Radio Yerevan from Istanbul-Constantinople, Gay pride 2011

ԵԹԵՐՈՒՄ Է ԵՐԵՎԱՆԸ, ժամը տասնանց է երեսուն րոպե, հաղորդում ենք վերջին լուրերը:

Այսօր, ինչպես հայտնում են մեր թղթակիցները Ստամբուլից, հունիսի քսան վեցին տեղի է ունեցել տարվա գլխավոր իրադարձությունը Թուրքիայում՝ Գեյ շքերթը: Իրենց բողոքն ու գեյ լինելու իրավունքը պաշտպանելու էին դուրս եկել հազարավոր մարդիկ տարբեր սոցիալական խմբերի և սեռական ուղղվածության: Նրանց ձեռքերի պաստառները բազմալեզու էին Թուրքիայի բոլոր փոքրամասնությունների լեզուներով: "Kimsenin namusu olmaya cagiz" («Մենք չենք ուզում լինել այլևս որևէ մեկի նամուսը») բարձրախոսներով վանկարկում էին շուրջ վեց հազար մարդ: "Baski shiddet ahlaksa biz ahlaksiziz" («Եթե ձեր ճնշումներն ու բռնությունը բարոյական են մենք բարոյական չենք»): Այս պահին էլ փողոցներում շարունակվում են վառ ու խառ իրադարձությունները . . .

Մանրամասները հետևեցին նկարների տեսքով`







Մեր օրը սկսեց այսպես` մի արաբ ռեստորանատեր հյուրասիրեց մեզ համով ուտելիքներով: Շատ համով:

Տաքսիմ հրապարակը մինչև գեյ շքերթի սկսելը:

Մեր ընկերները մեզ ասացին, որ շքերթին կազմակերպվելիս պատրաստել էին 100 հատ պաստառ հայերեն լեզվով, 100` քրդերեն և 200 հատ թուրքերեն:

 «Ես քուրդ եմ և ես գեյ եմ», վանկարկում էր այս քուրդ գեղեցիկ երիտասարդը և ամբողջ շքերթը իր հետևից:

ԾՈՄԱԿ

 «Իմ սեր և իմ փեսացու Ահմեթ Իյլդիզին սպանել է իր սեփական ընտանիքը 3 տարի առաջ: Ես կարոտում եմ նրան»:

direnişin ritimleri = rhythms of resistance = դիմադրության ռիթմերը (մեր սիրած խմբերից մեկը)

"we want the expression "sexual orientation" in the constitution" = մենք ուզում ենք «սեռական կողմնորոշվածություն» արտահայտությունը հայտնվի սահմանադրության մեջ:


"if the pressure and the violence is morality, then we are immoral" = «եթե ճնշումն ու բռնությունը բարոյական են` մենք անբարոյական ենք»:

Մեր ընկերները Խորվաթիայից և Պարսկաստանից . . . Կկարոտենք իրենց . . .

Այս թուրք աղջիկը Բուրչում անունով, երբ իմացավ, որ մենք հայ ենք, սկսեց երգել մեր կողմից անտեսված Եվրովիժնի մի երգ` Apricot stone holding in my hand . . . from the motherland . . . պարզվեց, որ սա հայ ազատագրական երգ է մեր հողերը վերադարձնելու մասին, և ինքն այդ երգը շատ է սիրում: Ի դեպ, բոլոր բառերը գիտեր . . .

Նուրգյուլն իր ընկերուհու հետ . . . Որպեսզի հայկական Պինցետ խումբը կարողանա գալ համերգով Թուրքիա, նա կազմակերպել էր դրամահավաք և կանչել մերոնց Ստամբուլ:

Մեր ընկերուհի Տղույը Բելգիայից . . . Հասցնում էր լինել ամեն տեղ, նկարել ամենինչ և ժպտալ բոլորիս:

Սելջուկը, որի վրա մենք զարմացած էինք մնացել . . . Այս տղան կար ամենուր ու ռիսկ ուներ ասել այն ինչ ուզում է, անել այն ինչ ուզում է, մի խոսքով, ռիսկ ուներ ապրել:

Մեր հնդկական կատակ պարի ուսուցիչ Գուն . . . հեն ա խելոք նստած ա . . . Ծնողները, ովքեր կիպրոսցի էին, տարիներ առաջ փախել են Ստամբուլից, երբ ազգայնականները քշում էին կիպրոսցիներին: Այժմ նա վերադարձել է հակասական զգացմունքներով` փորձելով հասկանալ սեփական պատմությունը:

Մեր սիրելի Իսմիգյուլը, ով հանձն էր առել օգնել բոլոր հարցերում Հայաստանի «պատվիրակությանը»: Իսմիգյուլ ջան, թաշաքյուլար!!!!!

ԵՎ ՍԵՐ ՍԵՐ ՍԵՐ

Մի բան, որ պարտադիր պետք է ասվի. այն ժամանակ երբ գեյ շքերթը ընթանում էր, կողքի փողոցներում արցունքաբեր գազ էին թողնում քրդերի շահերի պաշտպանության համար կազմակերպած ցույցի մասնակիցների վրա: Որոշներին ձերբակալել էին . . . Մենք իմացանք դրա մասին հաջորդ օրը:

Radio Yerevan from Istanbul-Constantinople. Gay pride 2011

Մեր թղթակիցներին հաջողվել է մի կերպ որոշ կադրեր ձեռք բերել երեկվա թույնիկ համերգից: Մինչև տասնվեց տարեկան երեխաներին նայել ԱՌԱՆՑ ծնողների ներկայության: Ծնողներ կողմնորոշվեք: Կյանքն անցնում է, դուք էլ հետը:

Պինցետը Ագոսին տված հարցազրույցից հետո

Եթերում է Երևանը: Ժամը իննանց է տասնհինգ րոպե: Հաղորդում ենք վերջին լուրերը Ստանբուլից: Գեյ շքերթը շարունակում է թափ հավաքել: Այս պահին Ստամբուլի կենտրոնի Ռադիո լայֆ հայտնի ակումբում փախած համերգ է տալիս Պինցետ խումբը:

Istanbul - June 24, 2011
Photo by Trui Hussein Hanoulle

Ծոմակն ու Ժենյան երգացնում, պարացնում, խմացնում ու հանվացնում են բոլորին: Ինչպես հաղորդում են մեր թղթակիցները, համերգը շատ թեժ է ընթանում: Նկարահանումներն ու ֆոտոխցիկներն արգելված են: Մուտքը` միայն մաքուր սրտերով ու ժպիտներով:

Radio Yerevan from Istanbul-Constantinople. Gay pride 2011.

Եթերում է Երևանը: Ժամը մեկնանց է քառասունհինգ րոպե: Հաղորդում ենք վերջին նորությունները Գեյ փրայդի շաբաթվա իրադարձություններից` Ստամբուլից:

Երեկ երեկոյան քաղաքի ամենակենտրոնում հեղափոխական տրամադրված երիտասարդությունը իրենց բողոքն արտահայտեց ձևեր թափող բուրժուա-կապիտալիստական և պարբերաբար հոմոֆոբիկ դրսևորումներ ցուցաբերող Մանգո խանութում:



Ինչպես հաղորդում են մեր թղթակից անդամները Ստամբուլի Իսթիքկալի գրասենյակից օրեր առաջ տրանսգենդեր տղամարդը մտել էր այդ էշ խանութը, շոր վերցրել և ուզել էր գնալ տղամարդկանց հանդերձարան` փորձելու: Նրան մեր որոշ հայրենակիցների նման հոմովախկոտ աշխատակիցները չեն թողել մտնի հանդերձարան, ինչի համար էլ մարդիկ հավաքվել ու կազմակերպել էին այս ակցիան:

Ցուցարարները այնպես տժժցրին խանութն իր անընդունելի դրսևորումների համար, որ հաջորդ անգամ դաս լինի սրանց ու սրանց նմանների համար: Տեսեք թե ինչ եղավ այստեղ

Article on Workshop in Georgia

Living Together in Georgia: Workshop for Artists

Մեռած արվեստի-ա-գետ Արման Գրիգորյանին

ԱՐԱՔՍ ՆԵՐԿԱՐԱՐՅԱՆ

(Ի պատասխան Արման Գրիգորյանի Ինքնագիր #3-ում տպված «3-րդ հարկ» հոդվածի)

Նարգիզը վարդի թփի տակ աճելով՝ նրան դատեց փշերի համար. Ծաղիկները չտեսավ, բարձր էին։

Բարոյական չէ սեփական ենթադրությունները չակերտավորել ուրիշի անունից. սպրդելով վարկաբեկել մերձավորներին, սույնով խոստովանելով սեփական պարտությունն ու նախանձը։

Պատմություն աղավաղելը հավասար է դավաճանության և շատ նման է մի հայտնի մարդու արտահայտությանը. «Պատմությունը կեղծ կատեգորիա է»։

Եվ ընդհանրապես արվեստը սպորտի հետ շփոթել, կամ վերաբերվել որպես այդպիսին, այն էլ անառողջ մրցակցության մեջ մտնելով՝ անհեթեթություն է, նույնն է թե տաքսու վարորդին տիեզերագնաց անվանել։ Արվեստագետի հառաջացումը անհատական առաջընթաց է, և եթե հաղթանակ էլ կա, ապա սեփական անձի նկատմամբ։

Կրկին ապացուցվում է այն տեսակետը, թե՝ ով ինչ ասում է, իրեն է ներկայացնում։

Կարծում եմ, որ ճիշտ չէր այսպես հապշտապ, կիսատ-պռատ և միակողմանի պատմություն գրել մի այնպիսի նշանակալից երևույթի մասին, ինչպիսին էր «3-րդ հարկը» (շտապողականությունդ քեզ միշտ խանգարել է «արվեստի օլիմպիական չեմպիոն» դառնալ. որքան շտապեցիր, այնքան հետ ընկար)։

Որքան էլ փորձել ես մի քանի ճշմարտանման դրվագներով խճողել պատմությունդ, միևնույն է այն շինծու ու կեղծ է, ինչպես քո կազմակերպած բոլոր «հարկերը»։ Մասնակից արվեստագետները իրական ու նվիրյալ էին, միայն այդ ու նրանց անկեղծությունն էր գրավականը այդ ցուցահանդեսների հաջողության, և քո բոլոր ճիգերը՝ դրանք դարձնել քո կիլոմետրանոց գործերի ֆոն, չհաջողվեցին։ Ամեն անգամ փայլողը՝ (ոչ թե հաղթողը) ավաղ, դու չէիր։ Այդ էր պատճառը, որ «հարկ» ներմուծեցիր նախկին հակառակորդ «ասսերին» ավելի գեղատեսիլ ֆոն ստեղծելու համար (երբեք առանց շահի ոչինչ չես արել) և . . . քանդեցիր «հարկը»։

Եթե երբևէ ինքդ քեզ հարց ես տվել, թե ինչու քանդվեց «հարկը», ապա հիշիր առաջին դավաճանությունդ «պալատական» նկարիչների հետ՝ նոնկոնֆորմիստ սկանդալիստներին ընդԴԵՄ. ԴԵՄոն, ԴԵՄոնտաժ, ԴԵՄոնստրացիա, ԴԵՄոկրատ, ԴԵՄակիաժ։

Ավելին չեմ ուզում գրել, ովքեր պետք է՝ ամեն ինչ գիտեն, ովքեր չգիտեն՝ պետք չէ ամեն ինչ իմանան։ Ուղղակի՝ եթե ուզում ես մի բան ջատագովել, արա այդ առանց մաղձի, իսկ եթե ուզում ես օբյեկտիվ լինել, եղիր ազնիվ մինչև վերջ. Մի մոռացիր, որ մարդուն դատում են իր իսկ բերանից դուրս եկած խոսքերը։

Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել։

--
Անտիպ, 2008թ.։Ա. Ներկարարյանի անձնական արխիվից։

QY at Transkaukazja in Prague!

June 22, 2011
20:00 – 23:00
Divus
Jižní křídlo / South Wing Bubenská 1 Praha 7

Screening: Armenian evening

Part I: MY BLOOD DOES NOT REMEMBER YOUR HISTORY, 2002
Video works of lusine davidyan / lusine talalyan / / queeringyerevan.blogspot.com
- Embryonic death embedded in your body – 2003 / 11:05
- Untitled – 2004, 8:45
- Untitled – 2004, 0:35
- Untitled – 2003, 9:00
- Don’t be silent – 2009, 5:58
- Barricade – 19.02.2008, 2 p.m. / 9:01
- (N/T) – 2008, 1:29 / 1:49
- Lace – 2008, 1:13
- Is It a Boy or a Girl? – 2010 / 3:05
- Occupied – 2011, 1:09
Video work by lusine talalyan, Arpi Adamyan, Shushan Avagyan:
- Охота (Hunt) – 2011, 0:51

Part II: Georgi Vanyan:
- Documentary by "Open up the border!" (in Russian, DVD, 77 min)
- South Caucasus Improvisation, 12’, DVD, 2007

Part III:
Armenian Fragments: A musical journey through Armenia and Nagorny Karabakh.
38:00, 2009. Film by Holger Wendland.

Click here to see the full program.

"Fragments: Revision or Endless Reincarnation"

Solo project by Narine Zolyan.

Armenian Center for Contemporary and Experimental Art, 14 June, 2011.

". . . After all where is the border between the real and the imaginary? Who keeps the score in retrospect? Who does the coordinating, and who does the re-checking? Death of the author is only a postmodernistic gimmick, a simulacrum . . . Multiplicity of meaning of text does not exclude possibility of authorship as well as co-authorship during multilateral reading, in this case reading of my artistic biography in the context of the exhibition."—From the artist's statement.

«Քանի որ Հեղինակը չեզոքացված է, ապա բոլորովին ապարդյուն են դառնում տեքստի «վերծանման» բոլոր հավակնությունները: Տեքստին Հեղինակ վերագրել նշանակում է կաշկանդել տեքստը, օժտել նրան վերջնական նշանակությամբ»:—Ռոլան ԲարթՖրագմենտներ. վերանայում կամ անվերջ վերամարմնավորում

«. . . Ի վերջո, որտե՞ղ է անցնում Իրականի և Երևակայականի միջև սահմանը, ո՞վ է հետադարձ հաշիվը պահում, ո՞վ է ընթերցում, ո՞վ է համադրում, և ո՞վ է վերստուգում: Հեղինակի մահն ընդամենը պոստմոդեռնիստական հնարք է, սիմուլյակր . . . Տեքստի բազմակողմանիությունը չի բացառում և հեղինակության, և համահեղինակության հնարավորությունն ընթերցման բազմակողմանիության մեջ` տվյալ դեպքում ցուցահանդեսի տեսքով իմ ստեղծագործական կենսագրության ընթերցման»:—Նարինե Զոլյան

Second Thoughts on Victimization

Reading and images presented by Nancy Agabian at the "Second Thoughts on the Memory Industry" Symposium, New York Institute for the Humanities, New York University. May 7, 2011.

The song “Victim” was composed around 1997, when I was the lead singer for the punk-folk duo Guitar Boy, active in the performance art scene in Los Angeles. At the time, I had been reading The Drama of the Gifted Child by Alice Miller and was struck by her use of the term “victim” to define a mindset brought on by hurtful experiences from childhood, later affecting relationships with others. Through this lens, my life suddenly looked like nothing more than an endless series of victimized roles. I didn't know if Miller was onto something or I was taking her theory too far, so I made a song out of an absurd situation: feeling victimized by being diagnosed as a victim.

Around ten years later, I found myself in Armenia on a Fulbright, working among a community of artists who connected to the more defiant Guitar Boy songs during a time of stunted social change. The songs eventually found their way to Yeva Khachatryan, then a curator at the Armenian Center for Contemporary and Experimental Art (NPAK), who asked me to revive them for an upcoming exhibition of feminist art. This was problematic; I had come to feel uncomfortable performing in front of an audience, and I didn't know how to present the songs without Ann Perich, my musical partner and accompanist on the dulcimer.

But the idea of singing “Victim” for an Armenian audience was compelling. I wondered what kind of response the Victim song would elicit from Armenians, who feel exploited by their own government, who have historically been persecuted by the genocide of 1915, Stalinist purges, and now by the closed borders of their neighbors.

The film Borat had just come out and the image of Pamela Anderson getting stuffed into an ornately-decorated, old-world body-bag was stuck in my mind. I thought it might be easier for me to sing “Victim” while inside of a sack, which also represented my feelings, as a woman, of being enclosed and compressed; people, strangers even, often asked me why I didn't dye my grey hair, wear makeup, or, as they termed it, “take care of myself” since appearance was of dire importance, the means by which a woman could attract a husband and start a family, women’s primary role in Armenian society; consequently, the desire for a woman to work outside of the home was seen as a threat to the social fabric of the nation. I didn't know how to battle such sexist notions, which I had always taken for granted as vanquished by the second wave of feminism.

With these thoughts in mind, I began working on a performance that I hoped would serve as a collective ritual to help transcend a victimized mindset. From the second hand store I found a homely curtain that was long enough to fit my body and sewed it into a sack. I cut out a V for Victim from red fabric and sewed it onto the bag, trimming it with black sequins.

I often felt victimized in Yerevan in my day to day interactions, encountering shop clerks, cab drivers and postal workers who seemed too impatient to listen to my broken Armenian, glaring at me uncomprehendingly. Ironically, I had spent many years as a teacher helping students new to speaking English. “Don’t I deserve some patience from the universe?” I thought. So across the top of the bag, I embroidered in Armenian, “Please listen to me for a few minutes.” Then I inserted a hole at the nexus of the V, at crotch level. On the other side I attached an upside down red V, and inserted a hole at eye level, and embroidered the words, “Talk to me. I will listen.”

The idea was to wander up to people at the opening of the exhibition, alternately complaining in a victimized way about living in Armenia, and trying to quell my victimized feelings through active listening. I would pass out chocolates through the hole at my crotch, a victimized or empowered area, depending on how you looked at it.

Unfortunately, I was unable to find someone at the gallery opening to carry out the terms of the experiment. There was one girl who approached me immediately after I put on the bag who came the closest. She looked around eighteen, her hair cut in a bob and not a ton of makeup on her face, at least from what I could discern from my peephole. “Talk to me and I will listen,” I told her in Armenian. She asked me where I was from, what I was doing here, why I was in a bag. It became clear that she would only question the sudden anonymous novelty presented to her, rather than unload her own concerns onto me, so I turned the bag around and told her my frustrations of trying to speak Armenian to people seemingly unable to listen. She was kind and attentive and smiled when I gave her a piece of candy.

I made my way towards the growing crowd and was immediately surrounded by a gang of teens from a local high school for the arts. They bombarded me with questions: Who are you? What’s your name? Can I see your eyes? The attention was exciting, and I sensed my presence had energized the low-key event. Where are you from? they asked. When I told them I was from New York they wanted to know why I was in Yerevan; I told them I was here to teach and to write. Why are you doing this? they asked. Because I find it difficult to speak here. Why don’t you go back to America, then? they asked.

This had me stumped. As I tried to formulate a response, someone poked me in the side.

No touching, I said. I felt a hand on my head and someone pulled my ponytail. I had not anticipated being manhandled, nor that the bag would render me a weak creature. Don’t touch! I said louder. It seemed the kids needed more information and one way to get it was to feel the contents of the bag with their bare hands.

One boy asked me why I was doing the performance, and I told him I thought it would help me get over my fear of speaking Armenian.

Suddenly he became irritated, spitting words and storming off. Interesting reaction, I noted. Victims make people angry. I sensed he said, “I’m afraid too, but I don’t put myself inside of a bag.”

There were a few tender moments, though. A chubby, dark-haired girl told me, “We are your friends; you don’t have to be afraid.” Someone reached for my hand, and I grasped hers. Another girl, with ponytail and freckles, looked at me through the hole with an interesting mix of recognition and curiosity that it seemed she was looking for herself. But then another girl said, “Give me chocolate.”

I refused. She wasn’t getting chocolate if she didn’t participate in the anti-victimization ritual. Unfortunately, her request prompted an influx of insistent demands for candy. The kids were bored with my experiment: Just give us the goods already, they seemed to say. Fleeing the angry masses, I spotted my friend Lara in the crowd and ambled towards her. “I thought people would be kinder to me if I wore this bag, but they’re not!” I cried, not recognizing what a victimized statement this was. A middle-aged man approached me next, asking if I was Iranian. I guessed he assumed I must be more comfortable inside of a chador, so I felt a certain glee in reversing stereotypes when I told him I was American. He was about to touch me when I heard my boyfriend’s voice reproaching the man. Arman had urged me not to do the performance, insisting it was a bad idea. When I had first fashioned the sack at home, I got inside to test it out and Arman couldn’t resist tickling me till I was on the floor in hysterics. Apparently, this had been his way of warning me.

As I was telling my friend Arpi about the performance a few days later, she said I should have known what would happen. It’s unclear why it was obvious to everyone but me that if you put yourself in a vulnerable position, people will have no compunction about taking advantage of you. Would a victim anticipate such a response? Or would a victim subconsciously put herself in a victimized role while convincing herself it was actually one that would bring empowerment for everyone involved?

When I announced that I would perform a song, one girl joked “Are you going to sing 50 Cent?” Launching into the “Victim” song, I took out my frustrations of the failed experiment by screaming at the crowd. “I’m a person, just like you!” I wailed accusatively, and threw off my bag.

To my surprise, the audience cheered and clapped. I had no idea why they liked it so much.

In the days that followed, I found myself better able to speak Armenian; acknowledging my fear and asserting the request for people to listen must have helped. I also felt guilty; with all the privilege I have as an American, I should have been the last person inside of that bag.

When Arpi called, she said she wanted to talk about my performance and the theme of victimization, especially concerning women, a subject of her diploma work for art school. When we met a few days later, I told her that I hadn’t seen her at my performance. “You should remember me because I came up to you afterwards. I had long hair back then.” She was referring to another performance I had done in Yerevan a year and a half before: while wearing priest’s vestments made of newspaper, I had told stories about religion, patriarchy, and my genocide survivor grandmother. Arpi hadn’t come to my “Victim” performance a few days before; in fact, she knew nothing about it. Apparently, I didn’t even have to put on a sack to look like a victim.

During our conversation, I told Arpi what I wanted people to get from the performance: that there is a fine line between being a victim and a perpetrator, that you must feel like a victim in order to justify hurting others, and that we can reverse the pattern by listening to each other.

But this therapeutic model was inspired by being a faux victim. The young people in the audience most likely had little prospects to find their true calling, never mind make a living at it, when mostly corruption and nepotism fuel professional advancement. How would teenagers in an art school find their way into a decent, stable livelihood? I confessed to Arpi my worry that in trying to comment on being a victim, I had succeeded only in turning myself into one. She reassured me that nothing I did was harmful to others. But I’m not sure anyone learned anything except me. Perhaps I should have asked individuals to get inside of the bag, but I doubt that anyone would have willingly victimized themselves. I am hoping they cheered when I threw off the bag and screamed at them angrily because I had enacted something that they would like to do: confront their fears, free themselves from their own troubles, and be heard.

Zabel Essayan, témoin à vif

LE MONDE DES LIVRES | 02.06.11 | 11h25

En avril 1909, la romancière Zabel Essayan (1878-1943) débarque à Adana, en Cilicie, une région du sud de l'actuelle Turquie, comme volontaire pour la Croix-Rouge. "Dans la ville en ruine, dans les coeurs en ruine, tout est anéanti", décrit-elle. Les populations arméniennes de cette province de l'empire viennent d'être les victimes d'effroyables massacres: 30 000 morts en quelques jours, tués par leurs voisins turcs ou par les militaires, enivrés par le nationalisme qui se répand à travers l'Europe à la veille de la première guerre mondiale. Adana est un signe avant-coureur du génocide de 1915.

Essayan marche dans ces ruines tel un témoin halluciné, traverse les églises et les orphelinats, interroge les rescapés brisés, incrédule devant l'horreur de ces tueries et l'arrogante impunité des assassins. Traduit pour la première fois en français un siècle après sa parution en Turquie, Dans les ruines est un cri, un témoignage à l'état brut, l'un des rares récits détaillés, saisis sur le vif, de cette tragédie.

--
Dans les ruines. Les massacres d'Adana, avril 1909, de Zabel Essayan, traduit de l'arménien, préfacé et annoté par Léon Ketcheyan, Phébus, 304 p., 23 €.

Guillaume Perrier

Ծաղկահովիտ № 2

(սկսած 4:00ից մինչև երկար անշշուկ երեկոն նրանք պառկած չեն, պառկած ձևացած, ու նրանց ոռնացող հայացքներում չկա ընդմիջում, չկա(մ) պերեստրոյկայի որևէ նշույլ)

(հերթական անգամ քեզ այցելության գալուս անսահման իրավահաջորդության տեղական գործոնների՝ չեմ կարող ասել զգում ես կամ հասկանում Սելինի ռիգոդոնը, կուտակումը միշտ էլ ծառայում է նյութին վարպետանալուն, շարժականը տնօրինելուն արարքը տեսությամբ նիշականացվող) 

(թեպետ այս օրերին, հատկապես այս օրերին, կարելի չէ զարմանալ, թե որքան խզված ու անկատար են հաղորդակցման միջոցները այս՝ իբրև թե ռացիոնալ հիմնարկում)

this milieu of pure exteriority

Ֆեմինիստական քաղաքականություն. Ուր ենք հասել

բելլ հուքս

Պարզ ասած ֆեմինիզմը սեքսիզմին վերջ տալուն ուղղված շարժում է: Ֆեմինիզմի այս սահմանումն առաջարկել եմ ավելի քան տաս տարի առաջ իմ «Ֆեմինիստական տեսություն. Եզրերից դեպի կենտրոն» գրքում: Այդ ժամանակ հուսով էի, որ այն կդառնար բոլորի կողմից գործածվող ընդհանուր սահմանում: Այդ սահմանումն ինձ դուր էր գալիս, քանի որ այն չէր ենթադրում, թե թշնամիները տղամարդիկ էին: Անվանելով սեքսիզմը որպես հիմնախնդիր այն անմիջականորեն մոտենում էր հարցի բուն էությանը: Իրականում դա մի սահմանում է, որը ենթադրում է, որ խնդիրը ցանկացած սեքսիստական մտածողության կամ գործողության մեջ է՝ անկախ նրանից, թե դա հավերժացնողը կին է, թե տղամարդ, երեխա, թե մեծահասակ: Այն նաև բավականաչափ բազմիմաստ ու լայն հասկացություն է, որ ներառում է սիստեմատիկ ինստիտուցիոնալացված սեքսիզմի ընկալումը: Որպես սահմանում այն ոչավարտուն է ու բացիմաստ: Այն ակնարկում է, որ Ֆեմինիզմի ընկալումն անհրաժեշտաբար ենթադրում է սեքսիզմի ընկալում:

Ինչպես ֆեմինիստական քաղաքականության բոլոր կողմնակիցները գիտեն մարդկանց մեծամասնությունը չի հասկանում սեքսիզմը, իսկ հասկանալու դեպքում էլ դա խնդիր չի համարում: Մարդկանց լայն զանգվածներ կարծում են, թե ֆեմինիզմը միշտ և միայն վերաբերում է կանանց, ովքեր հավասարություն են ուզում տղամարդկանց հետ, և որ այն տղամարդկանց դեմ ուղղված շարժում է: Ֆեմինիստական քաղաքականության սխալ ընկալումը արտացոլում է այն իրականությունը, որ մարդկանց մեծամասնությունը ֆեմինիզմի մասին տեղեկանում են հայրիշխանական զանգվածային լրատվամիջոցներից: Ֆեմինիզմը, որի մասին նրանք լսում են, հիմնականում ներկայացվում է այն կանանց միջոցով, ովքեր գլխավորապես նվիրված են գենդերային հավասարության խնդրին՝ հավասար վարձատրություն հավասար աշխատանքի դիմաց և երբեմն էլ տնային տնտեսվարման և երեխաների դաստիարակության խնդիրների կիսում կանանց և տղամարդկանց միջև, ու նրանք տեսնում են, որ այդ ֆեմինիստները սովորաբար սպիտակամորթ արտոնյալ կանայք են: Նրանք գիտեն զանգվածային լրատվամիջոցներից, որ կանանց ազատականացումը կենտրոնացած է աբորտ իրականացնելու, միասեռական լինելու իրավունքի, բռնաբարության և ընտանեկան բռնությանը մարտահրավեր նետելու հիմնահարցերի վրա: Այս խնդիրների շարքից մարդկանց լայն զանգվածների կողմից մասնավորապես հավանության է արժանանում աշխատավայրում գենդերային հավասարության գաղափարը` հավասար վարձատրություն հավասար աշխատանքի դիմաց:

Քանի որ մեր հասարակությունը շարունակում է մնալ գլխավորապես «քրիստոնեական» մշակույթ, մարդկանց մեծամասնությունը հավատում է, թե աստված կանխորոշել է, որ կանայք պետք է ենթարկվեն տղամարդկանց ընտանեկան հարցերում: Հակառակ որ կանանց լայն զանգվածներ համալրել են աշխատավորների շարքերը, հակառակ որ շատ ընտանիքներ ղեկավարվում են կանանց կողմից, ովքեր ընտանիքի միակ հաց վաստակողներն են, ազգի երևակայության մեջ ընտանեկան կյանքի գերիշխող աշխարհայացքում տղամարդկանց իշխանությունն անձեռնմխելի է՝ անկախ նրանից տանը տղամարդ կա, թե ոչ: Ֆեմինիստական շարժման թյուր աշխարհայացքը, որ նշանում էր թե այն հակատղամարդկային է, իր հետ կրում էր այն թյուր ենթադրությունը, թե ողջ կանացի տարածքը անհրաժեշտաբար պիտի լինի մի միջավայր, որտեղ հայրիշխանությունը և սեքսիստական մտածողությունը կբացակայեն: Շատ կանայք, նույնիսկ ֆեմինիստական քաղաքականության մասնակիցները նույնպես հակված էին հավատալ դրան:

Վաղ ֆեմինիստ ակտիվիստների մեջ, ովքեր տղամարդկանց գերիշխանությանը զայրույթով էին արձագանքում, իրավամբ կար հակատղամարդկային տրամադրվածություն: Անարդարության հանդեպ այդ զայրույթն էր, որ կանանց ազատագրական շարժման ստեղծման խթան հանդիսացավ: Վաղ շրջանում ֆեմինիստ ակտիվիստները (որոնց մեծամասնությունը սպիտակամորթ էր) սկսեցին գիտակցել տղամարդկային իշխանության բնույթը, երբ աշխատում էին հակադասակարգային և հակառասիստական միջավայրերում տղամարդկանց հետ, ովքեր աշխարհով մեկ հայտարարում էին ազատության կարևորության մասին, մինչդեռ իրենց շարքերում կանանց ենթարկում ստորակարգման: Անկախ նրանից, թե դա հանուն սոցիալիզմի աշխատող սպիտակամորթ կանայք էին, քաղաքացիական իրավունքների և սևամորթների ազատագրման համար պայքարող սևամորթ կանայք, թե տեղական իրավունքների համար պայքարող տեղաբնակ հնդկացի ամերիկացի կանայք, պարզ էր, որ տղամարդիկ ցանկանում էին առաջնորդել և ուզում էին, որ կանայք իրենց հետևեն: Այս ռադիկալ ազատագրական պայքարներին մասնակցությունը առաջադեմ կանանց մեջ արթնացրեց ապստամբության և դիմադրության ոգին, տանելով նրանց դեպի ժամանակակից կանանց ազատագրմանը:

Երբ ժամանակակից ֆեմինիզմի զարգացմանը զուգահեռ կանայք գիտակցեցին, որ տղամարդկանց խումբը մեր հասարակության մեջ միակը չէր, որ աջակցում էր սեքսիստ մտածողությանն ու վարքագծին, որ կանայք նույնպես կարող էին լինել սեքսիստ, հակատղամարդկային զգացմունքներն այլևս դադարեցին գերիշխել շարժման գիտակցության մեջ: Ֆոկուսը տեղաշարժվեց գենդերային արդարության ստեղծման լայնածավալ ջանքերին: Բայց կանայք չէին կարող միավորվել ֆեմինիզմը առաջ տանելու համար առանց մեր սեքսիստական մտածողությանը հակադրվելու: Քույրությունը չէր կարող հզոր լինել, երբ կանայք մրցակցային պատերազմի էին դուրս եկել միմյանց դեմ: Քույրության ուտոպիական աշխարհացքը՝ հիմնված միայն այն իրականության գիտակցման վրա, որ բոլոր կանայք այս կամ այն կերպ տղամարդկանց իշխանության պատճառով զոհի դերում էին հայտնվել, ընդհատվում էր դասակարգի ու ռասայի մասին քննարկումներով: Դասակարգային տարբերությունների վերաբերյալ քննարկումները սկսվեցին ժամանակակից ֆեմինիզմի վաղ շրջաններում՝ նախորդելով ռասայական քննարկումներին: 1970-ականների կեսերին Diana Press-ը իր «Դասակարգ և ֆեմինիզմ» վերնագրով էսսեների ժողովածույում հրատարակեց կանանց դասակարգային տարանջատումների մասին հեղափոխական տեսակետներ: Այդ քննարկումները չէին արժեզրկում ֆեմինիստական պնդումը, թե «քույրությունը հզոր է». դրանք պարզապես շեշտում էին, որ մենք կարող ենք դառնալ քույրեր միայն պայքարում՝ դիմադրելով այն ձևերին, որոնցով կանայք դասակարգային ու ռասայական տարբերությունների շնորհիվ իշխում և շահագործում էին այլ կանանց, և ստեղծելով քաղաքական հիմք` այդ տարբերություններին անդրադառնալու համար:

Թեև որոշ սևամորթ կանայք ակտիվորեն մասնակցել էին ժամանակակից ֆեմինիզմի շարժմանն ամենասկզբից, նրանք այն անհատները չէին, որ դարձան շարժման «աստղերը», կամ որ գրավեցին զանգվածային լրատվամիջոցների ուշադրությունը: Հաճախ ֆեմինիստական շարժման մեջ ակտիվ սևամորթ կանայք (շատ սպիտակամորթ միասեռական կանանց պես) հեղափոխական ֆեմինիստներ էին: Նրանք արդեն հակասության մեջ էին ռեֆորմիստ ֆեմինիստների հետ, ովքեր վճռականորեն ուզում էին արտացոլել, որ շարժման աշխարհայացքը միայն գոյություն ունեցող համակարգի շրջանակներում կանանց՝ տղամարդկանց հետ հավասարության ձեռք բերումն է: Նույնիսկ նախքան ռասան դարձավ ֆեմինիստական շրջաններում հաճախակի քննարկվող խնդիր, սև կանանց և նրանց պայքարող հեղափոխական համախոհներին պարզ էր, որ իրենք երբեք չեն հասնի հավասարության առկա տիրապետող սպիտակամետ, կապիտալիստական հայրիշխանության պայմաններում:

Ֆեմինիստական շարժումն իր ձևավորման առաջին օրվանից բևեռացված էր: Ռեֆորմիստ մտածողներն ընտրեցին գենդերային հավասարության շեշտադրումը: Հեղափոխական մտավորականները չէին ցանկանում պարզապես փոփոխել գոյություն ունեցող համակարգն այնպես, որ կանայք ունենային ավելի շատ իրավունքներ. մենք ուզում էինք վերափոխել համակարգը, վերջ տալ հայրիշխանությանն ու սեքսիզմին: Քանի որ հայրիշխանական լրատվամիջոցները հետքրքրված չէին ավելի հեղափոխական աշխարհայացքային կոնցեպցիայով, այն երբեք ուշադրության չարժանացավ հիմնական մամուլում: «Կանանց ազատագրման» աշխարհայացքը, որ գրավեց հասարակության ուշադրությունը և դեռ պահում է այն, ներկայացնում է, թե կանայք ուզում են այն, ինչ տղամարդիկ ունեն: Եվ սա այն աշխարհայացքն էր, որն ավելի հեշտ էր իրագործել: Մեր ազգային տնտեսության փոփոխությունները, տնտեսական ճգնաժամը, աշխատատեղերի կրճատումը և այլն պատրաստեցին հող մեր ազգի քաղաքացիների համար՝ ընդունելու աշխատուժի հարցում գենդերային հավասարության գաղափարը:

Ռասիստական իրականության պայմաններում հասկանալի է, որ սպիտակ տղամարդիկ ավելի նախընտրում էին քննարկել կանանց իրավունքները, քանի որ այդ իրավունքների շնորհումը կարող էր ծառայել սպիտակների գերազանցության շահերին: Երբեք չենք կարող մոռանալ, որ սպիտակ կանայք սկսեցին պաշտպանել անկախության իրենց կարիքը քաղաքացիական իրավունքների շարժումից անմիջապես հետո՝ հենց այն պահին, երբ ռասայական խտրականությանը վերջ էր դրվում և սևամորթները, հատկապես սև տղամարդիկ կարող էին հասնել հավասարության աշխատուժի մեջ: Ռեֆորմիստ ֆեմինիստական մտածողությունը կենտրոնանալով ի սկզբանե տղամարդկանց հետ աշխատուժի մեջ հավասարության խնդրի վրա ստվեր գցեց ժամանակակից ֆեմինիզմի սկզբնական ռադիկալ հիմքերի վրա, որը ծնեց ռեֆորմի, ինչպես և հասարակության ընդհանուր վերակառուցման անհրաժեշտություն, որպեսզի մեր ազգը դառնար արմատականորեն հակասեքսիստ:

Կանանց մեծամասնությունը, հատկապես սպիտակ կանայք, դադարեցին հեղափոխական ֆեմինիստական աշխարհայացքները նույնիսկ նկատի ունենալուց, երբ ձեռք բերեցին տնտեսական իշխանություն սոցիալական համակարգի շրջանակներում: Իրոնիան կայանում է նրանում, որ հեղափոխական ֆեմինիստ մտածողությունը ամենաշատն ընդունված էր և օգտագործվում էր ակադեմիական շրջանակներում: Այդ խմբերում հեղափոխական ֆեմինիստական տեսությունն առաջադիմեց, բայց այդ տեսությունը հասարակության համար անհասանելի էր: Այն դարձավ և շարունակում է մնալ արտոնյալ դիսկուրս՝ հասանելի մեզնից միայն նրանց, ովքեր կրթվածության բարձր մակարդակ ունեն և սովորաբար նյութապես արտոնյալ են: «Ֆեմինիստական տեսություն. Եզրերից դեպի կենտրոն»-ի նման աշխատությունները, որոնք առաջարկում են ֆեմինիստական վերափոխության ազատագրական աշխարհայացք, երբեք չեն ստանում զանգվածային ուշադրություն: Մարդկանց մեծամասնությունը չգիտի այս գրքի մասին: Նրանք չեն մերժել դրա հղումը, նրանք պարզապես չգիտեն, թե ինչում է այն կայանում:

Եվ եթե տիրապետող սպիտակամետ, կապիտալիստական հայրիշխանության շահերից էր բխում ճնշել հեռատեսային ֆեմինիստական մտածողությունը, որ ոչ հակատղամարդկային էր, ու ոչ էլ կապված կանանց` տղամարդկանց պես լինելու իրավունքի ձեռքբերման հետ, ապա տարօրինակն այն էր, որ ռեֆորմիստ ֆեմինիստները նույնպես ցանկանում էին լռության մատնել այս մտածողությունը: Ռեֆորմիստական ֆեմինիզմը դարձավ նրանց դասակարգային շարժունության ճանապարհը: Աշխատանքի միջոցով նրանք կարող էին ազատվել տղամարդկանց իշխանությունից և լինել ավելի ինքնավար իրենց ապրելակերպերում: Քանի դեռ սեքսիզմը չէր ավարտվել, նրանք կարող էին մաքսիմալացնել իրենց ազատությունը առկա համակարգի շրջանակներում: Ու կարող էին իրենց հույսը դնել շահագործված, ցածր դասակարգի կանանց վրա, ովքեր կկատարեին այն կեղտոտ աշխատանքը, որ իրենք հրաժարվում էին անել: Գաղտնի դավադրության մեջ մտնելով և ընդունելով աշխատող դասակարգի և աղքատ կանանց ենթակայացումը՝ նրանք ոչ միայն դառնում են գոյություն ունեցող հայրիշխանության և դրա պարտադրող սեքսիզմի համախոհները, այլև իրենց թույլ են տալիս վարելու երկակի կյանք. մեկը՝ աշխատավայրում, որտեղ տղամարդկանց հավասարներն են, մյուսը` տանը, որտեղ ցանկանում են լինել հավասար: Եթե նրանք նախընտրում են միասեռականությունը, ապա ունեն աշխատավայրում տղամարդկանց հետ հավասարության առավելությունը, մինչդեռ գործածելով դասակարգային իշխանությունը ստեղծում են ընտանեկան ապրելակերպ, որտեղ ունեն տղամարդկանց հետ հազվադեպ կամ ընդհանրապես չշփվելու հնարավորությունը:

«Ապրելակերպային» ֆեմինիզմն իր հետ բերեց այն հասկացությանը, որ կարող են լինել ֆեմինիզմի այնքան տարբերակներ, որքան կանայք: Քաղաքականությունը դանդաղորեն հեռացվեց ֆեմինիզմից և հաղթեց այն ենթադրությունը, որ անկախ կնոջ քաղաքական հայացքներից, լինի նա պահպանողական թե լիբերալ, նա նույնպես կարող է իր ապրելակերպում ներառել ֆեմինիզմի մի տարբերակ: Ակնհայտորեն այս տիպի մտածողությունը ֆեմինիզմն ավելի ընդունելի է դարձրել, որովհետև դրա հիմնարար ենթադրությունն այն է, որ կանայք կարող են լինել ֆեմինիստ առանց հիմնորեն մարտահրավեր նետելու և փոփոխելու իրենք իրենց կամ մշակույթը: Օրինակ վերցնենք աբորտի հիմնահարցը: Եթե ֆեմինիզմը սեքսիստական ճնշմանը վերջ դնելու շարժում է, իսկ կանանց վերարտադրողական իրավունքներից զրկելը սեքսիստական ճնշման մի տեսակ է, ապա մեկը չի կարող լինել դեմ աբորտի իրականացման օրինականացմանը և միաժամանակ ֆեմինիստ: Որևէ կին կարող է պնդել, որ ինքը երբեք աբորտի չէր դիմի, մինչդեռ հաստատելով իր աջակցությունը կանանց ընտրության իրավունքի ունենալուն և ֆեմինիստական քաղաքականության կողմնակից լինելուն: Նա չի կարող լինել դեմ աբորտին և լինել ֆեմինիստ: Զուգահեռաբար չի կարող լինել «իշխող ֆեմինիզմ» (power feminism), եթե ծագող իշխանությունը ձեռք է բերվում այլոց շահագործման և ճնշման միջոցով:

Ֆեմինիստական քաղաքականությունը կորցնում է իր շարժման թափը, որովհետև ֆեմինիստական շարժումը կորցրել է իր հստակ սահմանումները: Բայց մենք ունենք այդ սահմանումները: Եկեք վերականգնենք դրանք: Եկեք կիսվենք դրանցով: Եկեք նորից սկսենք: Եկեք ստեղծենք շապիկներ, մեքենայի պիտակներ, բացիկներ, հիփ-հոփ երաժշտություն, հեռուստատեսային և ռադիո գովազդներ, գովազդներ ամենուր և աֆիշներ և հրատարակվող ցանկացած տիպի նյութեր, որ կարող են պատմել աշխարհին ֆեմինիզմի մասին: Մենք կարող ենք տարածել այս պարզ, սակայն հզոր հաղորդագրությունը, որ ֆեմինիզմը սեքսիստական ճնշումներին վերջ տալու շարժում է: Եկեք սկսենք այդ տեղից: Թող շարժումը սկսվի նորից:

--
bell hooks, “Feminist Politics: Where We Stand.” First chapter in Feminism Is For Everybody. South End Press, 2000.

[Անգլերենից թարգմանեց Լիլիա Խաչատրյանը]

...