projects are developed and carried to realization.

See original here >>

March 8, 2015

Գողացված տոնը. վերաքաղաքականացրու Մարտի 8-դ

Կանանց միջազգային օրը՝ Մարտի 8-ը, Հայաստանում նորից վերականգնվելով 2001թ-ին նշվում է արդեն իբրև «Կանանց տոն»: Երբ ապրիլի 7-ը ներմուծվեց հայկական տոնացույց որպես մայրության և գեղեցկության տոն, այն ներկայացվեց իբրև «խորհրդային» անցյալից հրաժարվելու փորձ։ Ապրիլի 7-ը հետխորհրդային ազգայնական/կրոնական տրամադրությունների զարթոնքի ազդեցությամբ ներմուծվեց պաշտոնական տոնացույց՝ որպես Մայրության եւ գեղեցկության տոն` առնչվելով քրիստոնեական Ավետման տոնի հետ և փոխարինելով Մարտի 8-ի տոնին: Իհարկե, այս տոնին ևս հաղորդվեց կնոջը օբյեկտացնելու բովանդակություն և, ըստ էության, դրանց տարբերությունը հնարավոր է զգալ այնքանով, որ Մարտի 8-ը ոչ աշխատանքային օր է։ Հանրային ընկալումներում էլ Մարտի 8-ից ապրիլի 7-ն ընկած ժամանակահատվածը սկսեց ընկալվել որպես «կանանց միամսյակ»։

Կանանց միջազգային օրն ամբողջ աշխարհում նշվում է որպես տոն՝ ի պատիվ կին աշխատավորների և այլ ասպարեզներում պայքարող կանանց: Այս օրը նշանավորվել է՝ շնորհիվ 19-րդ դարի կեսերին տեղի ունեցած ամերիկացի կին աշխատավորների երկու գործադուլների։ 1857թ. մարտի 8-ին Նյու Յորքում դերձակ կանայք կազմակերպել էին երթ և ցույց` պահանջելով աշխատանքային պայմանների բարելավում, 10-ժամյա աշխատանքային օր և հավասար իրավունքներ կանանց համար: Այդ օրը ոստիկանությունը ցրեց նրանց հավաքը: 51 տարի անց՝ 1908թ., այդ օրվա պատվին, մարտի 8-ին նրանց քույրերը՝ նույնպես դերձակներ, դուրս եկան երթի` պահանջելով ձայնի իրավունք, անմարդկային աշխատանքային պայմաններով արտադրամասերի և երեխաների շահագործման արգելում: Նորից, իհարկե, հայտնվեց ոստիկանությունը: Իսկ Երկրորդ Ինտերնացիոնալի կոնգրեսի ժամանակ՝ 1910թ., հարյուր կին-սոցիալիստներ միաձայն աջակցեցին գերմանացի կին սոցիալիստ Կլարա Ցետկինին, ով առաջարկեց հայտարարել այդ օրը Կանանց միջազգային օր՝ ի հիշատակ ամերիկյան երթերի և ի պատիվ ամբողջ աշխարհի աշխատավոր կանանց:

Տոնի իմաստի խեղաթյուրման գործընթացը նոր չէ. նույնիսկ իրեն սոցիալիստական հռչակած ԽՍՀՄ-ում պարբերաբար փոխվում էր այդ տոնի իմաստը` Կանանց սոլիդարության օրվանից վերջնականապես վերածվելով «գարնան, սիրո և կանացիության» տոնի: Այս վերջին հանգրվանում է նաև Հայաստանը 2015թ.։

Փետրվարյան հեղափոխությունը, որը հանգեցրեց ցարական միապետության կործանմանը և ժողովրդավարական փոփոխություններին, սկսեց հենց կանանց ցույցերից. առաջին ցույցն անցկացվեց Պետրոգրադում մարտի 8-ին «Հաց և խաղաղություն» պահանջով: Չնայած բոլշևիկները ստիպված էին շնորհակալություն հայտնել կանանց՝ հեղափոխական իրադարձություններում ունեցած ներդրման համար, սակայն իրականում նրանք ինքնակազմակերպված և գիտակից կանանց պոտենցիալը դիտարկում էին իբրև գործիք. բոլշևիկներն ուզում էին վերահսկել այդ կանանց և օգտագործել նրանց՝ հասարակության վրա սեփական քաղաքական ազդեցությունն ուժեղացնելու համար:

Սովետական իշխանության առաջին իսկ տարիներից սկսվեց Մարտի 8-ի օրվա իմաստի խեղաթյուրումը: Նախ, շեշտադրումը փոխվեց գենդերային հավասարությունից դեպի դասակարգային պայքար. այդ օրը սկսեցին անվանվել կին աշխատավորների՝ պրոլետար կանանց սոլիդարության օր: Միաժամանակ, կանայք, փաստորեն, զրկված են եղել Կանանց միջազգային օրվան նվիրված անկախ զանգվածային միջոցառումներ նախաձեռնելու հնարավորությունից: Այդ լիազորություններն անցել էին կանանց խորհուրդներին` կուսակցական բջիջներին կից հատուկ համակարգերին, որոնք ստեղծվել էին դեռևս 1919թ.՝ բոլշևիկյան քաղաքականությանն ավելի մեծ թվով կանանց ներգրավելու նպատակով: 1920-ականներին Մարտի 8-ը դեռ կապ ուներ կանանց հավասար իրավունքների հետ: Այդ ժամանակների քաղաքակական հռետորաբանությունը լի էր «խոհանոցային ստրկությունից կնոջ ազատագրման» և աշխատողների շահագործման դեմ դասակարգային պայքարի, աշխատավոր և գյուղացի կանանց սոլիդարության մասին լոզունգներով: Իրականում դա համապատասխանում էր սովետական իշխանության առաջին տարիների գենդերային քաղաքականության նախընտրություններին. սովետական էմանսիպացիոն ծրագրի նպատակն էր կանանց զանգվածային ներգրավումը կոմունիզմի կառուցման գործում, որը նրանց կրթության, մասնագիտական պատրաստության և հանրային լայն մասնակցության կարիքն ուներ: Դրա հիմքում էր դրված կնոջը տղամարդուն հավասարեցնելու գաղափարը. կանանց պետք էր ազատագրել, «ձգել» մինչև իդեալական մարդու՝ տղամարդ աշխատավորի մակարդակը: Այդ ժամանակի քարոզչական պաստառները ցույց են տալիս կին պրոլետարի տղամարդանման կերպարը: Ներկայացվում էր, որ կոմունիստական կուսակցությունը և սովետական իշխանությունը կնոջը պարգևել են իրավունքներ, ազատագրել են հայրիշխանական լծից, բարձրացրել ավելի բարձր մակարդակի, տվել ինքնարտահայտման հնարավորություն, և այլն: Ըստ այդմ, կանայք պետք է վարձահատույց լինեին անձնվեր աշխատանքով, արդարացնեին մեծ սպասումները և ապացուցեին, որ արժանի են իրենց նկատմամբ ցուցաբերված բարձր վստահությանը: Այդ ընթացքում հասարակական գիտակցության մեջ ամրապնդվում էր այն կարծիքը, որ հենց սովետական պետությունն ու կոմունիստական կուսակցությունն են կանանց տվել իրավունքներ, այլ ոչ թե կանայք են այդ իրավունքները նվաճել հեղափոխական պայքարի արդյունքում:

Ստալինյան նոր Սահմանադրության (1936թ.) ուժի մեջ մտնելուց և «կանանց հարցը» ԽՍՀՄ-ում պաշտոնապես լուծված հռչակելուց հետո Մարտի 8-ը դառնում է սովետական կանանց ձեռքբերումների ստուգատես, որի քանակական և որակական չափանիշների մասին հայտարարվում է կուսակցության վերնախավին հատուկ զեկույցներով: Մարտի 8-ը սկսում է կրել արտահայտված քարոզչական բնույթ, մինչդեռ խնդիրների և կանանց դեմ խտրականության քննարկման հնարավորությունները վերանում են:

Երկրորդ աշխարհամարտից հետո, հաշվի առնելով պատերազմի արդյունքում առաջացած ժողովրդագրական ճգնաժամը, ԽՍՀՄ-ում ծնելության խրախուսման քաղաքականություն է տարվում: Մարտի 8-ը սկսում են զուգորդել մայրության խրախուսման հետ: Հետպատերազմյան պաշտոնական հռետորաբանությունն արմատապես տարբերվում է նախորդ երկու տասնամյակների հռետորաբանությունից` սեռերի միջև տարբերությունների վերացման անհրաժեշտության վերաբերյալ կարգախոսներին հաջորդում է այդ գենդերային տարբերությունների խրախուսումը, հատուկ շեշտ է դրվում դրանց հանրային կարևորության վրա: Հայրենիքի առնական պաշտպանի կերպարը հակադրվում է հոգատար, սիրող և հավատարիմ կին-մոր կերպարին, իսկ այդ ժամանակների վիզուալ քարոզչության մեջ կնոջ կերպարները դառնում են ավելի կանացի: Գենդերային դերերի բևեռացման այդ միտումը («իսկական տղամարդու» և «իսկական կնոջ» փոխլրացնող բնորոշիչ հասկացություններով) գերիշխող մնաց պետական գենդերային գաղափարախոսության մեջ մինչև ԽՍՀՄ-ի գոյության վերջին տարիները:

Սառը պատերազմի ժամանակահատվածը սովետական քարոզչության մեջ աչքի է ընկնում «ազատ սովետական կնոջ» կերպարի է՛լ ավելի ակտիվ օգտագործմամբ: 1960-ական թվականների սկզբին Մարտի 8-ի առթիվ շնորհավորական բացիկներն ու ցուցապաստառները լի են ժպտացող կանանց (հաճախ երեխաների հետ) պատկերներով, տարբեր ռասաների և սոցիալիստական ճամբարի երկրների ազգությունների ներկայացուցիչ կանանց պատկերներով, ովքեր հայտարարում են համաշխարհային խաղաղության համար պայքարին սոլիդարության մասին և վկայում սոցիալիստական կարգի առավելությունների մասին: Մարտի 8-ի տոնումն ամենուրեք անցնում է՝ «Սովետական կանայք ամենաերջանիկ կանայք են աշխարհում» աշխույժ կարգախոսերի ներքո՝ հակադրվելով կապիտալիստական երկրների՝ շահագործվող և խտրականության ենթարկվող կանանց ցավալի վիճակի հետ: Աշխատանքային կոլեկտիվներում կանանց միջազգային օրվա տոնակատարությունը զուգորդվում է կնոջ նկատմամբ անխոնջ հոգատարության համար կուսակցության և կառավարության փառաբանմամբ, ինչպես նաև արտադրության մեջ առաջատար կանանց և սոցմրցություններում հաղթող կանանց պարգևատրմամբ:

1965թ-ին Մարտի 8-ը պաշտոնապես ոչ-աշխատանքային օրվա կարգավիճակ ստացավ, ինչը շրջադարձային եղավ Կանանց օրը նշելու իմաստի և ոճի դիտանկյունից: Մարտի 8-ը հանրային տարածքից տեղափոխվեց անձնական ոլորտ՝ ընտանիք: Պետք չէ մոռանալ, որ խռուշչովյան «հալոցքի» ժամանակահատվածն իր հետ բերեց հանրային կյանքի որոշակի լիբերալացում, ապրելակերպի բարելավում և մինչ այդ իբրև «բուրժուական հետամնացություններ» պիտակավորված արժեքների ու առօրյա կյանքի ատրիբուտների (մոդա, շպար, տան ինտերիեր, էթիկետի տարրեր և այլն) «վերականգնում»: Հավանաբար հենց այդ ժամանակ է ձևավորվում Մարտի 8-ին կանանց ծաղիկներ, կոնֆետներ և այլ «հաճելի մանրուքներ» նվիրելու ավանդույթը: Անձնական մակարդակի շնորհավորանքներում արդեն «կին աշխատավորներ» հռետորաբանությունը տեղին չէր, այնինչ կին-մոր տոնը նշելը (որն այդ ժամանակ արդեն դարձել էր «սովետական սուպեր-կնոջ» կերպարի մարմնավորում) լիովին համապատասխանում էր ընտանեկան տոնի ոգուն: Այդ իսկ պատճառով կարելի է վստահությամբ ասել, որ 1960-ականների վերջերին Մարտի 8-ը վերափոխվեց մի տոնի, որն իր իմաստով մոտ է այսօրվա Մայրերի օրվան: Եթե մինչ այս տոնական բացիկները միայն ժամանակ առ ժամանակ էին շնորհավորում մայրերին Մարտի 8-ի կապակցությամբ, ապա 1970-ականներին նկատվում է ստույգ և միանշանակ զուգահեռը Մարտի 8-ի օրվա և մայրության միջև: Մանկապարտեզներում ներմուծում են հոգատար մայրիկների պատվին բանաստեղծություններով ու երգերով մանկական տոների կազմակերպման ավանդույթը, իսկ մամուլն այդ օրերին լցվում էր հերոսուհի մայրերի վերաբերյալ հրապարակումներով:

Մասնավոր-ընտանեկան ասպարեզ բերվելով՝ օրվա իմաստը գնալով ավելի է ապաքաղաքականացվում: Հետզհետե Մարտի 8-ը վերածվում է բոլոր կանանց տոնի: 1970-ականներին աշակերտների կողմից իրենց դպրոցական կին ուսուցիչներին շնորհավորելու պրակտիկան լրացվում է նոր մոդայով` տղաները սկսում են շնորհավորել համադասարանցի աղջիկներին: Ձնծաղիկների փունջը և փափուկ խաղալիքը օրվա անքակտելի ատրիբուտներ են դառնում: Տոնական բացիկների վրա, որոնք նախորդ տասնամյակներում խստաշունչ կին աշխատավորների կամ հոգատար հերոսուհի մայրերի կերպարներ էին պատկերում, հայտնվում են անհոգ աղջնակի կերպարներ կամ տղայից տոնական շնորհավորանքներ ստացող աղջկա ուրախ պատկերներ: Տոնի հերոսի «երիտասարդացման» միտումը զուգորդվում է դրա քաղաքական բնույթի որևէ ակնարկի ամբողջական անհետացումով (չէ՞ որ փոքրիկ աղջիկն ընդհանրապես գործ չունի ակտիվ քաղաքական ասպարեզում): Տոնի խորհրդանշանային տարածությունը լցնում են այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են ծաղիկները, քաղցրավենիքը, նվերները...

Կանանց օրվա վերջնական ապաքաղաքականացումն իրականանում է արդեն ոչ միայն պաշտոնական միջոցառումների մակարդակում (չէ՞ որ աշխատանքային կոլեկտիվներում դեռ տոնակատարություններն անցկացվում՝ դրանց բնորոշ ելույթներով, սովետական քարոզչությանը հատուկ կլիշեներով և դրոշմներով լի), այլև մասնավոր ոլորտում, որտեղ մարտի 8-ը դառնում է լիարժեք ընտանեկան տոն` կնոջը հաճոյանալու ծեսերով:

Տեսողական մակարդակում Կանանց օրվա սկզբնական քաղաքական իմաստի հետ վերջնական խզումը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ բացիկների վրայից ամբողջությամբ անհայտացան կանանց մասին բոլոր հիշատակումները՝ թե՛ տեքստում, թե՛ պատկերներում: Սովետական ուշ ժամանակաշրջանի բացիկների վրա հայտնվում են հեքիաթային և մուլտ հերոսներ ու խաղալիք կենդանիներ, իսկ շնորհավորանքների և պատկերների հիմնական թեման դառնում է գարունը: Գարնանային ծաղիկները և պատկերները զուգահեռներ են տանում բնության զարթոնքի հետ և ավելի քիչ են կապվում կանանց հետ՝ թերևս, միայն երիտասարդության և կանացի գեղեցկության ծաղկունքի մակարդակի վրա: Հետաքրքիր է, որ սովետական իշխանության վերջին տարիներին նույնիսկ փորձեր էին արվում կապելու Մարտի 8-ը ժողովրդական ավանդույթներին. այսպես, որոշ բացիկների ձևավորման մեջ օգտագործվել են էթնիկ ֆոլկլորի և ավանդական կերպարվեստի գծեր:

Դժվար է ասել, թե որքանով էին Մարտի 8-ի ապաքաղաքականացման միտումները նպատակաուղղված կամ վերևից ղեկավարվող, բայց, եթե հաշվի առնենք, որ ԽՍՀՄ-ում զանգվածային տպագրության ցանկացած միավոր քաղաքական համապատասխանության որոշակի փորձաքննություն էր անցնում և պետք է արժանանար համապատասխան մարմինների հավանությանը, կարելի է ենթադրել, որ այդ գործընթացն այդքան էլ ինքնաբուխ չէր: Ամեն դեպքում, 1980-ականների վերջերին ԽՍՀՄ-ում ձևավորվեց Կանանց միջազգային օրվա տոնակատարության շատ յուրահատուկ ավանդույթ` լի այնպիսի իմաստներով, ատրիբուտներով ու ծեսերով, որոնք, փաստորեն, հակառակ էին 20֊րդ դարասկզբին ֆեմինիստ կանանց կողմից այս տոնի հիմքում դրված գաղափարներին:

Սովետական իշխանության 70 տարիների ընթացքում Մարտի 8-ը կորցրեց իր քաղաքական դիմադրական ներուժը. այն սեփականաշնորհվեց ոչ միայն պետության, այլև ընտանիքի կողմից և դարձավ «գարնան, հավերժ կանացիության և սիրո» մեծարման տոն: Գողացված այս տոնն ուղղվեց հենց կանանց դեմ. տարվա մեջ 1 օր կնոջ կեղծ բարեպաշտական գովքն ու նվերների հանձնումն իրականանում էր կանանց համատարած շահագործման և խտրականության դրսևորումների, կանանց բազմաթիվ կարիքների և խնդիրների անտեսման պայմաններում, և սա՝ սովետների երկրում, որտեղ «կանանց հարցը» համարվում էր վաղուց լուծված:

Այդ նույն ժամանակ, դեռ 1970-ականներին աշխարհով անցնում էր այսպես կոչված «ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը», և կանանց կազմակերպություններն ակտիվորեն ճնշում էին գործադրում իրենց երկրների կառավարությունների, միջազգային կազմակերպությունների վրա` պահանջելով գործնականում կանանց համար ապահովել հավասար իրավունքներ ու հնարավորություններ: Այդ զանգվածային և նպատակաուղղված ջանքերի արդյունքներում եվրոպական և հյուսիսամերիկյան երկրների ազգային օրենսդրությունների մեջ փոփոխություններ տեղի ունեցան: Բացի այդ ՄԱԿ-ը 1975թ. հռչակեց Կանանց տարի, որպեսզի ուշադրություն հրավիրի կանանց նկատմամբ խտրականության հարցերի վրա, 1977թ. ՄԱԿ Գլխավոր Ասամբելան ընդունեց № 32/142 բանաձևը, համաձայն որի անդամ-պետություններից յուրաքանչյուրին առաջարկվում էր նշել Կանանց իրավունքների միջազգային օրը: 1979թ. Գլխավոր Ասամբլեան ընդունեց Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիան, որը վավերացրեց 150 երկիր (այդ թվում Հայաստանը 1993թ.): Այսպիսով, անդամ-երկրները ոչ միայն ճանաչեցին կանանց նկատմամբ խտրականության փաստերը, այլև դրանք վերացնելու պարտավորություն ստանձնեցին:

Հայաստանում Մարտի 8-ի խեղաթյուրված նարատիվները խորանում և «լեգիտիմանում են» նաև Մարտի 8-ին և ապրիլի 7-ին պետական պաշտոնյաների «մաղթանք-ուղերձների» շնորհիվ, որանք անխտիր հեղեղված են կանացիության դիսկուրսով: Ուղերձներ հրապարակողները, որպես կանոն, հանդես են գալիս «մենք»-ի դիրքերից՝ մի դեպքում որպես մենք՝ տղամարդիկս, մյուս դեպքերում որպես մենք՝ իշխանություն: Ազգային-պատրիարխ նախագահի-իշխանության ներկայացուցչի դերերը և պարտականությունները ենթադրում են «հսկել բարոյական արժեքները, առողջության և տան պահպանումը, և որ ամենակարևորն է՝ լավ մատակարար լինել իր ազգային ընտանիքի համար»: «Մեր մայրերին, տիկնանց, քույրերին և դուստրերին մաղթում եմ անսահման սեր, երջանկություն, ամուր հենարաններ կյանքում և նորանոր հաջողություններ՝ ի բարօրություն մեր ընտանիքների և ի շահ մեր հայրենիքի» (ՀՀ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող անձ Սերժ Սարգսյան, 2014թ. մարտի 8):

Իշխանության ներկայացուցիչների ուղերձներում հատկապես կարևորվում է կանանց՝ որպես ընտանիքի հիմնասյան, երջանկության, ներդաշնակության պահպանի ու երաշխավորի դերակատարումը. «Դուք ձեր ընտանիքների հիմնասյունն ու պահապանն եք, գեղեցիկի կրողն ու փոխանցողը» (Հ. Աբրահամյան, մարտի 8-ի ուղերձ)։ Կանանց դիտարկելով ընտանեկան միջավայրում՝ քաղաքական դիսկուրսը կնոջը դիրքավորում և սահմանում է ոչ հանրային ընտանեկան միջավայրում՝ վերարտադրող դերերում:

Փաստացի, անկախությունից ի վեր, հանրային ուղերձները թաղեցին Մարտի 8-ի իմաստը պատրիարխալ ազգայնական նարատիվների մեջ։ Անգամ կանանց նվիրված տոների կոնտեքստում որևէ կերպ չեն քննարկվում կանանց իրավունքների և հնարավորությունների հետ կապված մտահոգություններ, չեն բարձրաձայնվում խնդիրներ, հանրային օրակարգ չեն բերվում այս ուղղությամբ անելիքների ծրագրեր:

Մի խումբ ֆեմինիստներ պատրաստեցին այս տեքստը՝ օգտվելով հետևյալ աղբյուրներից.

Украденный праздник: исторические трансформации 8 марта, http://zn.ua
Хлеба и роз: история 8 Марта, http://womenation.org/bread-and-roses/
Ռուզաննա Ծատուրյան, Վերծանելով կնոջը արդի հայաստանյան քաղաքական դիսկուրսում (Հանրային քաղաքականության վերլուծություն), http://www.ysu.am/files/