February 27, 2010
February 24, 2010
February 13, 2010
ՏԱՐՕՐԻՆԱԿԵԼՈՎ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
Կանանց Կողմնորոշված Կանայք կոլեկտիվի արվեստի ինտերվենցիան տեղի կունենա Զարուբյանի 34-ում, հուլիսի 31 – օգոստոս 1, 2010
Թարգմանությունը մեծ ազդեցություն ունի սահմանված մշակութային կարգերի վրա, որոնք միաժամանակ միավորում ու բաժանում են մեզ: Մենք գործածում ենք ներլեզվային թարգմանությունը լեզվական նշանները միևնույն լեզվի այլ նշանների միջոցով բացատրելու համար, մենք կախված ենք միջլեզվային թարգմանությունից օտար լեզվի լեզվական նշանները բացատրելու հարցում և հիմնվում ենք միջնշանաբանական (intersemiotic) թարգմանության վրա մեկնաբանելու լեզվական նշանները ոչլեզվական նշանային համակարգերի միջոցով: Եվ այնուամենայնիվ, մինչ մտքի մյուս արտացոլումները խստորեն հարցադրվում են և բացահայտվում որպես տեղակայված գիտելիք (situated knowledge), այն ենթադրությունը թե մշակութային տարբերությունները կամրջվում են հեշտորեն և պարզորեն մնում է չդիպված: Ինչպե՞ս կարող ենք քննադատորեն մոտենալ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել նման կամրջման գործընթացներին: Ինչպե՞ս կարող ենք բարդացնել այն հասկացողությունները, որ թարգմանությունը ներկայացնում են որպես օբյեկտիվ և ստանդարտների կողմից սահմանվող չափանիշներից զուրկ: Թարգմանության բռնի հետևանքները զգացվում են թե՛ տեղական, և թե՛ օտար մշակույթներում, քանի որ մի կողմից թարգամանությունն օժտված է ահռելի իշխանությամբ օտար էության կառուցման ու ներկայացման մեջ, մյուս կողմից՝ թարգմանությունը ներգրավում է օտար տեքստը տեղական արժեքների զարգացման և վերանայման մեջ:
Տեղակայելով մեր հարցադրումները Հայաստանում գերիշխող հետխորհրդային մշակույթի, տարօրինակող (queer) տարածքների, և որպես դիվերսիայի ձև` թարգմանության խաչմերուկներում, առաջարկում ենք քննել «օտար» կամ «տարօրինակող» տեքստերն ու մշակութային օբյեկտները, որ խախտում, խզում և վերանայում են ծանոթ, մայրենի տան(իքի) պարամետրերում գերիշխող կոնցեպտուալ պարադիգմերը, հետազոտական մեթոդոլոգիաները, և սահմանված մշակութային կարգերը: Դիտարկելով մի փոքր այլ տեսանկյունից՝ թարգմանությունը որպես ապածանոթացման (defamiliarization) մեթոդ կարող է համեմատվել բատլերյան փոխհագության (drag) հասկացողության հետ, որն իր կատարողականությամբ բարդեցնում է «իրականությունը» և դրա նորմերը, որ ստանդարտացնում են գենդերն ու սեռականությունը: Նման թարգմանության նպատակն է բացահայտել, որ այն, ինչ մենք հասկանում ենք որպես «իրական» կամ բնականացված փաստ, ըստ էության հարափոփոխ և վերանայման ենթակա իրականություն է:
Սկսենք այն հարցից, թե ի՞նչ է թարգմանությունը և ինչպե՞ս կարող է օգտագործվել Երևանը տարօրինակելու գործում:
Պատասխան #1. Ինձ համար թարգմանությունը մի անդունդ է, որ գոյություն ունի նախօրինակի ու կրկնօրինակի, խոսքի ու հասցեատիրոջ, սուբյեկտի ու օբյեկտի արանքում։ Խոսքի մեջ անդունդ ու ճեղք լինելով՝ թարգմանությունն իր մեջ միշտ կորուստ է պարունակում։ Ես պատմում եմ քեզ, բայց դու ինձ չես լսում, ես կանչում եմ քեզ, բայց դու չես արձագանքում, ես պատմում եմ քեզ ու դու ուրիշ բան ես լսում, ես կանչում եմ քեզ ու դու ուրիշ կերպ ես արձագանքում։
Թարգմանությունը միշտ ենթադրում է երևակայական հասցեատիրոջ, որ և խոսքի օբյեկտ է, և սուբյեկտ։ Ինչպե՞ս կարող եմ ընկալել քո օբյեկտայնությունը, եթե դու իմ մեջ ես։ Ինչպե՞ս կարող եմ ընկալել քո սուբյեկտիվությունը, եթե այն եզակի է։ Ինչպե՞ս եմ ես կառուցում/թարգմանում խոսքը, որ քեզ գտնեմ ու կորցնեմ։
Թարգմանությունը տարբերության նշան է, լրացում՝ Դերիդայի իմաստով։ Տարբերության նշան լինելով այն ինքնին տարօրինակող է։
Պատասխան #2. Դա մեկից ավելի ժամանակային կադրի, լեզվի, մարմնի, գենդերի, սեռականության և մշակույթի մեջ գոյության ձև է: Մեկը պետք է փոխի իր մտածելակերպը, ընդունի քոչվորությունը թարգմանության գործընթացներին մասնակից լինելու համար: Ես երբեք չեմ կարող իրապես պատկա(լի)նել այստեղ կամ այնտեղ, բայց միշտ և միայն մեջտեղում, ցանկ(պատկանել)ության արանքներում: Այսպիսով, որպես թարգմանիչ ես չեմ կարող (չեմ ուզում և հրաժարվում եմ) պահպանել այն վիճակը, ուր տեղի է ունենում իմ լեզուն, սեփական անձը, «ես»-ը և թույլ տալ, որ այն ազդվի, վերափոխվի, «տարօրինակվի» մեկ այլ «ես»-ի կողմից:
Պատասխան #3. (Լրացրու . . .)
Թարգմանությունը մեծ ազդեցություն ունի սահմանված մշակութային կարգերի վրա, որոնք միաժամանակ միավորում ու բաժանում են մեզ: Մենք գործածում ենք ներլեզվային թարգմանությունը լեզվական նշանները միևնույն լեզվի այլ նշանների միջոցով բացատրելու համար, մենք կախված ենք միջլեզվային թարգմանությունից օտար լեզվի լեզվական նշանները բացատրելու հարցում և հիմնվում ենք միջնշանաբանական (intersemiotic) թարգմանության վրա մեկնաբանելու լեզվական նշանները ոչլեզվական նշանային համակարգերի միջոցով: Եվ այնուամենայնիվ, մինչ մտքի մյուս արտացոլումները խստորեն հարցադրվում են և բացահայտվում որպես տեղակայված գիտելիք (situated knowledge), այն ենթադրությունը թե մշակութային տարբերությունները կամրջվում են հեշտորեն և պարզորեն մնում է չդիպված: Ինչպե՞ս կարող ենք քննադատորեն մոտենալ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել նման կամրջման գործընթացներին: Ինչպե՞ս կարող ենք բարդացնել այն հասկացողությունները, որ թարգմանությունը ներկայացնում են որպես օբյեկտիվ և ստանդարտների կողմից սահմանվող չափանիշներից զուրկ: Թարգմանության բռնի հետևանքները զգացվում են թե՛ տեղական, և թե՛ օտար մշակույթներում, քանի որ մի կողմից թարգամանությունն օժտված է ահռելի իշխանությամբ օտար էության կառուցման ու ներկայացման մեջ, մյուս կողմից՝ թարգմանությունը ներգրավում է օտար տեքստը տեղական արժեքների զարգացման և վերանայման մեջ:
Տեղակայելով մեր հարցադրումները Հայաստանում գերիշխող հետխորհրդային մշակույթի, տարօրինակող (queer) տարածքների, և որպես դիվերսիայի ձև` թարգմանության խաչմերուկներում, առաջարկում ենք քննել «օտար» կամ «տարօրինակող» տեքստերն ու մշակութային օբյեկտները, որ խախտում, խզում և վերանայում են ծանոթ, մայրենի տան(իքի) պարամետրերում գերիշխող կոնցեպտուալ պարադիգմերը, հետազոտական մեթոդոլոգիաները, և սահմանված մշակութային կարգերը: Դիտարկելով մի փոքր այլ տեսանկյունից՝ թարգմանությունը որպես ապածանոթացման (defamiliarization) մեթոդ կարող է համեմատվել բատլերյան փոխհագության (drag) հասկացողության հետ, որն իր կատարողականությամբ բարդեցնում է «իրականությունը» և դրա նորմերը, որ ստանդարտացնում են գենդերն ու սեռականությունը: Նման թարգմանության նպատակն է բացահայտել, որ այն, ինչ մենք հասկանում ենք որպես «իրական» կամ բնականացված փաստ, ըստ էության հարափոփոխ և վերանայման ենթակա իրականություն է:
Սկսենք այն հարցից, թե ի՞նչ է թարգմանությունը և ինչպե՞ս կարող է օգտագործվել Երևանը տարօրինակելու գործում:
Պատասխան #1. Ինձ համար թարգմանությունը մի անդունդ է, որ գոյություն ունի նախօրինակի ու կրկնօրինակի, խոսքի ու հասցեատիրոջ, սուբյեկտի ու օբյեկտի արանքում։ Խոսքի մեջ անդունդ ու ճեղք լինելով՝ թարգմանությունն իր մեջ միշտ կորուստ է պարունակում։ Ես պատմում եմ քեզ, բայց դու ինձ չես լսում, ես կանչում եմ քեզ, բայց դու չես արձագանքում, ես պատմում եմ քեզ ու դու ուրիշ բան ես լսում, ես կանչում եմ քեզ ու դու ուրիշ կերպ ես արձագանքում։
Թարգմանությունը միշտ ենթադրում է երևակայական հասցեատիրոջ, որ և խոսքի օբյեկտ է, և սուբյեկտ։ Ինչպե՞ս կարող եմ ընկալել քո օբյեկտայնությունը, եթե դու իմ մեջ ես։ Ինչպե՞ս կարող եմ ընկալել քո սուբյեկտիվությունը, եթե այն եզակի է։ Ինչպե՞ս եմ ես կառուցում/թարգմանում խոսքը, որ քեզ գտնեմ ու կորցնեմ։
Թարգմանությունը տարբերության նշան է, լրացում՝ Դերիդայի իմաստով։ Տարբերության նշան լինելով այն ինքնին տարօրինակող է։
Պատասխան #2. Դա մեկից ավելի ժամանակային կադրի, լեզվի, մարմնի, գենդերի, սեռականության և մշակույթի մեջ գոյության ձև է: Մեկը պետք է փոխի իր մտածելակերպը, ընդունի քոչվորությունը թարգմանության գործընթացներին մասնակից լինելու համար: Ես երբեք չեմ կարող իրապես պատկա(լի)նել այստեղ կամ այնտեղ, բայց միշտ և միայն մեջտեղում, ցանկ(պատկանել)ության արանքներում: Այսպիսով, որպես թարգմանիչ ես չեմ կարող (չեմ ուզում և հրաժարվում եմ) պահպանել այն վիճակը, ուր տեղի է ունենում իմ լեզուն, սեփական անձը, «ես»-ը և թույլ տալ, որ այն ազդվի, վերափոխվի, «տարօրինակվի» մեկ այլ «ես»-ի կողմից:
Պատասխան #3. (Լրացրու . . .)
February 12, 2010
Le voyeur
>>>
(գուցե ընդհատվում է այս քաղաքացիական)
(դիտորդ ու դիտված Ուրարտուի մանյակով կնոջ քանդակը, արված ոչ 1988ին, ու ոչ էլ նոյեմբերին, երբ մտցվեց պարետային ժամ և արտակարգ դրություն, այլ ժամանակից շատ ավելի շուտ)
(ու եթե կրկնությունն այսպես ես փորագրում գալիքի մեջ, պաշտպանելով ինքդ քեզ ուրիշից, ու եթե այս պակասի սաստկության թափի հետ մեկտեղ, պարփակվում ես ինքդ քո տարբերակներում, հսկելով քո ուրիշությունը)
(բնակչության մնացորդը իրավամբ վերագրավելով մեր ամայությունն ու կրճատումները, միմյանց դիմելու միակ ընդունելի ձևը «ընկեր»-ի փոխարեն դարձնելով)
(մինչդեռ այստեղ ամեն ինչ լավ է, գուցե շատ ավելի լավ քան նախորդ տարիներին, չնայած գեղեցիկ մատուցողներն այլևս չկան, բայց սրանք գալիս են իմ երևակայությունից ու սրանք ավերող մատուցողներ են, ովքեր անախորժ, անդուր զգացումով են լցնում և իհարկե սրանց շփոթված զայրույթն ու անտրամաբանական պահվածքն իրական է, ու եթե մեկը տեսներ այս պատկերը երբեք չէր ճաշի այստեղ առանց կասկածելու, որ բոլորն էլ մասնակցում են ինչ-որ սարսափելի ֆարսի)
(ինչն է հնարավորություն տալիս այս ներսմտնելուն մի տեղ, որից մեկը տարօրինակված է)
(այս շեղմանը, որ աղճատում է ամենուրեք ընդունվածին, սահուն շրջանառության մեջ հայտնվողին)
(այս տեսնելուն, որ ընդհանրացվածում չկան քիմիական ռեակտորներ, բարձր ջերմային կատալիզային քայքայման, օքսիդացման կամ վերականգնման աշտարակներ, որ ինչպես Ուրարտուն էր ասում, ոչինչն է լավ բացի նորից)
(գուցե ընդհատվում է այս քաղաքացիական)
(դիտորդ ու դիտված Ուրարտուի մանյակով կնոջ քանդակը, արված ոչ 1988ին, ու ոչ էլ նոյեմբերին, երբ մտցվեց պարետային ժամ և արտակարգ դրություն, այլ ժամանակից շատ ավելի շուտ)
(ու եթե կրկնությունն այսպես ես փորագրում գալիքի մեջ, պաշտպանելով ինքդ քեզ ուրիշից, ու եթե այս պակասի սաստկության թափի հետ մեկտեղ, պարփակվում ես ինքդ քո տարբերակներում, հսկելով քո ուրիշությունը)(բնակչության մնացորդը իրավամբ վերագրավելով մեր ամայությունն ու կրճատումները, միմյանց դիմելու միակ ընդունելի ձևը «ընկեր»-ի փոխարեն դարձնելով)
(մինչդեռ այստեղ ամեն ինչ լավ է, գուցե շատ ավելի լավ քան նախորդ տարիներին, չնայած գեղեցիկ մատուցողներն այլևս չկան, բայց սրանք գալիս են իմ երևակայությունից ու սրանք ավերող մատուցողներ են, ովքեր անախորժ, անդուր զգացումով են լցնում և իհարկե սրանց շփոթված զայրույթն ու անտրամաբանական պահվածքն իրական է, ու եթե մեկը տեսներ այս պատկերը երբեք չէր ճաշի այստեղ առանց կասկածելու, որ բոլորն էլ մասնակցում են ինչ-որ սարսափելի ֆարսի)
(ինչն է հնարավորություն տալիս այս ներսմտնելուն մի տեղ, որից մեկը տարօրինակված է)
(այս շեղմանը, որ աղճատում է ամենուրեք ընդունվածին, սահուն շրջանառության մեջ հայտնվողին)
(այս տեսնելուն, որ ընդհանրացվածում չկան քիմիական ռեակտորներ, բարձր ջերմային կատալիզային քայքայման, օքսիդացման կամ վերականգնման աշտարակներ, որ ինչպես Ուրարտուն էր ասում, ոչինչն է լավ բացի նորից)
February 8, 2010
armenian rhapsody: queers in armenië
February 7, 2010
SUMMER 2010
QUEERING TRANSLATION: AN ART INTERVENTION
(organized by the Women Oriented Women's Collective)
July 31 – August 1, 2010
Zarubyan 34, Yerevan
We start with the question: what is translation and how can it be used to queer Yerevan?
Answer #1: For me, translation is that which is constituted through a gap between the original and the copy, the utterance and the addressee, the subject and its object. And because is a crack, a gap in speech, translation always already accommodates a loss. I tell you, but you don’t hear me, I call you but you don’t reflect, I tell you and you hear me differently, I call you and you reflect differently. Translation always implies an imaginary addressee, both a subject and an object who receives the speech. How do I conceive of your objecthood when you are in me? How do I conceive of your subjectivity, which is inherently singular? How do I construct/translate my speech to reach you and to lose you at the same time? Translation always bears a mark of difference, it is a supplement in a Derridean sense, by virtue of this difference translation is a queer talk.
Answer #2: It’s a form of existence in more than one time frame, consciousness, language, body, gender, sexuality, and culture. One has to shift her mode of thinking—one has to accept nomadhood in order to participate in the processes of translation. I can never truly be(long) here or there, but always and only in between, in the interstices of (be)longing. So as a translator I cannot (do not want to and will not) preserve the state in which my language, myself, "I" happens and allow it to be affected, transmuted, "queered" by another "I."
Answer #3: . . .
(organized by the Women Oriented Women's Collective)
July 31 – August 1, 2010
Zarubyan 34, Yerevan
We start with the question: what is translation and how can it be used to queer Yerevan?
Answer #1: For me, translation is that which is constituted through a gap between the original and the copy, the utterance and the addressee, the subject and its object. And because is a crack, a gap in speech, translation always already accommodates a loss. I tell you, but you don’t hear me, I call you but you don’t reflect, I tell you and you hear me differently, I call you and you reflect differently. Translation always implies an imaginary addressee, both a subject and an object who receives the speech. How do I conceive of your objecthood when you are in me? How do I conceive of your subjectivity, which is inherently singular? How do I construct/translate my speech to reach you and to lose you at the same time? Translation always bears a mark of difference, it is a supplement in a Derridean sense, by virtue of this difference translation is a queer talk.
Answer #2: It’s a form of existence in more than one time frame, consciousness, language, body, gender, sexuality, and culture. One has to shift her mode of thinking—one has to accept nomadhood in order to participate in the processes of translation. I can never truly be(long) here or there, but always and only in between, in the interstices of (be)longing. So as a translator I cannot (do not want to and will not) preserve the state in which my language, myself, "I" happens and allow it to be affected, transmuted, "queered" by another "I."
Answer #3: . . .
February 3, 2010
from a1+ blog
Ողջույն ժողովուրդ...
Նոր ձեր բլոգի լինքը ավելացրեցի մեր բլոգռոլում, մյուս հայկական բլոգերի շարքում /եթե իհարկե դեմ չեք/:
Հուսով եմ ժամանակ կգա մեր բոլոր լրատվամիջոցները գրագետ կլուսաբանեն շատ թեմաներ, այդ թվում նաեւ միասեռականներինը եւ ձեր բլոգը այս հարցում կարեւոր նշանակություն ունի:
Լավագույն մաղթանքներս
http://a1plus.wordpress.com/ -ի բլոգի ադմին
------------------------------------
Shushan Harutynyan
"A1+" online, journalist-blogger
http://blansh.wordpress.com/
Նոր ձեր բլոգի լինքը ավելացրեցի մեր բլոգռոլում, մյուս հայկական բլոգերի շարքում /եթե իհարկե դեմ չեք/:
Հուսով եմ ժամանակ կգա մեր բոլոր լրատվամիջոցները գրագետ կլուսաբանեն շատ թեմաներ, այդ թվում նաեւ միասեռականներինը եւ ձեր բլոգը այս հարցում կարեւոր նշանակություն ունի:
Լավագույն մաղթանքներս
http://a1plus.wordpress.com/ -ի բլոգի ադմին
------------------------------------
Shushan Harutynyan
"A1+" online, journalist-blogger
http://blansh.wordpress.com/
February 1, 2010
Dear Backers of “Two Years in Correspondence”
>>>
We sought funding for WOW activities and the publication of “Two Years in Correspondence” through several well-known and established organizations that focus on supporting and promoting the arts in the context of queer experience and interpretation, but none of those organizations were able to envision the significance of this project. Determined to subvert the power of those foundations to control what compels immediate attention, what should get published, and which groups should be heard, we decided to look for support elsewhere -- among our friends, colleagues, and also strangers who might share common beliefs. And look what we have done -- together!
This is a moment of triumph not only because now we have the funds to publish the WOW letters, but also (and most importantly) because we found out that we have a strong network of dedicated people who believe in what we do and motivate us to go beyond conventional thinking. Thanks to you we have gained momentum in bringing more attention to contemporary Armenian queer and straight artists, writers, cultural critics and activists who explore queer identity, language, and culture. We couldn't do this without you! We also want to thank AGLA New York and especially Veken Gueyikian for initiating and organizing the fundraiser and for providing us with a platform to reach out to various communities.
Please follow us here on Queering Yerevan -- where we will be posting updates relating to this samizdat project, as well as our upcoming summer art events and workshops in Zarubyan 34.
We sought funding for WOW activities and the publication of “Two Years in Correspondence” through several well-known and established organizations that focus on supporting and promoting the arts in the context of queer experience and interpretation, but none of those organizations were able to envision the significance of this project. Determined to subvert the power of those foundations to control what compels immediate attention, what should get published, and which groups should be heard, we decided to look for support elsewhere -- among our friends, colleagues, and also strangers who might share common beliefs. And look what we have done -- together!
This is a moment of triumph not only because now we have the funds to publish the WOW letters, but also (and most importantly) because we found out that we have a strong network of dedicated people who believe in what we do and motivate us to go beyond conventional thinking. Thanks to you we have gained momentum in bringing more attention to contemporary Armenian queer and straight artists, writers, cultural critics and activists who explore queer identity, language, and culture. We couldn't do this without you! We also want to thank AGLA New York and especially Veken Gueyikian for initiating and organizing the fundraiser and for providing us with a platform to reach out to various communities.
Please follow us here on Queering Yerevan -- where we will be posting updates relating to this samizdat project, as well as our upcoming summer art events and workshops in Zarubyan 34.
The Women Oriented Women’s Collective
January 31, 2010
January 30, 2010
Why I Suspect New York
1. My first city is Boston. A four-year-old squiggling at Fenway Park, I got a free tiny
t-shirt, a red sock over the skin of my heart: allegiance beyond reason though I do not
care for baseball.
2. I lived in Los Angeles for nine years and I liked it. A kind place to become a young artist,
it gave me forward rushing in a car at night with the radio on: a communal privacy, creative
down time.
3. I am critical of capitalism especially the kind that makes it perfectly reasonable that all the
shrinks leave in August.
4. The people who consider themselves New Yorkers and love the city are the minority.
There are far more people who live here and hate it. But no one ever imagines
a. all the immigrants making money to send home but long for their culture
b. all the creative misfits whose day jobs allow no time for art
c. all the mothers who pray their children aren't swallowed by the world
Trade Center Bound E Train the automated lady announces, as if it still exists. She says
world like whorl, emphasis between the O and the R, a verbal thumbprint. The subway is
the place I go to the most, other than my home or job. All this time I have been bound
for a place that no longer exists, narrated by no one. Living in the negative space, where
history has already been lived, we are complicit in a name that we don't want to die, to
save a place that hurt us.
There is excitement in suspicion, a pain in not knowing the truth. Belonging,
I do not belong, as everyone.
t-shirt, a red sock over the skin of my heart: allegiance beyond reason though I do not
care for baseball.
2. I lived in Los Angeles for nine years and I liked it. A kind place to become a young artist,
it gave me forward rushing in a car at night with the radio on: a communal privacy, creative
down time.
3. I am critical of capitalism especially the kind that makes it perfectly reasonable that all the
shrinks leave in August.
4. The people who consider themselves New Yorkers and love the city are the minority.
There are far more people who live here and hate it. But no one ever imagines
a. all the immigrants making money to send home but long for their culture
b. all the creative misfits whose day jobs allow no time for art
c. all the mothers who pray their children aren't swallowed by the world
Trade Center Bound E Train the automated lady announces, as if it still exists. She says
world like whorl, emphasis between the O and the R, a verbal thumbprint. The subway is
the place I go to the most, other than my home or job. All this time I have been bound
for a place that no longer exists, narrated by no one. Living in the negative space, where
history has already been lived, we are complicit in a name that we don't want to die, to
save a place that hurt us.
There is excitement in suspicion, a pain in not knowing the truth. Belonging,
I do not belong, as everyone.
Մաս 3. Անտանելի կանայք
>>>
(ըստ սովորության կորստի, գրածդ սփոփում է, ու բոլորը հավաքվում են հաջորդ նախադասության մեջ, որպեսզի մոռանան)
(առաջին սկիզբը, որից հետո արդեն անհնար է պատկերացնել նրանց 2:11ին ազգային պատկերասրահի դիմացը, մարտավարական ու ինչ-որ տեղ վաղանցիկ, բովանդակող որոշիչներ շռայլելիս)
(չիմանալով ինչպես վերգտնել կորող-կորած ժամերն ու եզերված գծավոր շրջանագծով, անբնակելի բարձրահարկ շենքերով, այստեղ)
(այստեղից այն կողմ)
>>>
(առաջին սկիզբը, որից հետո արդեն անհնար է պատկերացնել նրանց 2:11ին ազգային պատկերասրահի դիմացը, մարտավարական ու ինչ-որ տեղ վաղանցիկ, բովանդակող որոշիչներ շռայլելիս)
(չիմանալով ինչպես վերգտնել կորող-կորած ժամերն ու եզերված գծավոր շրջանագծով, անբնակելի բարձրահարկ շենքերով, այստեղ)
(այստեղից այն կողմ)
>>>
Ինքնություն
(Source: hetq online; English version: "armenian in brooklyn" blog)
Միշտ այսպես չի եղել. հիմա է, որ ես մտորում եմ, թե որտեղից եմ` հասնելով խորքը` մինչեւ իմ հայկական արմատները: Երբ 1997 թ. ընտանիքս եւ ես արտագաղթեցինք Միացյալ Նահանգներ, ես ընդամենը 10 տարեկան էի եւ ինձ համար դեռեւս բավականին մութ էր այն հարցը, թե ինչ է նշանակում արմատներից կտրված լինել: Ես արագորեն մերվեցի Բրուկլինում, քանի որ դրան նախորդող մի քանի տարում Նյու Յորքում ձեռք բերած իմ ողջ կենսափորձը ընդամենը կապված էր ընտանիքի, դպրոցի եւ այն փողոցի հետ, որտեղ ապրում էինք: Իմ հարեւանությամբ ապրող մարդիկ աշխատավոր դասակարգի ռուս եւ չինացի էմիգրանտներ էին ու 1950-ականներին այստեղ հաստատված իտալացիներ, եւ մինչեւ հիմա էլ այդպես է:
Մենք բնակություն հաստատեցինք հենց այդ «կաթսայում» եւ տարօրինակ կերպով ձուլվեցինք: Դա դանդաղորեն տեղի ունեցավ, եւ ժամանակի ընթացքում քույրերս եւ ես կորցրինք հայոց լեզուն եւ սկսեցինք իրար հետ խոսել միայն անգլերեն: Իմ ծնողներն ամենեւին էլ այն արտագաղթած ծնողներից չէին, ովքեր իրենց երեխաներին ստիպում էին տանը միայն մայրենի լեզվով խոսել: Նրանք մտածելու այնքան շատ բան ունեին, որ ժամանակ չէին վատնում` հետեւելու, թե ինչ լեզվով բառեր էին դուրս թռչում մեր բերանից: Մենք որեւէ հայ ընկեր չունեինք` բացի մեր ընտանիքի որոշ ընկերներից, ովքեր տարիների ընթացքում դադարեցին մեր կյանքի մի մասը լինելուց: Իր ժողովրդից հորս հիասթափվածությունը խանգարեց, երբ եկավ ժամանակը` մաս կազմելու ավելի մեծ հայկական համայնքի: Մենք ուրիշ հայերի տեսնում էինք միայն Զատկի տոնին` եկեղեցում, ընդ որում` միայն այն ժամանակ, երբ Զատկին մեր ծնողների հետ իսկապես եկեղեցի էինք գնում:
Հաստատ չգիտեմ, թե կոնկրետ ինչից էի տագնապում, երբ դեռահաս էի (գուցե միայն տարիքն է, որ կարող է մարդուն տագնապ պատճառել), բայց հիմա, երբ հետ եմ նայում այդ տարիներին, տեսնում եմ, որ իմ պահվածքով չեմ տարբերվել տիպիկ «ամերիկացի» դեռահասից: Կամ էլ ինչ-որ զուտ «ամերիկյան» բան կար դեռահասի տագնապների մեջ: Մինչ օրս քույրերս ասում են, որ ես այնքան «ամերիկանացած» եմ. նրանք դա ասում են ամեն անգամ, երբ իրենց ձեռնտու է այդպես ասել: Օրինակ` ծնողներիս վրա բարկանալը եւ այդ բարկությունը արտահայտելը կարող է դիտվել որպես «ամերիկյան» երեւույթ: Դեռահասությանս տարիներին ես ավելի էի մտահոգվում, քանի որ ծնողներս ինձ շատ քիչ ազատություն էին տալիս` համեմատած այն ազատությունների հետ, որ ունեին իմ ընկերները: Ես չէի կարող կինոթատրոն գնալ, ինքնուրույն քաղաքի մեջ շատ հեռու տեղ գնալ կամ անգամ մասնակցել դպրոցի երեկույթներին, որոնց ժամանակ տանը չեն գիշերում: Ես կարծում էի, որ այսպիսի բաներից զրկված լինելն անտանելի է, եւ ատում էի, երբ ամեն անգամ հայրս հիշեցնում էր ինձ. «Դու հայ ես ծնվել եւ հայ էլ կմահանաս»:
Ուստի, ես փորձում եմ պարզել, թե ինչ է նշանակում այս «հայկականությունը»: Դրա իմաստը միայն հայի համար է կարեւոր: Իսկ ի՞նչ կասեք այլ մշակույթների, էթնոսների, ավանդույթների մասին, որոնք նման են հայկականին: Արդյոք անհրաժե՞շտ է, Հայաստան, որ ես հայ լինեմ: Ինչպե՞ս եմ ես պահպանելու իմ հայկականությունը Հայաստանի սահմաններից դուրս: Հայաստանում հայ լինելը միանգամայն տարբերվում է Սփյուռքում հայ լինելուց: Արդյո՞ք ինքնությանը վերաբերող այս խնդիրը Հայաստանում ապրող հայերին եւս հուզում է: Մի՞թե առավելությունը, որ նրանք գտնվում են իրենց ծագման երկիրը գծանշող սահմանների ներսում, նրանց արդեն իսկ հնարավորություն չի տալիս հավակնել այդ ինքնությանը:
Որքան մեծանում եմ, այնքան ավելի մեծ ժամանակ է անցնում իմ եւ Հայաստանի միջեւ: Այնքա~ն բան էր փոխվել, երբ ես անցյալ տարի` 11 տարվա մեջ առաջին անգամ, Երեւան այցելեցի: Եվ շատ բան շարունակում է փոխվել: Ես ավելի ու ավելի եմ տարբերվում այնտեղի մարդկանցից, սա էլ ավելի մեծ անջրպետ է ստեղծում հայրենիքիս եւ իմ միջեւ: Ինձ դեռեւս չի հաջողվել տուն գտնել մյուս սփյուռքահայերի մեջ, եւ նույնիսկ տարօրինակ է ինձ սփյուռքահայ անվանելը: Սկզբում ես դեռեւս շատ կապված էի այն վայրին, որտեղից վերջերս էի եկել, եւ կարիք չկար ջանքեր գործադրելու` հավատարիմ մնալու այն բանին, ինչը ես չէի զգում, թե կորցրել եմ: Որքան մեծանում եմ եւ տարբեր անկյուններից մտնում աշխարհ, այնքան ավելի եմ զգում այս քաոսում կորչելու սպառնալիքը. այն ամենը, ինչից ես ծագում եմ եւ ինչի հետ նույնացնում եմ ինձ, վերածվել է մի շիլայի, որի բաղադրիչները հնարավոր չէ զանազանել իրարից:
Երբ ես ազատվում եմ ինչ-որ բան կորցնելու այս վախից` տան կորուստ, ինքնության կորուստ, որեւէ բանի պատկանելության կորուստ, հենց այդ ժամանակ ամենից մեծ հնարավորությունն ունեմ ստեղծել ինձ տարբեր տարրերից` տարրեր, որոնք գալիս են այնտեղից, որտեղից ես ծագում եմ, եւ տարրեր, որոնց հանդիպել եմ իմ ճանապարհին: Ես ոչ միայն հայ եմ կամ նյույորքցի, կամ դուստր կամ քույր, այլեւ ընդունված կանոններից շեղվող մարդ եմ, ես ֆեմինիստ եմ, բանաստեղծ եմ եւ արտիստ: Եվ այս բոլոր բաները ես միաժամանակ եմ, ու չի կարելի որեւէ մեկը առանձնացնել մյուսից: Կան ինքնություններ, որոնք երբեմն այլ ինքնությունների հետ բախման մեջ են մտնում, ինչպես, օրինակ, հայ եւ միաժամանակ ընդունված կանոններից շեղվող մարդ լինելը: Իմ մշակույթը այնքան էլ հեշտ «կուլ չի տալիս» սա: Կամ էլ` ֆեմինիստ լինել հայրիշխանական կենցաղում, երբ հայրս ինձ հարցնում է, թե արդյոք ես ոստիկանություն կկանչե՞մ, եթե ինքը երբեւէ հարվածի ինձ: Երբ նրան ասում եմ, որ չեմ կանչի, նա պատասխանում է, որ դա լավ է, քանի որ նշանակում է, որ ես վերջնականապես չեմ դարձել «նրանց»` «ամերիկացիների» նման: Կարծես թե հայ կին լինելը հոմանիշ է քեզ շրջապատող տղամարդկանց գործադրած բռնությունը որպես նորմալ կյանքի մի մաս ընդունելուն:
Երբեմն պահեր են լինում, երբ ուղղակի ուզում եմ վերջ տալ այդ ամենին` ինքնության, իմ պատմության, Արեւելքի եւ Արեւմուտքի սահմանին գտնվող այս փոքրիկ երկրի հետ պայքարին: Վախենում եմ, որ երբեմն չափազանց ազգայնամոլ եմ դառնում, եւ դա ինձ ստիպում է սահմանափակվածություն եւ վտանգ զգալ: Ես ուզում եմ վերցնել աքսորի, մեկ այլ տեղում հաստատվելու եւ արմատներից կտրված լինելու այս անհավանական փորձառությունը եւ դրանից ինչ-որ գեղեցիկ բան ստեղծել, ստեղծել մի նոր հնարավորություն, կեցության մի ձեւ, որի մասին մինչ այժմ ոչ ոք ոչինչ չի լսել: Այս բլոգը այդ «փազըլի» մի հատվածը կամ, ավելի ճիշտ, լուծումը կլինի:
Մարալ Բավական
___
Անգլերենից թարգմանեց` Սոնա Ավագյանը
«Հայը Բրուկլինում» բլոգ, www.hetq.am
Մարալի հետ կարող եք մտքեր փոխանակել բլոգում` www.maralbavakan.blogspot.com
January 28, 2010
posting on my wall---enter
working on my page
this page is me ;)
it is a little bit scribbled :0
with little holes inside
no you can’t see it, I can
it only disturbs me :(
working on my page
making it beautiful
tidy
taking out the dirt
washing it with care
now I have a new page
tidy
pretty
with a floral design
made on recycled paper
medz mama would be proud
then I put it in a nice color, surrounded with glowing little hearts ©
posted it on my facebook wall
my friends are proud
they “like” it
someone commented
i don’t know him
we have 45 friends in common
still I don’t know him #$%&*!
meanwhile
i entered in the little holes
right where you won’t ever spot me
my hands are in dirt
it smells awful
vomits everywhere
filthy
unbearably human
trash
love it !
“like” it
really :)
January 26, 2010
լուիզա սամվելյան «անձի ու արվեստի գլխավոր հատկանիշը» մենագրություն
արուս ոսկանյանին որակելով «թարգմանական» դերասանուհի ճշտեմ, որ ոչ մեկը բացառապես օտարազգի պիեսներում ելույթ ունեցած, հայ բեմականներից այնքան բազմազան չի եղել այդ բնագավառում:
մեկը արուս ոսկանյանի տանը երկու գրասեղան տեսնելով, նրան խորհուրդ է տվել ազատել ոչ ընդարձակ սենյակը ավելորդ իրերից: դերասանուհին ստիպված է եղել համոզելու զրուցակցին, որ գրասեղաններց մեկը իրենն է, մյուսը` ամուսնունը, հետևաբար երկուսն էլ անհրաժեշտ են…
մեկը արուս ոսկանյանի տանը երկու գրասեղան տեսնելով, նրան խորհուրդ է տվել ազատել ոչ ընդարձակ սենյակը ավելորդ իրերից: դերասանուհին ստիպված է եղել համոզելու զրուցակցին, որ գրասեղաններց մեկը իրենն է, մյուսը` ամուսնունը, հետևաբար երկուսն էլ անհրաժեշտ են…
January 23, 2010
Հարս չեն ծնվում
>>>
ՀԱՐՍ ՉԵՆ ԾՆՎՈՒՄ
Ինչպես են հարսանիքները կարգավորում հետերոսեռականությունը*
Քրիս Ինգրահամ
(անգլերենից թարգմանեց Շ. Ավագյանը)
Մեր սոցիալական աշխարհի բոլոր ոլորտները – բնական կամ այլապես – իմաստավորված են: Մշակույթը մեր կյանքում իմաստ է ներդնում այն պահից երբ առաջին անգամ մուտք ենք գործում սոցիալական աշխարհ: Մեր սեռական կողմնորոշումը կամ սեռական ինքնությունը – կամ նույնիսկ այն պատկերացումը որ այդպիսի բան գոյություն ունի – սահմանվում է այդ աշխարհի խորհրդանշային համակարգի միջոցով, արտահայտված խոսքային, ինչպես նաև ոչխոսքային լեզվով և պատկերներով: Հետերոսեռականությունը որպես սոցիալական կատեգորիա ավելին է քան անհատի սեռական կամ զգացմունքային գրավչության փաստը: Երբ մենք խոսում ենք հետերոսեռականությունից կամ վկայակոչում որ հետերոսեռական ենք, դա պարզապես հասարակության իմաստագրման գործընթացի արդյունքն է: Իրականում հետերոսեռականությունը գործում է որպես խիստ կազմակերպված հասարակական հաստատություն, որ տարբերվում է ըստ երկրի, հասարակական խմբի, մշակույթի, պատմության, երկրամասի, կրոնի, ազգության, ռասսայի, սոցիալական խավի, և ֆիզիկական կարողության: ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև այլ մշակույթներում, հարսանիքի ծիսակարգն իրենից ներկայացնում է հետերոսեռականության հաստատության տեղակայման և պահպանման մեծագույն ոլորտը:
Վերնագրովս հարգանքի տուրք եմ մատուցում Մոնիք Վիտտիգին, որի դասական ու պրովոկացիոն քննադատական ակնարկը` «One Is Not Born a Woman», քննում է ինչ ինքն անվանում է «հետերոսեռականության քաղաքական ռեժիմը» և դրան անհրաժեշտ տղամարդու ու կնոջ կատեգորիաները: Նա վիճաբանում է, որ կնոջ կատեգորիան և այդ կատեգորիային կցված իմաստը գոյություն չէր ունենա, եթե այն անհրաժեշտ չլիներ (հայրիշխանական) հետերոսեռականության քաղաքական ռեժիմին: Ու չնայած որ շատերի համար գուցեև պարզ է, որ հարս չեն ծնվում, իրականում շատ կանայք շարունակում են հետևել այն բնականացված (naturalized) ուղուն, որ տանում է դեպի հետերոսեռական կանացիությունը:
Այս ծայրաստիճան բնական համարված սոցիալական պայմանավորվածությունը քննելու առաջադրանքը պահանջում է մի կոնցեպտուալ սխեմա, որը կկարողանա բացահայտել, թե ինչպես է հետերոսեռականությունը դարձել ինստիտուցիոնալացված, բնականացված ու նորմալացված: Հետերոսեռականության ինստիտուցիան քննելու ցանկացած փորձի համար անհրաժեշտ է տեսություն, որ կլուսաբանի, թե ինչպես է այդ հաստատությունն իր բոլոր հասարակական սովորույթներով, ինչպիսիք են սիրային հարաբերությունների մեջ մտնելը, «վերջին զանգը», Սբ. Վալենտինի օրը, և այլն, հաճախ դիտարկվում շատերի կողմից որպես բնական:
Հետերոսեռական երևակայականը
Ըստ Ժակ Լականի երևակայականը երեխայի չմիջնորդված կապն է իր պատկերի և մոր միջև: Խուսափելով բարդ, հակասական աշխարհի հետ առերես հանդիպումից, երեխան վայելում է անդորրի, առատության ու լիության պատրանքը: Այլ կերպ ասած, երեխաները ապրում են իրենց առաջին խնամատարի հետ միավորված լինելու զգացումը: Վերցնելով Լականի երևակայականի հասկացողությունը, Լուի Ալթուզերը սահմանում է գաղափարախոսությունը որպես «անհատների երևակայական հարաբերությունն իրենց գոյության իրական պայմանների հետ»: Այստեղ «երևակայականը» չի նշանակում «կեղծ» կամ «ձևական», այլ ավելի շուտ մի պատկերացված կամ պատրանքային հարաբերություն անհատի ու իր սոցիալական աշխարհի միջև: Կիրառված հետերոսեռական սոցիալական տեսության մեջ, հետերոսեռական երևակայականը այն մտածելակերպն է, որ հենվում է ռոմանտիկ ու սրբացված հետերոսեռականության հասկացողությունների վրա, ստեղծելով և պահպանելով բարեկեցության ու միասնության պատրանքը: Այս ռոմանտիկ աշխարհայացը խանգարում է տեսնել հետերոսեռականության ինստիտուցիայի աշխատանքը ու թե ինչպես է այն կազմակերպում գենդերը միաժամանակ պահելով ռասսայական, դասակարգային և սեռականության հիերարխիան: Արդյունքում հետերոսեռականությունն ընդունվում է որպես բնական ու չքննված իրականություն, մինչդեռ գենդերը ընկալվում է որպես մի բան որ մարդիկ ձեռք են բերում կամ սովորում շփման միջոցով: Հետերոսեռական երևակայականը բնականացնում է արականից իգական սոցիալական հարաբերությունները, ծիսակարգերը, կազմակերպված սովորություններն ու սահմանված կարգերը, քողարկելով հետերոսեռականության հաստատության գենդերի կառուցման գործընթացը ռասսայի, դասակարգի ու սեռականության վրայով: Այս աշխարհայացը փակում է հետերոսեռականության վերաբերյալ ցանկացած քննադատական վերլուծության հնարավորություն, որ կդիտարկի այն որպես մի կազմակերպող ու մասնավոր նպատակների ծառայող հաստատություն (Ինգրահամ 1994, 1999): Թողնելով հետերոսեռականությունը որպես մի չքննված հաստատություն, մենք չենք հետազոտում թե այն ինչպես է վարժեցնում, ինչ ձևերով է կառավարում ու վերահսկում, և նպաստում սոցիալական անհավասարությանը: Հետերոսեռական երևակայականի միջոցով հաստատությունը դիտարկվում է որպես ժամանակով չփոփոխված, հաստատուն կառույց, որն ասես միշտ գործել է այնպես ինչպես ներկայում: Վերջինս ներկայացնում է հետերոսեռականության մի պատկեր, որ ամեն ինչ ասես «այնպես է ինչպես կա», միաժամանակ ստեղծելով այդ պատրանքը հարկադրող հասարակական սովորություններ, հաստատելով որ ամեն բան ճիշտ կլինի միջավայրում կախված այն բանից թե անհատը որքանով կենթարկվի հպատակագրող կառույցին: Պատրանքն այն հասարակայնորեն ճանաչված է որպես սիրաբանություն (romance): Հետերոսեռականության հետ սիրաբանվել նշանակում է ստեղծել պատրանքային հետերոսեռականություն, որի համար հարսանիքի մշակույթը կենտրոնական դեր է խաղում:
Ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականության ապրած իրականությունն, ընդ որում, ամենևին էլ հանդարտ կամ ապահով չէ: Հետերոսեռական երևակայականն, օրինակ, արտադրում է այնպիսի երևույթներ ինչպիսիք են ամուսնական բռնություն, աշխատավարձի անհավասարություն, ռասսիզմ, միասեռների նկատմամբ արտահայտված ատելություն, կնասպանություն, և սեռական ոտնձգություն: Ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականությունն ու նրա կազմակերպող գաղափարախոսությունը – հետերոսեռական երևակայականը – հիմնում է այն վարքագծերը, որ մենք վերագրում ենք կանանց ու տղամարդկանց – գենդերին – մինչդեռ տեղում պահելով կամ արտադրելով հակասական և անհավասար սոցիալական հարաբերությունների պատմություն: Աշխատանքի սեռային բաժանման արդյունքում ստեղծվում են, օրինակ, չվարձատրված տնային աշխատանք, հնարավորությունների ու աշխատավարձի անհավասարություն, կամ տնտեսական առավելություններ ու արտոնություններ, որոնք տրվում են միայն ամուսնացած զույգերին:
Բայց առաջին հերթին, հետերոսեռական երևակայականը սեռականության կարգավորումը բնականացնում է ամուսնության ինստիտուցիայի ու ծիսական սովորույթների, ասենք հարսանիքների, և պետության ներքին հարաբերությունների օրենքների միջոցով: Օրենքները ամուսնական կարգավիճակից ելնելով որոշում են հարկման, առողջապահության և բնակարանային առավելությունների պայմանները: Հազվադեպ կասկածի տակ դրվելով (բացի 19-րդ դարի ամուսնության ռեֆորմիստներից ու Երկրորդ ալիքի ֆեմինիստներից), օրենքները և սեփական ու պետական սեկտորների պայմանագրերը օգտագործում են ամուսնությունը որպես սոցիալական ու տնտեսական առավելությունների ու մուտքի համար առաջնային պահանջմունք, փոխանակ ռեսուրսները բաշխեն մեկ այլ սիստեմի հիման վրա, ասենք, ըստ քաղաքացիության կամ շնչելու կարողության: Հետերոսեռականությունն իհարկե ավելին է քան կենսաբանորեն տրված իրականությունը, կամ թե այն, որ մեկը հետաքրքրվում է հակառակ սեռի ներկայացուցչով: Յուրաքանչյուր կարգ ու կանոն, սկսած նրանից թե ով է վճարելու սիրած անձի կամ հարսանիքի փորձի ճաշկերույթի համար, կամ ով է պարի ժամանակ ուղղություն ցույց տալու, մեքենա վարելու, ճաշ պատրաստելու կամ նախաձեռնելու սեռական հարաբերություններ. այս ամենը ծառայում է հետերոսեռական փորձառությունը կարգավորելու նպատակին: Այն, ինչ Արևմտյան հասարակությունում շրջանառության մեջ է մտնում որպես տրված իրողություն, իրականում խիստ ծրագրված պայմանավորվածություն է: Ինչպես հաստատությունների մեծամասնության դեպքում, նրանք ովքեր մասնակցում են այդ սովորույթներին պետք է նախօրոք վարժեցվեն դրանց: Այլ կերպ ասած, կանայք չեն ծնվում հարսանյաց շորի գենով կամ նշանադրության ադամանդե մատանի կրելու բնածին ցանկությամբ: Նրանք չեն գալիս աշխարհ «Իմ չափսի հարս-Բարբի» տիկնիկով խաղալու ցանկությամբ, նրանց պարզապես վարժեցնում են այդ բաներին ձգտել` խրախուսելով և պարգևատրելով: Տղամարդիկ նմանապես չեն ծնվում իմանալով, որ պետք է ծաղիկներ գնեն իրենց ընկերուհու համար կամ որ պետք է իրենց երկու ամսվա եկամուտը ծախսեն նշանադրության մատանու վրա: Սրանք արտադրանքներ են, որ վաճառվում են այն սպառողներին ովքեր հետաքրքրված են մասնակցելու մշակույթում հաստատված ծիսակարգին, որ գործում է հետերոսեռականությունը կազմակերպելու և ինստիտուցիոնալացնելու նպատակով:
Հետերոնորմատիվություն
Հետերոսեռական երևակայականն արծարծելիս կարևոր է նաև ներգրավել հետերոնորմատիվության կոնցեպտը. այն հայեցակետը, որ ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականությունն իր մեջ կրում է օրինական և ակնկալվող սոցիալական ու սեռական հարաբերությունների չափանիշը: Այն հետերոսեռական երևակայականի հիմքում ընկած գլխավոր նախադրյալներից մեկն է, երաշխավորելով որ հետերոսեռականության կազմակերպումը ամեն ինչում, սկսած գենդերից, հարսանիքից, ու վերջացրած ամուսնական կարգավիճակով, դիտարկվի ու ընդունվի որպես թե մոդել և թե նորմա: Վերցնենք, օրինակ, թե ինչպես են հարցաթերթիկները խնդրում լրացնողներին նշել իրենց ամուսնական կարգավիճակը որպես կամ ամուսնացած, կամ բաժանված, կամ այրիացած, կամ միայնակ, իսկ որոշ դեպքերում` երբևէ չամուսնացած: Այս կատեգորիաները ներկայացվում են ոչ միայն որպես սոցիալական ինքնության կարևոր ցուցանիշներ, այլև հրամցվում որպես միակ տարբերակները, հուշելով, որ ինքնության կազմակերպումը ամուսնության շուրջ ունիվերսալ է և բացատրության կարիք չունի: Կամ փորձենք պատկերացնել լուրջ հարաբերություններ առանց օրինական ամուսնության առավելությունների: Մեզ համար դժվար է մտածել, որ կարող ենք մեկի հետ ունենալ լուրջ հարաբերություններ առանց պետության կողմից հովանավորված արտոնագրի: Երբ մեկը նախընտրում է չամուսնանալ, մարդիկ հաճախ մեկնաբանում են, որ նա վախենում է «պատասխանատվությունից» նույնիսկ եթե տարիներով ապրում է ու հարաբերվում նույն զուգընկերոջ հետ: Հետերոնորմատիվ ենթադրությունները թուլացնում են մեր կարողությունը այլ հնարավորություններ պատկերացնելու կամ հասկանալու թե ինչն է համարվում լուրջ հարաբերություն: Երբեմն նույնիսկ մարտահրավեր ենք անում ինքներս մեզ թե ինչպես ամուսնանալ առանց ճոխ սպիտակ հարսանիքի: Ու չնայած որ միասեռականները միշտ էլ ունեցել են երկար ու լուրջ հարաբերություններ, այժմ հայտնվել են տարօրինակ դրության մեջ` ցանկանալով պետականորեն արտոնագրել իրենց միությունը որպեսզի իրենց օրինական զգան: Բոլոր այս դեպքերում հետերոնորմատիվությունը գործում է հետերոսեռականության ինստիտուցիան բնականացնելու միտումով, մինչ այդ իրական մարդկանց հարաբերություններն ու պարտավորությունները դարձնելով ապօրինի և անտեղի:
Նրանք ովքեր ամուսնական կարգավիճակի մասին հարցերը դիտարկում են իբրև անվնաս պետք է հաշվի առնեն սոցիալ-տնտեսական հետևանքներն այն անձանց համար ովքեր չեն մասնակցում այս պայմանավորվածությանը, կամ նկատի ունենան այլ մշակութային տարբերակներ, որ չեն համաձայնեցվում ամուսնության վերաբերյալ անգլո- կամ եվրոցենտրիկ ենթադրություններին: Բոլոր անձինք հարկադրված են տեղավորվել ամուսնության կամ հետերոսեռականության փոխհարաբերության ռեգիստրներում, նույնիսկ նրանք ովքեր անկախ սեռականության որևէ կողմնորոշման իրենց չեն համարում «միայնակ», հետերոսեռական, կամ չեն մասնակցում նորմատիվ հետերոսեռականությանն ու նրա կառուցվածքներին:
Հարս չեն ծնվում, այնուամենայնիվ այդ կատեգորիայից դուրս պատկերացումները նշանակում են մի կյանք, որ նորմալության սահմաններից ու սոցիալական կոնվենցիաներից մղվում է դուրս: Հայտնվել այս հնարած ու կառուցված սոցիալական փորձառությունից դուրս նշանակում է ապրել հասարակության եզերքին (margins)` ամբողջովին կամ մասնակիորեն վտարված սոցիալական, իրավական և տնտեսական հատուցումներից ու առավելություններից: Հետերոնորմատիվ հասարակական կարգում դիմակայել անդամությանը նշանակում է ապրել տուգանքների և այլ խոչընդոտների միջով:
Հարսանիքներ
Թե ինչ աստիճանի է հետերոնորմատիվ հարսանյաց արարողությունը վերահսկում ու կարգավորում սեռականությունը ցույց տալու համար անհրաժեշտ է հետազոտել թե ինչպես են տարբեր սովորությունները, պայմանավորվածությունները, հարաբերություններն ու ծիսակարգերը ստանդարտացնում և քողարկում ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականության գործընթացը: Նշանակում է, որ պետք է հարցադրել թե ինչպես են սովորությունները, օրինակ` հարսանիքները, դառնում հպատակագրված ու բնական երևույթներ, կանխելով մեզ տեսնել թե ինչ է իրականում խաղարկվում, ինչ է պահպանվում, և ինչ հետևանքներ են արտադրվում: Նման մոտեցում կիրառել նշանակում է փնտրել այն պահերը թե ինչպես (և ինչ գնով) է ստեղծվում համաձայնության ու անդորրի պատրանքը: Հարսանիքները, ինչպես հետերոսեռականության տոնակատարության այլ արարողություններ` նշանադրություններ, ամուսնության տարեդարձներ, կամ Սբ. Վալենտինի օրը, համանիշ են դառնում հետերոսեռականությանը և տալիս իրականության պատրանք, որը քողարկում է հետերոսեռականության իշխանությունն ու գործընթացը թե նյութականորեն և թե պատմականորեն: Օրինակ, երբ հարսանիքները բանեցվում են մասնագիտական միջավայրում, դրանք գործում են որպես գաղափարական սահմանադրում իշխանության մեջ անդամություն նշանելու համար, ինչպես նաև կարևորելու որ զույգավորված անձինք նորմալ, բարոյական, արդյունավետ, ընտանիքին նվիրված, հարգարժան քաղաքացիներ են, և ամենագլխավորը` որ օրինաչափորեն գենդերացված ու սեռականացված են:
Հարսանիքները վերլուծելու համար անհրաժեշտ է ընդհատել այն ձևերը, որոնցով հետերոսեռական երևակայականը բնականացնում է հետերոսեռականությունը և խոչընդոտում մեր տեսնելու ունակությունը թե ինչպես է հետերոսեռականության կազմակերպումը հիմնված այն հավատքի կամ գաղափարախոսության ստեղծման վրա, որ այն նորմատիվ է և բոլորի համար նույնը – որ հեքիաթային սերն ունիվերսալ է: Այս ենթադրության հիման վրա է, որ ԱՄՆ-ում ձևավորվել ու աճում է 35 բիլիոն դոլլարանոց հարսանյաց արդյունաբերությունը, որն իր մեջ ներառում է տարբեր տեսակի ապրանքների ու ծառայությունների վաճառքը – հարսանյաց շորեր, ադամանդներ, մեղրամսի ճամփորդություն, հյուրանոցներ, և այլն – և որոնց մեծամասնությունն արտադրվում է ԱՄՆ-ից դուրս, էժան աշխատուժով: Իրոնիան այն է, որ այդ ապրանքներն ու ծառայությունները հաճախ արտադրվում են ճնշող աշխատանքային պայմաններում, որտեղ շահագործվում է ոչավանդական կանացի աշխատուժը, իսկ դա իր հերթին անուղղակիորեն փոխում է հետերոսեռականությանն ու ընտանիքին վերաբերող մշակութային նորմերը: [. . .]
Հարսանիքների բնականացման ընթացքը սկսվում է երեխաներից ու երիտասարդ աղջիկներից, որոնց թիրախ դարձնելով, խաղեր ու խաղալիքներ արտադրող ընկերությունները գրավել են հարսանյաց շուկան և ապագա սպառողներ զարգացնելու հնարավորությունը, արտադրելով ու մատակարարելով «դասական» սպիտակ հարսանիքին վերաբերող խաղալիքների տեսականի: Ամերիկյան Mattel ընկերությունը` խաղալիքներ արտադրող աշխարհի ամենահզոր կորպորացիան, օրինակ, 36 երկրներում գրասենյակներ ունի և արտադրանքը վաճառում է ավելի քան 150-ից երկրներում: Ընկերության ամենահայտնի խաղալիքը` Բարբին, իր 120 տեսակներով հանդերձ կազմում է վաճառքի 40%-ը: Mattel-ի արտադրական կենտրոնները գտնվում են Չինաստանում, Ինդոնեզիայում, Իտալիայում, Մալազիայում և Մեքսիկայում, և հիմնականում ստանդարտներից ցածր աշխատավարձով աշխատեցնում են ոչ-եվրոպական ռասսայի կանանց: Mattel-ը տարեկան արտադրում է մոտավորապես 100 միլիոն տիկնիկ և Կալիֆորնիայում տեղակայված ընկերության շահույթը կազմում է 1.9 բիլիոն դոլլար: Միջին երիտասարդ չինացի կին աշխատողը, որը հավաքում է Բարբի տիկնիկի մասեր, աշխատում է ստանդարտ աշխատաժամերից շատ ավելի երկար, ապրում հանրակացարանում, երբեմն աշխատում թունավոր քիմիկատների հետ, և ստանում օրական 1.81 դոլլար:
Հեռուստատեսային ծրագրերում հարսանիքների բեմադրումը, մամուլում հարսանիքների մասին շաբաթական անդրադարձը, ամսագրերում դերասանների և այլ էստրադային աստղերի հարսանիքների մասին տեղեկատվությունները, գովազդային հոլովակներն ու հանրահայտ ֆիլմերը, որ ներառում են հարսանյաց թեմաներ, բոլորը փորձում են սովորեցնել թե ինչպես մտածենք հարսանիքների, ամուսնության, հետերոսեռականության, ռասսայի, գենդերի և աշխատուժի մասին: Հետերոսեռական երևակայականը գործադրելով, զանգվածային լրատվամիջոցները հարսանիքի պատկերումները քողարկում են այնպիսի նշանողների (signifiers) տակ ինչպիսիք են սիրաբանությունը, կուսությունը, բարոյականությունը, խոստումը, հարստությունը, և եվրոպական կամ սպիտակամորթ ռասսայականությունը: Շատ նոր ամուսնացած զույգեր այսօր ապրում են իրենց հարսանիքը ոչ որպես մի դեպք, որ կարգավորում է իրենց սեռական կյանքն ու ինքնությունը, այլ որպես մի հեքիաթային ֆիլմ, որտեղ նրանց համար գրվում է սցենար, ու նրանց ասես աստղերի նկարահանում ու տեսագրում են հարսանիք հաճախողներ-պապարացցին:
Բազմազգային կապիտալիզմի պայմաններում ժամանակակից սպիտակ հարսանիքը զանգվածայնորեն գովազդված միատարր հավաքման գծի արտադրություն է, որ շատ քիչ է նմանում մասնակիցների մեծամասնության ունեցած ուտոպիստական տեսիլքին: Հետերոսեռականության հետ սիրաբանվելով, հարսանյաց շուկայի շարժիչը հիմնականում աշխատում է ի օգուտ կապիտալիզմի: Բախտաղի դրված սոցիալական հարաբերությունները – սեր, համայնք, պարտավորություն, ընտանիք – հարսանիքի տեսարանի (spectacle) կողքին դիտարկվում են որպես երկրորդական:
Հարսանյաց արդյունաբերության միջով շրջանառող հետերոսեռական երևակայականը քողարկում է բոլոր այն ձևերը, որոնցով կառուցում ու հաստատում է ռասսայական, դասակարգային, և սեռականության հիերարխիաները: Վաղ մանկությունից կանանց վարժեցնում են պատրաստվել «իրենց կյանքի ամենաերջանիկ օրվան» (դրանից հետո, իհարկե, ականկալվում է որ ամեն ինչ պետք է խամրի): Տղամարդկանց, այսպիսի սոցիալիզացնող մեխանիզմների բացակայության շնորհիվ, վարժեցնում են մեկ այլ բան` որ իրենք կոչված են «ուրիշ» աշխատանքի: Ու եթե նրանք հետաքրքրվում են հարսանիքով, ապա դա ի տարբերություն կանանց սոցիալիզացիայի` այլ պատճառներով է: Երեխաները սովորում են իրենց հնարավորություններն ըստ մշակույթի թույլատրելի չափաբաժնի: Նրանց սոցիալիզացնում են այն մտքին, թե որն է պատշաճ (ճիշտ) զույգավորումը, որն է պատշաճ սեռականությունը, որն է համարվում գեղեցիկ, որն է համարվում կնոջ աշխատանք, որը` տղամարդու, և ինչպես դառնալ «լավ» սպառողներ` մասնակցելով այն հետերոսեռական սովորույթներին ու ծիսակարգերին, որ խրախուսում են միայն հետերոսեռական հետաքրքրություններ ու զգացմունքներ, և ըստ այդմ պարգևատրում:
Հարս չեն ծնվում, այլ սովորում են թե ինչպես ենթարկվել սոցիալական ու մշակութային հաղորդագրություններին, որ փոխանցվում են հարսանիքի արարողության միջոցով: Հարսանիքը պատշաճ հետերոսեռական ինքնության ու անդամության անցման արարողակարգն է (rite of passage): Այն ամեն ինչ է, բացի բնական լինելուց:
___
* from Introducing the New Sexuality Studies: Original Essays and Interviews. Ed. Steven Seidman, Nancy Fischer and Chet Meeks. Routledge, 2006.
ՀԱՐՍ ՉԵՆ ԾՆՎՈՒՄ
Ինչպես են հարսանիքները կարգավորում հետերոսեռականությունը*
Քրիս Ինգրահամ
(անգլերենից թարգմանեց Շ. Ավագյանը)
Մեր սոցիալական աշխարհի բոլոր ոլորտները – բնական կամ այլապես – իմաստավորված են: Մշակույթը մեր կյանքում իմաստ է ներդնում այն պահից երբ առաջին անգամ մուտք ենք գործում սոցիալական աշխարհ: Մեր սեռական կողմնորոշումը կամ սեռական ինքնությունը – կամ նույնիսկ այն պատկերացումը որ այդպիսի բան գոյություն ունի – սահմանվում է այդ աշխարհի խորհրդանշային համակարգի միջոցով, արտահայտված խոսքային, ինչպես նաև ոչխոսքային լեզվով և պատկերներով: Հետերոսեռականությունը որպես սոցիալական կատեգորիա ավելին է քան անհատի սեռական կամ զգացմունքային գրավչության փաստը: Երբ մենք խոսում ենք հետերոսեռականությունից կամ վկայակոչում որ հետերոսեռական ենք, դա պարզապես հասարակության իմաստագրման գործընթացի արդյունքն է: Իրականում հետերոսեռականությունը գործում է որպես խիստ կազմակերպված հասարակական հաստատություն, որ տարբերվում է ըստ երկրի, հասարակական խմբի, մշակույթի, պատմության, երկրամասի, կրոնի, ազգության, ռասսայի, սոցիալական խավի, և ֆիզիկական կարողության: ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև այլ մշակույթներում, հարսանիքի ծիսակարգն իրենից ներկայացնում է հետերոսեռականության հաստատության տեղակայման և պահպանման մեծագույն ոլորտը:
Վերնագրովս հարգանքի տուրք եմ մատուցում Մոնիք Վիտտիգին, որի դասական ու պրովոկացիոն քննադատական ակնարկը` «One Is Not Born a Woman», քննում է ինչ ինքն անվանում է «հետերոսեռականության քաղաքական ռեժիմը» և դրան անհրաժեշտ տղամարդու ու կնոջ կատեգորիաները: Նա վիճաբանում է, որ կնոջ կատեգորիան և այդ կատեգորիային կցված իմաստը գոյություն չէր ունենա, եթե այն անհրաժեշտ չլիներ (հայրիշխանական) հետերոսեռականության քաղաքական ռեժիմին: Ու չնայած որ շատերի համար գուցեև պարզ է, որ հարս չեն ծնվում, իրականում շատ կանայք շարունակում են հետևել այն բնականացված (naturalized) ուղուն, որ տանում է դեպի հետերոսեռական կանացիությունը:
Այս ծայրաստիճան բնական համարված սոցիալական պայմանավորվածությունը քննելու առաջադրանքը պահանջում է մի կոնցեպտուալ սխեմա, որը կկարողանա բացահայտել, թե ինչպես է հետերոսեռականությունը դարձել ինստիտուցիոնալացված, բնականացված ու նորմալացված: Հետերոսեռականության ինստիտուցիան քննելու ցանկացած փորձի համար անհրաժեշտ է տեսություն, որ կլուսաբանի, թե ինչպես է այդ հաստատությունն իր բոլոր հասարակական սովորույթներով, ինչպիսիք են սիրային հարաբերությունների մեջ մտնելը, «վերջին զանգը», Սբ. Վալենտինի օրը, և այլն, հաճախ դիտարկվում շատերի կողմից որպես բնական:
Հետերոսեռական երևակայականը
Ըստ Ժակ Լականի երևակայականը երեխայի չմիջնորդված կապն է իր պատկերի և մոր միջև: Խուսափելով բարդ, հակասական աշխարհի հետ առերես հանդիպումից, երեխան վայելում է անդորրի, առատության ու լիության պատրանքը: Այլ կերպ ասած, երեխաները ապրում են իրենց առաջին խնամատարի հետ միավորված լինելու զգացումը: Վերցնելով Լականի երևակայականի հասկացողությունը, Լուի Ալթուզերը սահմանում է գաղափարախոսությունը որպես «անհատների երևակայական հարաբերությունն իրենց գոյության իրական պայմանների հետ»: Այստեղ «երևակայականը» չի նշանակում «կեղծ» կամ «ձևական», այլ ավելի շուտ մի պատկերացված կամ պատրանքային հարաբերություն անհատի ու իր սոցիալական աշխարհի միջև: Կիրառված հետերոսեռական սոցիալական տեսության մեջ, հետերոսեռական երևակայականը այն մտածելակերպն է, որ հենվում է ռոմանտիկ ու սրբացված հետերոսեռականության հասկացողությունների վրա, ստեղծելով և պահպանելով բարեկեցության ու միասնության պատրանքը: Այս ռոմանտիկ աշխարհայացը խանգարում է տեսնել հետերոսեռականության ինստիտուցիայի աշխատանքը ու թե ինչպես է այն կազմակերպում գենդերը միաժամանակ պահելով ռասսայական, դասակարգային և սեռականության հիերարխիան: Արդյունքում հետերոսեռականությունն ընդունվում է որպես բնական ու չքննված իրականություն, մինչդեռ գենդերը ընկալվում է որպես մի բան որ մարդիկ ձեռք են բերում կամ սովորում շփման միջոցով: Հետերոսեռական երևակայականը բնականացնում է արականից իգական սոցիալական հարաբերությունները, ծիսակարգերը, կազմակերպված սովորություններն ու սահմանված կարգերը, քողարկելով հետերոսեռականության հաստատության գենդերի կառուցման գործընթացը ռասսայի, դասակարգի ու սեռականության վրայով: Այս աշխարհայացը փակում է հետերոսեռականության վերաբերյալ ցանկացած քննադատական վերլուծության հնարավորություն, որ կդիտարկի այն որպես մի կազմակերպող ու մասնավոր նպատակների ծառայող հաստատություն (Ինգրահամ 1994, 1999): Թողնելով հետերոսեռականությունը որպես մի չքննված հաստատություն, մենք չենք հետազոտում թե այն ինչպես է վարժեցնում, ինչ ձևերով է կառավարում ու վերահսկում, և նպաստում սոցիալական անհավասարությանը: Հետերոսեռական երևակայականի միջոցով հաստատությունը դիտարկվում է որպես ժամանակով չփոփոխված, հաստատուն կառույց, որն ասես միշտ գործել է այնպես ինչպես ներկայում: Վերջինս ներկայացնում է հետերոսեռականության մի պատկեր, որ ամեն ինչ ասես «այնպես է ինչպես կա», միաժամանակ ստեղծելով այդ պատրանքը հարկադրող հասարակական սովորություններ, հաստատելով որ ամեն բան ճիշտ կլինի միջավայրում կախված այն բանից թե անհատը որքանով կենթարկվի հպատակագրող կառույցին: Պատրանքն այն հասարակայնորեն ճանաչված է որպես սիրաբանություն (romance): Հետերոսեռականության հետ սիրաբանվել նշանակում է ստեղծել պատրանքային հետերոսեռականություն, որի համար հարսանիքի մշակույթը կենտրոնական դեր է խաղում:
Ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականության ապրած իրականությունն, ընդ որում, ամենևին էլ հանդարտ կամ ապահով չէ: Հետերոսեռական երևակայականն, օրինակ, արտադրում է այնպիսի երևույթներ ինչպիսիք են ամուսնական բռնություն, աշխատավարձի անհավասարություն, ռասսիզմ, միասեռների նկատմամբ արտահայտված ատելություն, կնասպանություն, և սեռական ոտնձգություն: Ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականությունն ու նրա կազմակերպող գաղափարախոսությունը – հետերոսեռական երևակայականը – հիմնում է այն վարքագծերը, որ մենք վերագրում ենք կանանց ու տղամարդկանց – գենդերին – մինչդեռ տեղում պահելով կամ արտադրելով հակասական և անհավասար սոցիալական հարաբերությունների պատմություն: Աշխատանքի սեռային բաժանման արդյունքում ստեղծվում են, օրինակ, չվարձատրված տնային աշխատանք, հնարավորությունների ու աշխատավարձի անհավասարություն, կամ տնտեսական առավելություններ ու արտոնություններ, որոնք տրվում են միայն ամուսնացած զույգերին:
Բայց առաջին հերթին, հետերոսեռական երևակայականը սեռականության կարգավորումը բնականացնում է ամուսնության ինստիտուցիայի ու ծիսական սովորույթների, ասենք հարսանիքների, և պետության ներքին հարաբերությունների օրենքների միջոցով: Օրենքները ամուսնական կարգավիճակից ելնելով որոշում են հարկման, առողջապահության և բնակարանային առավելությունների պայմանները: Հազվադեպ կասկածի տակ դրվելով (բացի 19-րդ դարի ամուսնության ռեֆորմիստներից ու Երկրորդ ալիքի ֆեմինիստներից), օրենքները և սեփական ու պետական սեկտորների պայմանագրերը օգտագործում են ամուսնությունը որպես սոցիալական ու տնտեսական առավելությունների ու մուտքի համար առաջնային պահանջմունք, փոխանակ ռեսուրսները բաշխեն մեկ այլ սիստեմի հիման վրա, ասենք, ըստ քաղաքացիության կամ շնչելու կարողության: Հետերոսեռականությունն իհարկե ավելին է քան կենսաբանորեն տրված իրականությունը, կամ թե այն, որ մեկը հետաքրքրվում է հակառակ սեռի ներկայացուցչով: Յուրաքանչյուր կարգ ու կանոն, սկսած նրանից թե ով է վճարելու սիրած անձի կամ հարսանիքի փորձի ճաշկերույթի համար, կամ ով է պարի ժամանակ ուղղություն ցույց տալու, մեքենա վարելու, ճաշ պատրաստելու կամ նախաձեռնելու սեռական հարաբերություններ. այս ամենը ծառայում է հետերոսեռական փորձառությունը կարգավորելու նպատակին: Այն, ինչ Արևմտյան հասարակությունում շրջանառության մեջ է մտնում որպես տրված իրողություն, իրականում խիստ ծրագրված պայմանավորվածություն է: Ինչպես հաստատությունների մեծամասնության դեպքում, նրանք ովքեր մասնակցում են այդ սովորույթներին պետք է նախօրոք վարժեցվեն դրանց: Այլ կերպ ասած, կանայք չեն ծնվում հարսանյաց շորի գենով կամ նշանադրության ադամանդե մատանի կրելու բնածին ցանկությամբ: Նրանք չեն գալիս աշխարհ «Իմ չափսի հարս-Բարբի» տիկնիկով խաղալու ցանկությամբ, նրանց պարզապես վարժեցնում են այդ բաներին ձգտել` խրախուսելով և պարգևատրելով: Տղամարդիկ նմանապես չեն ծնվում իմանալով, որ պետք է ծաղիկներ գնեն իրենց ընկերուհու համար կամ որ պետք է իրենց երկու ամսվա եկամուտը ծախսեն նշանադրության մատանու վրա: Սրանք արտադրանքներ են, որ վաճառվում են այն սպառողներին ովքեր հետաքրքրված են մասնակցելու մշակույթում հաստատված ծիսակարգին, որ գործում է հետերոսեռականությունը կազմակերպելու և ինստիտուցիոնալացնելու նպատակով:
Հետերոնորմատիվություն
Հետերոսեռական երևակայականն արծարծելիս կարևոր է նաև ներգրավել հետերոնորմատիվության կոնցեպտը. այն հայեցակետը, որ ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականությունն իր մեջ կրում է օրինական և ակնկալվող սոցիալական ու սեռական հարաբերությունների չափանիշը: Այն հետերոսեռական երևակայականի հիմքում ընկած գլխավոր նախադրյալներից մեկն է, երաշխավորելով որ հետերոսեռականության կազմակերպումը ամեն ինչում, սկսած գենդերից, հարսանիքից, ու վերջացրած ամուսնական կարգավիճակով, դիտարկվի ու ընդունվի որպես թե մոդել և թե նորմա: Վերցնենք, օրինակ, թե ինչպես են հարցաթերթիկները խնդրում լրացնողներին նշել իրենց ամուսնական կարգավիճակը որպես կամ ամուսնացած, կամ բաժանված, կամ այրիացած, կամ միայնակ, իսկ որոշ դեպքերում` երբևէ չամուսնացած: Այս կատեգորիաները ներկայացվում են ոչ միայն որպես սոցիալական ինքնության կարևոր ցուցանիշներ, այլև հրամցվում որպես միակ տարբերակները, հուշելով, որ ինքնության կազմակերպումը ամուսնության շուրջ ունիվերսալ է և բացատրության կարիք չունի: Կամ փորձենք պատկերացնել լուրջ հարաբերություններ առանց օրինական ամուսնության առավելությունների: Մեզ համար դժվար է մտածել, որ կարող ենք մեկի հետ ունենալ լուրջ հարաբերություններ առանց պետության կողմից հովանավորված արտոնագրի: Երբ մեկը նախընտրում է չամուսնանալ, մարդիկ հաճախ մեկնաբանում են, որ նա վախենում է «պատասխանատվությունից» նույնիսկ եթե տարիներով ապրում է ու հարաբերվում նույն զուգընկերոջ հետ: Հետերոնորմատիվ ենթադրությունները թուլացնում են մեր կարողությունը այլ հնարավորություններ պատկերացնելու կամ հասկանալու թե ինչն է համարվում լուրջ հարաբերություն: Երբեմն նույնիսկ մարտահրավեր ենք անում ինքներս մեզ թե ինչպես ամուսնանալ առանց ճոխ սպիտակ հարսանիքի: Ու չնայած որ միասեռականները միշտ էլ ունեցել են երկար ու լուրջ հարաբերություններ, այժմ հայտնվել են տարօրինակ դրության մեջ` ցանկանալով պետականորեն արտոնագրել իրենց միությունը որպեսզի իրենց օրինական զգան: Բոլոր այս դեպքերում հետերոնորմատիվությունը գործում է հետերոսեռականության ինստիտուցիան բնականացնելու միտումով, մինչ այդ իրական մարդկանց հարաբերություններն ու պարտավորությունները դարձնելով ապօրինի և անտեղի:
Նրանք ովքեր ամուսնական կարգավիճակի մասին հարցերը դիտարկում են իբրև անվնաս պետք է հաշվի առնեն սոցիալ-տնտեսական հետևանքներն այն անձանց համար ովքեր չեն մասնակցում այս պայմանավորվածությանը, կամ նկատի ունենան այլ մշակութային տարբերակներ, որ չեն համաձայնեցվում ամուսնության վերաբերյալ անգլո- կամ եվրոցենտրիկ ենթադրություններին: Բոլոր անձինք հարկադրված են տեղավորվել ամուսնության կամ հետերոսեռականության փոխհարաբերության ռեգիստրներում, նույնիսկ նրանք ովքեր անկախ սեռականության որևէ կողմնորոշման իրենց չեն համարում «միայնակ», հետերոսեռական, կամ չեն մասնակցում նորմատիվ հետերոսեռականությանն ու նրա կառուցվածքներին:
Հարս չեն ծնվում, այնուամենայնիվ այդ կատեգորիայից դուրս պատկերացումները նշանակում են մի կյանք, որ նորմալության սահմաններից ու սոցիալական կոնվենցիաներից մղվում է դուրս: Հայտնվել այս հնարած ու կառուցված սոցիալական փորձառությունից դուրս նշանակում է ապրել հասարակության եզերքին (margins)` ամբողջովին կամ մասնակիորեն վտարված սոցիալական, իրավական և տնտեսական հատուցումներից ու առավելություններից: Հետերոնորմատիվ հասարակական կարգում դիմակայել անդամությանը նշանակում է ապրել տուգանքների և այլ խոչընդոտների միջով:
Հարսանիքներ
Թե ինչ աստիճանի է հետերոնորմատիվ հարսանյաց արարողությունը վերահսկում ու կարգավորում սեռականությունը ցույց տալու համար անհրաժեշտ է հետազոտել թե ինչպես են տարբեր սովորությունները, պայմանավորվածությունները, հարաբերություններն ու ծիսակարգերը ստանդարտացնում և քողարկում ինստիտուցիոնալացված հետերոսեռականության գործընթացը: Նշանակում է, որ պետք է հարցադրել թե ինչպես են սովորությունները, օրինակ` հարսանիքները, դառնում հպատակագրված ու բնական երևույթներ, կանխելով մեզ տեսնել թե ինչ է իրականում խաղարկվում, ինչ է պահպանվում, և ինչ հետևանքներ են արտադրվում: Նման մոտեցում կիրառել նշանակում է փնտրել այն պահերը թե ինչպես (և ինչ գնով) է ստեղծվում համաձայնության ու անդորրի պատրանքը: Հարսանիքները, ինչպես հետերոսեռականության տոնակատարության այլ արարողություններ` նշանադրություններ, ամուսնության տարեդարձներ, կամ Սբ. Վալենտինի օրը, համանիշ են դառնում հետերոսեռականությանը և տալիս իրականության պատրանք, որը քողարկում է հետերոսեռականության իշխանությունն ու գործընթացը թե նյութականորեն և թե պատմականորեն: Օրինակ, երբ հարսանիքները բանեցվում են մասնագիտական միջավայրում, դրանք գործում են որպես գաղափարական սահմանադրում իշխանության մեջ անդամություն նշանելու համար, ինչպես նաև կարևորելու որ զույգավորված անձինք նորմալ, բարոյական, արդյունավետ, ընտանիքին նվիրված, հարգարժան քաղաքացիներ են, և ամենագլխավորը` որ օրինաչափորեն գենդերացված ու սեռականացված են:
Հարսանիքները վերլուծելու համար անհրաժեշտ է ընդհատել այն ձևերը, որոնցով հետերոսեռական երևակայականը բնականացնում է հետերոսեռականությունը և խոչընդոտում մեր տեսնելու ունակությունը թե ինչպես է հետերոսեռականության կազմակերպումը հիմնված այն հավատքի կամ գաղափարախոսության ստեղծման վրա, որ այն նորմատիվ է և բոլորի համար նույնը – որ հեքիաթային սերն ունիվերսալ է: Այս ենթադրության հիման վրա է, որ ԱՄՆ-ում ձևավորվել ու աճում է 35 բիլիոն դոլլարանոց հարսանյաց արդյունաբերությունը, որն իր մեջ ներառում է տարբեր տեսակի ապրանքների ու ծառայությունների վաճառքը – հարսանյաց շորեր, ադամանդներ, մեղրամսի ճամփորդություն, հյուրանոցներ, և այլն – և որոնց մեծամասնությունն արտադրվում է ԱՄՆ-ից դուրս, էժան աշխատուժով: Իրոնիան այն է, որ այդ ապրանքներն ու ծառայությունները հաճախ արտադրվում են ճնշող աշխատանքային պայմաններում, որտեղ շահագործվում է ոչավանդական կանացի աշխատուժը, իսկ դա իր հերթին անուղղակիորեն փոխում է հետերոսեռականությանն ու ընտանիքին վերաբերող մշակութային նորմերը: [. . .]
Հարսանիքների բնականացման ընթացքը սկսվում է երեխաներից ու երիտասարդ աղջիկներից, որոնց թիրախ դարձնելով, խաղեր ու խաղալիքներ արտադրող ընկերությունները գրավել են հարսանյաց շուկան և ապագա սպառողներ զարգացնելու հնարավորությունը, արտադրելով ու մատակարարելով «դասական» սպիտակ հարսանիքին վերաբերող խաղալիքների տեսականի: Ամերիկյան Mattel ընկերությունը` խաղալիքներ արտադրող աշխարհի ամենահզոր կորպորացիան, օրինակ, 36 երկրներում գրասենյակներ ունի և արտադրանքը վաճառում է ավելի քան 150-ից երկրներում: Ընկերության ամենահայտնի խաղալիքը` Բարբին, իր 120 տեսակներով հանդերձ կազմում է վաճառքի 40%-ը: Mattel-ի արտադրական կենտրոնները գտնվում են Չինաստանում, Ինդոնեզիայում, Իտալիայում, Մալազիայում և Մեքսիկայում, և հիմնականում ստանդարտներից ցածր աշխատավարձով աշխատեցնում են ոչ-եվրոպական ռասսայի կանանց: Mattel-ը տարեկան արտադրում է մոտավորապես 100 միլիոն տիկնիկ և Կալիֆորնիայում տեղակայված ընկերության շահույթը կազմում է 1.9 բիլիոն դոլլար: Միջին երիտասարդ չինացի կին աշխատողը, որը հավաքում է Բարբի տիկնիկի մասեր, աշխատում է ստանդարտ աշխատաժամերից շատ ավելի երկար, ապրում հանրակացարանում, երբեմն աշխատում թունավոր քիմիկատների հետ, և ստանում օրական 1.81 դոլլար:
Հեռուստատեսային ծրագրերում հարսանիքների բեմադրումը, մամուլում հարսանիքների մասին շաբաթական անդրադարձը, ամսագրերում դերասանների և այլ էստրադային աստղերի հարսանիքների մասին տեղեկատվությունները, գովազդային հոլովակներն ու հանրահայտ ֆիլմերը, որ ներառում են հարսանյաց թեմաներ, բոլորը փորձում են սովորեցնել թե ինչպես մտածենք հարսանիքների, ամուսնության, հետերոսեռականության, ռասսայի, գենդերի և աշխատուժի մասին: Հետերոսեռական երևակայականը գործադրելով, զանգվածային լրատվամիջոցները հարսանիքի պատկերումները քողարկում են այնպիսի նշանողների (signifiers) տակ ինչպիսիք են սիրաբանությունը, կուսությունը, բարոյականությունը, խոստումը, հարստությունը, և եվրոպական կամ սպիտակամորթ ռասսայականությունը: Շատ նոր ամուսնացած զույգեր այսօր ապրում են իրենց հարսանիքը ոչ որպես մի դեպք, որ կարգավորում է իրենց սեռական կյանքն ու ինքնությունը, այլ որպես մի հեքիաթային ֆիլմ, որտեղ նրանց համար գրվում է սցենար, ու նրանց ասես աստղերի նկարահանում ու տեսագրում են հարսանիք հաճախողներ-պապարացցին:
Բազմազգային կապիտալիզմի պայմաններում ժամանակակից սպիտակ հարսանիքը զանգվածայնորեն գովազդված միատարր հավաքման գծի արտադրություն է, որ շատ քիչ է նմանում մասնակիցների մեծամասնության ունեցած ուտոպիստական տեսիլքին: Հետերոսեռականության հետ սիրաբանվելով, հարսանյաց շուկայի շարժիչը հիմնականում աշխատում է ի օգուտ կապիտալիզմի: Բախտաղի դրված սոցիալական հարաբերությունները – սեր, համայնք, պարտավորություն, ընտանիք – հարսանիքի տեսարանի (spectacle) կողքին դիտարկվում են որպես երկրորդական:
Հարսանյաց արդյունաբերության միջով շրջանառող հետերոսեռական երևակայականը քողարկում է բոլոր այն ձևերը, որոնցով կառուցում ու հաստատում է ռասսայական, դասակարգային, և սեռականության հիերարխիաները: Վաղ մանկությունից կանանց վարժեցնում են պատրաստվել «իրենց կյանքի ամենաերջանիկ օրվան» (դրանից հետո, իհարկե, ականկալվում է որ ամեն ինչ պետք է խամրի): Տղամարդկանց, այսպիսի սոցիալիզացնող մեխանիզմների բացակայության շնորհիվ, վարժեցնում են մեկ այլ բան` որ իրենք կոչված են «ուրիշ» աշխատանքի: Ու եթե նրանք հետաքրքրվում են հարսանիքով, ապա դա ի տարբերություն կանանց սոցիալիզացիայի` այլ պատճառներով է: Երեխաները սովորում են իրենց հնարավորություններն ըստ մշակույթի թույլատրելի չափաբաժնի: Նրանց սոցիալիզացնում են այն մտքին, թե որն է պատշաճ (ճիշտ) զույգավորումը, որն է պատշաճ սեռականությունը, որն է համարվում գեղեցիկ, որն է համարվում կնոջ աշխատանք, որը` տղամարդու, և ինչպես դառնալ «լավ» սպառողներ` մասնակցելով այն հետերոսեռական սովորույթներին ու ծիսակարգերին, որ խրախուսում են միայն հետերոսեռական հետաքրքրություններ ու զգացմունքներ, և ըստ այդմ պարգևատրում:
Հարս չեն ծնվում, այլ սովորում են թե ինչպես ենթարկվել սոցիալական ու մշակութային հաղորդագրություններին, որ փոխանցվում են հարսանիքի արարողության միջոցով: Հարսանիքը պատշաճ հետերոսեռական ինքնության ու անդամության անցման արարողակարգն է (rite of passage): Այն ամեն ինչ է, բացի բնական լինելուց:
___
* from Introducing the New Sexuality Studies: Original Essays and Interviews. Ed. Steven Seidman, Nancy Fischer and Chet Meeks. Routledge, 2006.
January 22, 2010
լուիզա սամվելյան
режиссеры и актеры думают наверно как только
читатель шекспира станоеится зрителем,
сразу теряет все способности к пониманию искусства.
читатель шекспира станоеится зрителем,
сразу теряет все способности к пониманию искусства.
այսօր ինքը ինծ ընդունեց այսպէս
«գեղեցիկ, խելացի եւ վերջին ծայր հաճելի եղած է Զապէլը. բայց տարօրինակ»
- մաթիլտի յուշերէն
January 19, 2010
January 18, 2010
վերնագրի մասին պետք է մի քիչ էլ մտածել
___
To: wowcollective@yahoogroups.com
Sent: Sat, January 9, 2010 3:12:33 PM
Subject: [wowcollective] attn: nancy, angela
sireli wowtsiner,
we are trying to put together a 2-day "wow festival" (or something along those lines), invite artists from sweden, turkey, and georgia (and others who will be interested to participate) . . the theme of the fest, for now, tentatively, is on translation and queer dictionaries -- verbal and nonverbal forms of communication of queer selves, the registers of translation, the loss and gain of meaning(s), and the queering of language. we are still working on the concept and its description, but roughly -- this is the theme for summer 2010.
we are thinking of inviting everyone for a week, spend 3-4 days prepping the space (women's resource center, indoors and the garden area), do the festival on saturday and sunday, and invite everyone to shushi (need to discuss this with lara first) for a "de-festivalization" and to plan our next summer activity (summer 2011). the possible dates are -- last week of july or first week of august.
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@ yahoogroups. com
Date: Sunday, January 10, 2010, 3:28 PM
Joghovurd jan, lav baner ek mtatsel, bayts ekek festival chanvanenk, ha? Festivalatsnelov ynknum enk handisanqi tramabanutyan mej, isk indz tvum e mer arats teghi unenaliqnery minchev hima haka-handisanq en, poqrik depqer, interventsianer, vor hansidutyun chen, ayl edpes pokrik, bayts shat karevor havaqner. Migutse es erorya havaqy anvanenk "depq", vor ktsavalvi jamanaki mej, performative iradardzutyunneri tesqov u "depqits" heto el kverana, kgna, bayts erevi hents depqits heto e teghi unenum iskakan depqy :) Isk targmanutyan gaghapary shat lavn e. vernagri masin petk e mi qich el mtatsel.
der Suzanna-in chem handipel :((( bayts anpayman khandipem, lav klini, vor inqn el ga, i verjo targmanutyamb e zbaghvum.
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Sunday, January 10, 2010, 7:12 PM
ha chisht e festival chi menq misht el dran dem enq exel che :))
depq shat e durs galis
shat lav klini vor karoxana ga suzanny en jamanak vor iren patmum ei inch enq uzum aneinq es el chgitei hastat klini te che bayc exav :)
pach
Subject: [wowcollective] teghi unenaliq galiq? ha?
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Monday, January 11, 2010, 8:23 AM
inch lav a vor sksetsinq bolorov aktiv qnnarkel :)
indz hetaqrqir a te targmanutyuny patkeri depqum vonts enq haskanalu.
ardyoq patkery targmanum enq texti miayn? te?
chgitem orinak erb filmeri remakener en anum hamarvum en dranq targmanutyunner te voch? u inchqanov e hents targmanutyun bary ogtagortsvum, karevorvum ays depqum?
erb tsantsum pntrum em 'image translations' himnakanum berum e nyut te inchpes kareli e tvayin patkery targmanal tvayin informatsiayi. .... patkerneri tsragravorumner. ....
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Monday, January 18, 2010, 2:37 PM
ես իհարկե լրիվ համաձայն եմ տեղի ունենալիքների փոքրիկ ինտերվենցիոն մասշտաբներին, որ (օգտա)գործում են եղած դոմինանտ լեզվի, դիսկուրսների, իրականության սահմանները/ում, հեղաշրջելով, շեղելով դրանք ու լուսաբանելով այն ինչ լռեցվում է, միատարրացվում, նույնացվում, ու հենց դա թարգմանության պոտենցիալ տարբերությունն է, այն որ քննադատա-տրանսֆորմատիվ թարգմանական գործընթացը ձևավորվում է տարբերությունների վրա, շեշտելով թարգմանվող լեզվի հեղաշրջումը, տեղական լեզվի, արժեքների վերագնահատումը (ոչ խնդրազուրկ կրկնությունը), բայց արդյոք այդ ինտերվենցիաները կարող ենք համարել "դեպքեր", "դիպվածքներ", արդյոք "դեպքայինն" ու "վկայականը" չեն ստիպում մեզ անընդմեջ անդրադառնալ անցյալին, արդեն տեղի ունեցածին, դեպքը, որին անհրաժեշտ են վկաներ, առանց որոնց դեպքը տեղի չի ունենա, դեպքը, որ պիտի վկայագրվի ու հետո հաստատվի, կանոնավորվի, հայտարարվի որպես "դեպք" -- որն էլ հենց իր մեջ պարունակում է օբյեկտ(իվ)ացման ընթացքը, որ պիտի տարանջատի դեպքը իր վկաներից
To: wowcollective@yahoogroups.com
Sent: Sat, January 9, 2010 3:12:33 PM
Subject: [wowcollective] attn: nancy, angela
sireli wowtsiner,
we are trying to put together a 2-day "wow festival" (or something along those lines), invite artists from sweden, turkey, and georgia (and others who will be interested to participate) . . the theme of the fest, for now, tentatively, is on translation and queer dictionaries -- verbal and nonverbal forms of communication of queer selves, the registers of translation, the loss and gain of meaning(s), and the queering of language. we are still working on the concept and its description, but roughly -- this is the theme for summer 2010.
we are thinking of inviting everyone for a week, spend 3-4 days prepping the space (women's resource center, indoors and the garden area), do the festival on saturday and sunday, and invite everyone to shushi (need to discuss this with lara first) for a "de-festivalization" and to plan our next summer activity (summer 2011). the possible dates are -- last week of july or first week of august.
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@ yahoogroups. com
Date: Sunday, January 10, 2010, 3:28 PM
Joghovurd jan, lav baner ek mtatsel, bayts ekek festival chanvanenk, ha? Festivalatsnelov ynknum enk handisanqi tramabanutyan mej, isk indz tvum e mer arats teghi unenaliqnery minchev hima haka-handisanq en, poqrik depqer, interventsianer, vor hansidutyun chen, ayl edpes pokrik, bayts shat karevor havaqner. Migutse es erorya havaqy anvanenk "depq", vor ktsavalvi jamanaki mej, performative iradardzutyunneri tesqov u "depqits" heto el kverana, kgna, bayts erevi hents depqits heto e teghi unenum iskakan depqy :) Isk targmanutyan gaghapary shat lavn e. vernagri masin petk e mi qich el mtatsel.
der Suzanna-in chem handipel :((( bayts anpayman khandipem, lav klini, vor inqn el ga, i verjo targmanutyamb e zbaghvum.
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Sunday, January 10, 2010, 7:12 PM
ha chisht e festival chi menq misht el dran dem enq exel che :))
depq shat e durs galis
shat lav klini vor karoxana ga suzanny en jamanak vor iren patmum ei inch enq uzum aneinq es el chgitei hastat klini te che bayc exav :)
pach
Subject: [wowcollective] teghi unenaliq galiq? ha?
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Monday, January 11, 2010, 8:23 AM
inch lav a vor sksetsinq bolorov aktiv qnnarkel :)
indz hetaqrqir a te targmanutyuny patkeri depqum vonts enq haskanalu.
ardyoq patkery targmanum enq texti miayn? te?
chgitem orinak erb filmeri remakener en anum hamarvum en dranq targmanutyunner te voch? u inchqanov e hents targmanutyun bary ogtagortsvum, karevorvum ays depqum?
erb tsantsum pntrum em 'image translations' himnakanum berum e nyut te inchpes kareli e tvayin patkery targmanal tvayin informatsiayi. .... patkerneri tsragravorumner. ....
Subject: Re: [wowcollective] attn: nancy, angela
To: wowcollective@yahoogroups.com
Date: Monday, January 18, 2010, 2:37 PM
ես իհարկե լրիվ համաձայն եմ տեղի ունենալիքների փոքրիկ ինտերվենցիոն մասշտաբներին, որ (օգտա)գործում են եղած դոմինանտ լեզվի, դիսկուրսների, իրականության սահմանները/ում, հեղաշրջելով, շեղելով դրանք ու լուսաբանելով այն ինչ լռեցվում է, միատարրացվում, նույնացվում, ու հենց դա թարգմանության պոտենցիալ տարբերությունն է, այն որ քննադատա-տրանսֆորմատիվ թարգմանական գործընթացը ձևավորվում է տարբերությունների վրա, շեշտելով թարգմանվող լեզվի հեղաշրջումը, տեղական լեզվի, արժեքների վերագնահատումը (ոչ խնդրազուրկ կրկնությունը), բայց արդյոք այդ ինտերվենցիաները կարող ենք համարել "դեպքեր", "դիպվածքներ", արդյոք "դեպքայինն" ու "վկայականը" չեն ստիպում մեզ անընդմեջ անդրադառնալ անցյալին, արդեն տեղի ունեցածին, դեպքը, որին անհրաժեշտ են վկաներ, առանց որոնց դեպքը տեղի չի ունենա, դեպքը, որ պիտի վկայագրվի ու հետո հաստատվի, կանոնավորվի, հայտարարվի որպես "դեպք" -- որն էլ հենց իր մեջ պարունակում է օբյեկտ(իվ)ացման ընթացքը, որ պիտի տարանջատի դեպքը իր վկաներից
January 17, 2010
Լեսբուհի Ակիանը
| ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ |
| 16 Հունվար [06:01] ԱՇԽԵՆ ՔԵՇԻՇՅԱՆ |
| Լեսբուհի Ակիանը |
7-րդ դարում Լեսբոս կղզում բնակվող բանաստեղծուհի Սաֆոն ցածրահասակ էր, թուխ մազերով եւ վառվռուն աչքերով: Երաժշտական գործիքը` քնարը ձեռքին, նա իր աշակերտուհիներին եւ ընկերուհիներին բանաստեղծություններ ու երգեր էր ձոնում: Առաջին կինն էր, որ կնոջ գեղեցկության մասին բացեիբաց խոսեց... Հենց Լեսբոս կղզու անունից է առաջացել "լեսբուհի" բառը: Կանայք, որոնք կանանց են սիրում, այսօր ոչ թաքնված են, ոչ էլ դա գաղտնիք է: Անգամ մեր խուլ Հայաստանում լեսբուհիներն արդեն բավական շատացել են: Նրանցից մեկի` Ակիանի հետ է իմ զրույցը, որը, բնականաբար, իր իսկական անունը չէ: Բայց անկեղծացավ ձայնագրիչի առաջ... Մեծացել է շրջաններից մեկում, առաջին անգամ աղջկա հանդեպ հետաքրքրություն է զգացել 7 տարեկանում, հետո 14 տարեկանում է սիրահարվել... աղջկա, չի հասկացել, թե ինչ է իր հետ կատարվում, երկար ժամանակ մտածել է, որ ինքը կամ գիժ է, կամ հիվանդ, իրեն մենակ է զգացել այս աշխարհում, մինչեւ որ զարմուհին չի պատմել, որ նման բաներ եղել են ու կան աշխարհում, երբ աղջիկը աղջկա է սիրում: Ակիանը մի դեպք պատմեց իր կյանքից: 18 տարեկանում սիրահարված է եղել 15 տարեկան Միլենա անունով մի աղջկա: Հագնվել է տղայի նման, մազերը կարճ կտրել, անունն էլ դրել Արմեն ու սկսել է սիրահետել աղջկան: Հաճախակի զանգահարել է, նամակներ գրել, սարերից կակաչներ է քաղել, լցրել այն ճանապարհի վրա, որտեղով անցնում է աղջիկը, մինչեւ որ Միլենան սիրահարվել է իր երազների ասպետ Արմենին, առանց գիտակցելու, որ ռոմանտիկ ու քաջ սիրտը բաբախում է կանացի մարմնում... Երբ գաղտնիքը բացահայտվել է, Միլենան չի հրաժարվել իր սիրուց, հանդիպել են այնքան ժամանակ, մինչեւ աղջկա ծնողները նրան տարել են երկրից... Ակիանը գեղեցիկ կանացի մարմին ունի, բայց դեմքի մեջ տղայական արտահայտություն կա, ոչ թե կոպիտ տղամարդկային, այլ նուրբ, պոետիկ պատանեկան: Ասում է, որ փոքր ժամանակ կորցրել է մորը, ու դա է պատճառը, որ ինքը ուժեղ պետք է լիներ ու եղել է: Փոքրուց ունեցած այդ ուժի շնորհիվ է, որ, լինելով բոլորից տարբեր, կարողացել է դիմակայել: Ու չնայած Ակիանը հիմա գիտի, որ ինքը մենակ չէ այս աշխարհում ու այս երկրում, որ ինքը հիվանդ չէ, բայց, այնուամենայնիվ, Հայաստանում իրեն ճնշված է զգում: Հեռուստահաղորդումներում հրավիրված հոգեւորականները միայն պարսավում են իրենց նմաններին, սերիալներում եւ հաղորդաշարերում համասեռամոլությունը միայն ծաղրվում է. "Կանչում են ինչ-որ մարմնավաճառների ու խոսացնում են լեզբիանկաների մասին, ցույց են տալիս այնպիսի կադրեր, որտեղ մի քանի աղջիկներով են անկողնում, էդ իմ համար էլ ա տհաճ, զզվելի, ամեն ինչ ուզում են անեն, որ էս հասարակությունը զզվի մեզանից, դրա մեջ ցույց չեն տալիս էն մաքուր բանը, որ կա: Ընենց մարդկանց են ցույց տալիս, որոնց մոտ այլասերվածություն ա, իրանց համար մեկ ա արդեն՝ տղամարդու հետ կլինեն, թե կնոջ կամ քանի հոգու հետ կլինեն": Ակիանը չի հասկանում է, թե ինչու են հոգեւորականներն ասում, թե դա մեղք է. "Ես չեմ մտածում, որ էդ մեղք ա, մեղքը մարդ սպանելն ա, էն նույն մարդիկ, որոնք մեզ մեղքի մեջ են մեղադրում, երբեք չեն ասի, որ պատերազմ գնացող, զենք վերցնող ու մարդ սպանողները մեղք են գործում, իսկ իմ համար մեղք գործելը հենց էդ ա: Իսկ եթե Աստված ա ինձ սենց ստեղծել, ինչի՞ ա էնպես ստեղծել, որ հետո մեղադրի: Թող նորմալ ստեղծեր: Ես շատ կուզեի նորմալ կին լինեի, ընտանիք ունենայի, բայց ինքն ա ինձ սենց ստեղծել: Եթե ես սիրում եմ իմ նմանին, դա մեղք ա՞": Ակիանը երբեմն եկեղեցի հաճախում է, բայց Աստված նրա համար անուն չունի: Փորձել է մի քանի անգամ Աստվածաշունչ կարդալ, բայց մի քանի էջից թողել է, չի կարդացել: Գնում է քրիստոնեական եկեղեցի, բայց Քրիստոսին չի հավատում, իր մեջի Աստծուն է աղոթում:
Ակիանը չի մանրամասնում կնոջ հետ անկողնային հարաբերությունները, բայց ասում է. "Դրանից սիրուն բան իմ համար չկա": Պատմում է նաեւ, որ երբեւէ տղամարդու հետ սեռական հարաբերություններ չի ունեցել: Իհարկե, իրեն սիրահետել են, բայց ինքը չի պատկերացրել, թե ոնց կարող է լինել տղամարդու հետ, մեկ անգամ միայն համբուրվել է ու համոզվել, որ դա իրեն միայն տհաճություն է պատճառում: Շրջանից գալով Երեւան, Ակիանը ինտերնետի միջոցով է ծանոթացել իր ընկերուհիների հետ ու երբ առաջին անգամ եղել է աղջկա հետ, վերջնականապես համոզվել է, որ իրեն այս կյանքում տղամարդ պետք չէ: Հայ տղամարդկանց Ակիանն այնքան էլ չի սիրում, ասում է, որ մեծ մասը "քյարթ" են, կոպիտ են ու նվաստացնում են կանանց: Դա է պատճառը, որ եթե անգամ աղջիկն ի ծնե լեսբի չէ, մի օր թողնում-փախչում է իր տղամարդուց դեպի կնոջ նուրբ աշխարհ... Ակիանը կնոջ հետ հարաբերություններում սեքսն այնքան էլ չի կարեւորում, ուզում է սիրել, ասում է, որ իրեն լավ է զգում, երբ ձեռքը բռնում ու քայլում է պարզապես: Ակիանի ընտանիքը գիտի, որ նա լեսբուհի է, իհարկե, մեղադրում են, ծանր են տանում, բայց հաշտվել են այդ մտքի հետ ու ասել. "Քո կյանքն է, ինչ ուզում ես՝ արա": Ակիանի մեջ որքան էլ մեռած են կանացի բնազդները, այնուամենայիվ, արթուն են մայրական բնազդները: Ակիանը երազում է երեխա ունենալու մասին, բայց ոչ մի դեպքում դա չի անի տղամարդու հետ սեռական հարաբերությունների մեջ մտնելով, դրա համար հիմա գոյություն ունի արհեստական բեղմնավորում. "Բայց ես չեմ կարա երեխա ունենամ էս երկրում: Ես չեմ աշխատում: Ես հաստատ աշխատավայրում պրոբլեմներ կունենամ: Մասնագիտությամբ բարմեն եմ, բայց ընենց են անում, որ հիասթափվենք, էս երկրից գնանք": Ակիանը հիմա ապրում է իր ընկերուհու հետ, նրանք նպատակադրվել են մեկնել Հայաստանից՝ հավանաբար Եւրոպա:
Ակիանը չի մանրամասնում կնոջ հետ անկողնային հարաբերությունները, բայց ասում է. "Դրանից սիրուն բան իմ համար չկա": Պատմում է նաեւ, որ երբեւէ տղամարդու հետ սեռական հարաբերություններ չի ունեցել: Իհարկե, իրեն սիրահետել են, բայց ինքը չի պատկերացրել, թե ոնց կարող է լինել տղամարդու հետ, մեկ անգամ միայն համբուրվել է ու համոզվել, որ դա իրեն միայն տհաճություն է պատճառում: Շրջանից գալով Երեւան, Ակիանը ինտերնետի միջոցով է ծանոթացել իր ընկերուհիների հետ ու երբ առաջին անգամ եղել է աղջկա հետ, վերջնականապես համոզվել է, որ իրեն այս կյանքում տղամարդ պետք չէ: Հայ տղամարդկանց Ակիանն այնքան էլ չի սիրում, ասում է, որ մեծ մասը "քյարթ" են, կոպիտ են ու նվաստացնում են կանանց: Դա է պատճառը, որ եթե անգամ աղջիկն ի ծնե լեսբի չէ, մի օր թողնում-փախչում է իր տղամարդուց դեպի կնոջ նուրբ աշխարհ... Ակիանը կնոջ հետ հարաբերություններում սեքսն այնքան էլ չի կարեւորում, ուզում է սիրել, ասում է, որ իրեն լավ է զգում, երբ ձեռքը բռնում ու քայլում է պարզապես: Ակիանի ընտանիքը գիտի, որ նա լեսբուհի է, իհարկե, մեղադրում են, ծանր են տանում, բայց հաշտվել են այդ մտքի հետ ու ասել. "Քո կյանքն է, ինչ ուզում ես՝ արա": Ակիանի մեջ որքան էլ մեռած են կանացի բնազդները, այնուամենայիվ, արթուն են մայրական բնազդները: Ակիանը երազում է երեխա ունենալու մասին, բայց ոչ մի դեպքում դա չի անի տղամարդու հետ սեռական հարաբերությունների մեջ մտնելով, դրա համար հիմա գոյություն ունի արհեստական բեղմնավորում. "Բայց ես չեմ կարա երեխա ունենամ էս երկրում: Ես չեմ աշխատում: Ես հաստատ աշխատավայրում պրոբլեմներ կունենամ: Մասնագիտությամբ բարմեն եմ, բայց ընենց են անում, որ հիասթափվենք, էս երկրից գնանք": Ակիանը հիմա ապրում է իր ընկերուհու հետ, նրանք նպատակադրվել են մեկնել Հայաստանից՝ հավանաբար Եւրոպա:
written by ashxen keshishian,
reprinted from www.hraparak.am
January 14, 2010
January 12, 2010
January 8, 2010
ոչ-լրագրային մոտեցում, կամ իրականությունն ինչպես որ չէ
>>>
(գրառումներ մեռյալ տնից, բայց շատ շուտով, քսան տարի անց կանհետանան)
(Էվա Հեսսեյի համար գործարաններից հավաքած սինթետիկ կաուչուկի թափոններն են, որպեսզի չայրեն, չստիպեն ձևն ու դարձվածքը)
(կարիք չկա անդրադառնալու, որ առաջին դեպքում պատահականություն էր, երկրորդում` զուգադիպություն, իսկ երրորդում` արդեն տեխնիկա)
(ձանձրույթի ու հեգնանքի շքեղ բարբառները, որ շատերի համար անմատչելի են, մնալով ու ոչ պաշտոնական, ի միջի այլոց)
(ինքն իրեն խեղդող քաղաքը չի ընտելանում, չի կարողանում տաքանալ կերոսինի վառարաններով, ու ասա ինձ, համեմատողի տեսանկյունից. ինչպե՞ս փնտրել նմանի աննմանությունը)
(մտար ուշացած ցելոֆանե դռնով, պատվիրեցիր երկու սուրճ, որ ամեն ինչ կրկնվի)
>>>
(գրառումներ մեռյալ տնից, բայց շատ շուտով, քսան տարի անց կանհետանան)
(Էվա Հեսսեյի համար գործարաններից հավաքած սինթետիկ կաուչուկի թափոններն են, որպեսզի չայրեն, չստիպեն ձևն ու դարձվածքը)
(կարիք չկա անդրադառնալու, որ առաջին դեպքում պատահականություն էր, երկրորդում` զուգադիպություն, իսկ երրորդում` արդեն տեխնիկա)
(ձանձրույթի ու հեգնանքի շքեղ բարբառները, որ շատերի համար անմատչելի են, մնալով ու ոչ պաշտոնական, ի միջի այլոց)
(ինքն իրեն խեղդող քաղաքը չի ընտելանում, չի կարողանում տաքանալ կերոսինի վառարաններով, ու ասա ինձ, համեմատողի տեսանկյունից. ինչպե՞ս փնտրել նմանի աննմանությունը)
(մտար ուշացած ցելոֆանե դռնով, պատվիրեցիր երկու սուրճ, որ ամեն ինչ կրկնվի)
>>>
Subscribe to:
Posts (Atom)