մաս մաս առաջինից

. . .

Քաղաքավարությունից ելնելով, կամ ո՞ր քաղաքից: Ո՞ր քաղաքի վարվելաձևերից ելնելով կամ վայելուչ ո՞ւմ համար և ինչո՞ւ պիտի ելնենք ու հիմնվենք հենց մի (այդ) քաղաքի վարք ու բարքերին: Բայց սկիզբը նման է բոլոր մյուս սկզբներին: Այն անհանգիստ է և ստեղծում է մեր մեջ անհանգստություն, քանի որ ստեղծվում է այն զգացմունքից որ անհրաժեշտ է ստեղծել ինչ-որ բան որ վերջ կդնի հանգիստ կամ բթացնող մեր առօրյային: Գիտությունը կրնկնության աղջիկն է:

-- Կարդացե՞լ ես նրա նոր վեպը, ոնց էր վերնագիրը . . . հիմա չեմ հիշում: Մաս-մաս տպվում է «Ինքնագրում»:

-- Վե՞պ . . . ի՞նչ վեպ:

-- Վերնագիրը չեմ հիշում: Կարծեմ «Զարգարյանի աղջիկները» . . . կամ թե «Զարգարյանի դասարանում» . . . Վստահ չեմ, բայց ոնց որ հիշում եմ վերնագիրը հաստատուն էր, այս անգամ, որոշակիորեն նպատակադրված:

-- Որոշակի ի՞նչ . . . Ի՞նչ: Ի՞նչ նպատակ: Ո՞ւմ համար . . . Ո՞վ է կարդացել:

-- ___________________-ը . . . Ասում էր, վեպը ճիշտ է, ինչ որ տեղ երկխոսություն է ինքն իր հետ, բայց այնուամենայնիվ ընթերցողին էլ է ներգրավում ու նվիրված է սիրելի մարդկանց:

-- Ո՞ւ . . .

-- Ու շատ կարևոր է, երբ գրքի սկզբում կամ վերջում, բայց ավելի լավ է սկզբում, գրողը նշում է, թե ինչի համար է ինքը գրում, ինչի համար է ինքը կարիքը զգացել այդ գիրքը գրելու . . .

-- Բայց դու, այ դու ինչ ես մտածում, քո կարծիքը ո՞րն է:

-- Ես չեմ կարդացել, ճիշտն ասած, բայց այ _________________-ը ասում էր, թե նրա գրած ամեն մի հատվածն ընթերցողին կլանում է . . . բնատուր տաղանդի շնորհիվ: Անցած հինգշաբթի այդպես նստած էինք Կարմիրում . . . վիճում էր ____________________-ի հետ:

-- Ո՞ւմ հետ . . . Որ ի՞նչ . . .

-- Դե _____________-ն ասում էր որ նրա ամեն մի հատվածը, դե գիտես, նա հատվածային է գրում, որ նրա գրականությունը հոսում է առվակի նման . . .

-- Ի՞նչ առվակ . . . Եթե հատվածային է գրում . . . չեմ հասկանում:

-- Դե դրա համար էլ _______________-ն ասում էր, ու ______________-ը իհարկե չէր համաձայնվում, բայց ասում էր թե նրա ասելիքը դառնում է բառ, իսկ բառը` տեքստ, ու տեքստն իր հերթին ճանապարհ դեպի գրողի ներաշխարհը . . .

-- Ի՞նչ . . . Դու երևի . . . Ի՞նչ . . . Երևի ուրիշ գրքի մասին ես խոսում . . .

-- Բայց դու ի՞նչ ես հասկանում . . . Նրա լեզուն, ինչպես և թեման անբռնազբոսիկ է: Նա ստեղծում է գրականություն մի լեզվով, որով խոսում է, ինչը կարծում եմ, մեր գրականության ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է, հաղթահարել գրական ու խոսակցական լեզուների տարբերությունը:

-- Ինչի՞ մասին . . .

-- Նու, բարդ է այդպես միանգամից նկարագրել, ______________-ը իհարկե մի քանի անգամ կարդալուց հետո, պետք է, անհրաժեշտ է մի քանի անգամ վրայով անցնել, ասում է, ու հենց այնպես չէ, այլ ուշադրություն պիտի դարձնես ամեն բառին, տարբեր կերպարների ու գրքերի սինթեզ է, իսկ թեման, նու չգիտեմ, կարող եմ այսքանը ասել` անդրադառնում է մեր ներկա ժամանակին, այսօրվա մասին է . . .

Նա ուներ մի սովորույթ:

Բացի այդ, ուզում էր որ սկսեմ նկարագրել Արաքսին:

Ու հիշում է. վեց-յոթ տարեկան հասակում, երբ քունը չէր տանում, սպասելով ու ձանձրույթից, իհարկե, անքուն ու ձանձրացած զննում էր պաստառի զարդանախշերը, բաց կապույտ ֆոնին մանուշակի թերթերի նման շեղակիորեն թեքված մեծ rաձև, ու տեղ-տեղ գծերը չէին համընկնում, չէին շարունակվում, ու նա մտովի փորձում էր գտնել այդ կիսատ նախշերն ու շարունակել իր պատկերացմամբ, բաց մասերը լրացնել իր անհամաչափ ու ձանձրացած նախշերով:

Նկարագրի, ասում է, գրինրանկարը, եթե Արաքսը նկար է, պատկերավոր ու նկարագրելի, եթե Արաքսը նկարանման է ու երկչափ: Գրի Արաքսի մասին, ու գրի նրան առանց նկարի: Ի՞նչ է նկարագրությունը, եթե չունենք նկար: Գրի ցանկությունը: Որ ցանկանում եմ գրես ու գրելով հիշեցնես, բայց նորովի ու նոր ձևով, որ նորից հասկանամ, որ զգամ նրա ներկայությունը ու նրա տեղ-տեղ բացակայությունը ու անհանգստությունը որով պարուրվում եմ այդ բացակայությունից: Հիմա այս վայրկյանիս այս տողում ստեղծում ես անորոշ, անդուր մի զգացմունք, որ ակնկալում եմ, սպասում եմ իզուր, ու կանխազգալով հիասթափվում եմ որ չի լինելու նկարագրություն, որ չունես նրան նկարագրելու կարողությունը, որովհետև հասկանում ես գիտես աղոտ կերպով զգում ես որ ձախողվելու ես ու միայն այդպես, հասկանալով ու զգալով ու հասկանալու ու զգալու համար:

. . .

Project: Ghost Archive by Tsomak

Artwork by Tsomak for the 9th Annual Gyumri International Biennial of Contemporary Art (2008). Please note this is a scan of a postcard and not the original file; unfortunately, this affects the quality of the image (please take this into consideration when viewing, thank you).

ես էս ֆոթոն «քոփի» եմ արել, տրա համար ել եդ գան ել լաւ չի ստացվել. կներեք երեխերք ջան ու խնդրում եմ նկատի արնել դա նայելուց:

Yay! Pincet!

This is a poster for a concert that took place on October 19, 2008, in Yerevan, where a number of Armenian bands performed, including our very own Pincet!

Էս «փլագարդը» հայտարարում է մի համերգ վորը տեղի ունեցաւ Հոկտեմբերի 19-ին, Երեվանում. «Փինձեթ»ը մասնակցեց:

Queering New York

You are invited to

Gartal

an Armenian literary reading series

featuring

Milena Abrahamyan
Christopher Atamian
Aida Zilelian-Silak

Wednesday November 12
6-8 pm
downstairs at the Cornelia Street Cafe
29 Cornelia Street
between W 4th and Bleecker
West of 6th Ave in Greenwich Village
Subway: ACEBDFV to W 4th St
212 989-9319 for reservations and info
$10 cover includes a drink
http://armeniandrama.org/GARTAL.php

About the Readers

Milena Abrahamyan is majoring in Creative Writing, Psychology and Women's Studies at Hunter College. Her poetry and prose, which can be viewed on her blog www.inarmenia.blogspot.com, concentrate on themes of coming into her own as an Armenian, queer woman.  She is working on a memoir about immigrating from Armenia at ten years of age and how growing up in New York City has shaped her. She is passionate about women and their stories and hopes that by telling her own story she can reach other women who find themselves in a similar disposition.

Christopher Atamian is a writer, producer and director.  His creative work has appeared in Ararat Magazine, The Armenian Poetry Project and  www.yevrobatsi.org, where he writes a column on culture and politics.  He recently completed his first novel, "Speaking French," a coming of  age story about a precocious Armenian boy and his adventures in the New York City of the eighties.  He has translated Nicholas Sarafian and written a one woman play about Zabelle Yessayan. Christopher has directed and/or produced six short films, including a dance film "Psychic Data Mining" with choreographer Luke Wiley and "Shad  Shakar Mi Ooder" with Melissa Boyajian and Nancy Agabian.  He produced the 2004 Armenian International Film Festival of New York with Anahid Kassabian and the 2006 OBIE Award-wining play "Trouble in Paradise" at the Hudson Guild Theater.  He is a frequent contributor to the New York Times, The Village Voice, Dance Magazine, The New York Press, and the Beirut Star.  He is currently working on a book of criticism on Armenian film entitled "Deconstructing Ararat," and a feature-legth film script on the poet Hart Crane.  Christopher is a graduate of Harvard, Columbia and USC and attended Collegiate School in New York City.

Aida Zilelian-Silak is an English teacher at Long Island City High School. She has written two novels - "The Girl Who Cried Tuscany", a series of stories about her experiences growing up in American as a first-generation American-Armenian, and "The Hollowing Moon", about a young girl escaping from her family and traveling through the Midwest. Her short story "With Great Affection, Sophie" was recently published in the April issue of Pen Pusher magazine in London.

ABOUT GARTAL: Since December 2002, Gartal ("to read" in Armenian) has been an independent forum for both established and emerging writers of Armenian descent and/or writers dealing with Armenian themes to read their poetry, fiction, creative nonfiction and dramatic texts to the public. Coordinated by writer Nancy Agabian, Gartal brings together, via the dual acts of reading and listening, diverse Armenian constituencies, from the progressive to the traditional. A particular effort is made to give voice to Armenian stories that haven't been widely heard, including those of mixed race, various religions, different economic backgrounds, and gay and lesbian Armenians. For more information about the series, visit http://armeniandrama.org/GARTAL.php or email nancyagabian@gmail.com.

զարուբյանի կանայք: հատված առաջին մասից

.

Նա ուզում էր: Փորձելով, փորձարկելով, ու փորձվելով: Ուզում էր սկսել, բայց ինչպես են ընդհանրապես սկսում, սկսելով ու ստեղծելով, ստեղծելով, ջնջելով ու սկսելով: Սա իհարկե այն չէ ինչ նախորդը: Սա նոր գիրք է: Նորույթ: Նորովի ընկալվող, նորից ու նորից ընկալվելու ու վերընկալվելու համար: Մասնավորապես գրված ու գրավիչ, հայտարարված ու հայտարարելով, որ այն ինչ նոր է ու արտակարգ իրենից ներկայացնում է նորույթ: Ծածկագիր: Կամ ծածկագրված պատմություն մեկ օրվա մասին:

Գրասենյակի անկյուններից մեկում շարված էին Արաքսի կտավները: Թող սա լինի սկիզբը: Վեպի սկիզբը, որը սկսվում է այսպես:

Ես ինձ կրկին չեմ կարողանում զսպել, ասում է: Լուսինեն: Չգիտեմ ինչպես դադարեցնեմ այն ինչ համարյա արդեն սկսվել է: Սկզբում ուզում էի անակնկալի բերել, բայց փորձում էի ամեն ինչ անել մեղմորեն, ոչ շատ հանկարծակի:

Որն է տարբերությունը: Հարցնում եմ ես: Որն ես նախընտրում` Դավթյան, թե Թալալյան: Նա պատասխանում է, արտոնությամբ, ասում է որ տարբերությունը նախընտրելու մեջ է, այն որ գտել է նախընտրելին, որ գիտի թե որն է իր նախընտրելի բնութագիրը:

Հետո ավելացնում է. հեշտ չէ սկսելը:

Նա ուզում է որ սկսեմ նկարագրել Արաքսին: Ցանկություն է հայտնում: Նկարագրի: Նրա նրբագեղ կազմվածքը, նրա սև, կոնքերն ամուր գրկող շորը, նկարագրի նրա մազերը:

Հիմա, այս պահին:

Անհրաժեշտ է սկզբում ամեն ինչ տնտղել սկզբից:

Ընկեր Մարտիրոսյանի դասարանում, որը գտնվում էր երրորդ հարկի ձախ ծայրամասում, ուսուցչարանից մի քանի դուռ այն կողմ, չկային գրասեղաններ: Պատի երկարությամբ շարված էին տարբեր գույների երկաթե պատվանդանների վրա պտտվող բազկաթոռներ: Դասամիջոցին բոլորիս հարկադրում էր դուրս գալ միջանցք:

Այդ տարիներին ունեինք երկընտրանք. նստել ընկեր Մարտիրոսյանի անգլերենի գրականության դասընթացներին կամ սովորել մեքենագրություն ընկեր Կուպալյանի աշխատանոցում, վարժված քարտուղարներ դառնալու ակնկալիքով:

Զանգից հետո, երբ վերադառնում էինք դասարան:

Դասամիջոցին ընկեր Մուրադյանը: Նրա կարճ կտրած մազերը: Երկուսով կողպվում էին պտտվող բազկաթոռների սենյակում: Զանգից հետո, երբ վերադառնում էինք դասարան, վարագույրների արանքներից թափանցող արևի շողերին դեռ կախված էին ծխի քուլաները: Ամեն օր ու համարյա ամեն օր:

Կարդում էինք Մոէմի «Լուսինն ու վեց պենսը»: Հետո մի գիրք, որը գիրք չէր այլ մի ամբողջ աշխարհ: Կարդում էինք ու կարդալով զգում թե ինչպես են մեր աչքերի տակ հայտնվում մուգ կիսաշրջաններ: Փոքր պատյանով այդ գիրքը, որի կազմը փոփոխվում էր ամեն օր, ձեռքից ձեռք անցնելով, մաշվելով ու մաշելով մեր օրագրերը:

Մի օր զանգից հետո:

Նա ուներ մի սովորույթ: Սկսում էր ու հետո ամեն ինչ ջնջում, նորից սկսում: Ես նույնպես:

Մի ուրբաթ օր, մի օր զանգից հետո, ընկեր Մարտիրոսյանը որոշակի տրամադրվածությամբ ու որոշակի անհոգությամբ մեզ արտոնում է լսել Էլլա Ֆիցջերալդի երգերից մեկը: Այդ օրը բացականեր շատ կային: Դեռ շարունակվում էին Օպերայի ցույցերը: Լսեք ու լսելով, գրեք ու գրելով, զարթնեք ու զարթոնքով ու զարթնելով: Ասում էր Ելենա Մարտիրոսյանը: Նստած ճոճվող բազկաթոռներին, ներծծելով ծխի մնացորդները, լսում էինք առանց բառերը հասկանալու, բայց հասկանալով ռիթմի խախտող ուժի հնարավորություններն ու նրա հոսանքի ուղին շեղելու հատկությունները ու այդ պահին ու այդ պահից հետո:

Ու այդ պահին:

Այդ պահից հետո:

Իհարկե շատերը կուզենային որ գիրքը սկսվեր այսպես: Անկեղծորեն: Այնքանով անկեղծ, որ ինքն իր առաջ բաց լիներ, որ չհանդգներ ինքն իրեն կեղծել, խոսեր կյանքի փորձից ու լիներ ինքնաբուխ: Սա գրականության գոյության միակ ձևն է, նշում է գրականագետը: Գրականությունը ինքնամաքրման պրոցես է ստորակետ թերապիայի մի ձև վերջակետ եթե ինքդ քեզ կեղծես ստորակետ դա ինքնաթունավորման նման մի բան է վերջակետ

Բայց այստեղ, այս գրքում, իհարկե խոսքը գնում է ոչ թե լրագրային սկզբի մասին: Այստեղ, այս էջերում ինձ անհրաժեշտ է գտնել նոր սկիզբ:

Նորը կապ չունի անկեղծության հետ:

Նորը միգուցե թաքնված է հիշողության մեջ: Միգուցե այն ծրագրում է ապագան: Նորի մեջ միգուցե կգտնես հիասթափություն, սիրելիս, ու հիասթափված կփակես այս գիրքը: Միգուցե նորի մեջ ստեղծվում է այն նախադասությունը, որի ֆունկցիան էր անվանել այն ինչն արդեն անվանվել է հազար ու մի անգամ, բայց որն անհրաժեշտ է նկարագրել նորից նոր ձևով: Անհանգիստ է նորը: Թափառական, ու թվում է թե անպիտան: Նորը շռայլ է ու քմահաճ. այն վատնում է քո ժամանակը, հատում բոլորի համբերությունը: Անսովոր է, տարօրինակ ու արտառոց: Ու միգուցե նորի մեջ կա բացառիկը, որը խիստ ոգևորիչ է ու վտանգավոր: Նորը մի շրջագիծ է ու նորից:

Քաղաքավարությունից ելնելով ու արդեն ասվել է ու կասվի եկող էջերում:

Գրականագետը օգտագործում է հին ածականներ, հնացած լեզու, չորացած ու կարծրացած բառեր նորը գտնելու ու հետազոտելու ուղղված ու ձախողվող իր գիտարշավում: Համենայն դեպս նավը նրա չի կարողանում տեղից պոկվել, այն լռված է ծանծաղուտներում, չի կարող ու չի կարողանալու հասնել տեղ, ու քաղաքավարությունից ելնելով արդեն ասվել է: Որքան էլ հին նավերը վերանորոգվեն ու վերակառուցվեն, ու որքան էլ թիավարները ուժ գործադրեն նրանց ժամկետը լրացել է: Ու քաղաքավարությունից ելնելով թող ասվի ու նորից ու նորովի:

Յուրաքանչյուր կերպար կարող է հանկարծակիորեն փոխվել ու փոփոխել իր անունը, վերանվանվել ու բնութափոխվել. նրանք անընդհատ նոր անձնագրեր են պահանջում սահմաններն անցնելու համար: Հետևաբար անհնար է հնարավոր չէ ու չկա հնար անկեղծորեն գրի առնել կամ փոխանցել այն ամենը ինչ որ նա/նրանք մտադրված են ասել կամ մտածել կամ մտածում են կամ մտադրված լինելով մտապահում են ու չեն ասում կամ գիտեն ու մտածում են կամ չեն մտածում:

Քաղաքավարությունից ելնելով, կամ որ քաղաքից: Որ քաղաքի վարվելաձևերից ելնելով կամ վայելուչ ում համար և ինչու պիտի ելնենք ու հիմնվենք հենց մի (այդ) քաղաքի վարք ու բարքերին: Բայց սկիզբը նման է բոլոր մյուս սկզբներին: Այն անհանգիստ է և ստեղծում է մեր մեջ անհանգստություն, քանի որ ստեղծվում է այն զգացմունքից որ անհրաժեշտ է ստեղծել ինչ-որ բան որ վերջ կդնի հանգիստ կամ բթացնող մեր առօրյային:

Mentioned in Nowiswhere Magazine

Check out the October issue of Nowiswhere Magazine, coedited by Veronika Hauer and Fatos Ustek. The article titled "Art in Armenia" by Rana Ozturk features a short blurb about WOW -- "impressive in their activeness and enthusiasm about bringing new, hardly discussed issues in the Armenian agenda." According to Ozturk, WOW suggests "a different reading of the present and imagining possible ways of changing it into the future." Read more here.

About Who We Are

“Coming To You To Not Be With You”
Women-Oriented Women’s Collective August 3-4, 2008, Yerevan, Armenia
Zarubyan 34, Utopiana and Women’s Resource Center

Women-Oriented Women (WOW). Exhibition Project: Arpi Adamyan, Shushan Avagyan, Sarah Chance, Lusine Chergeshtyan, Adrineh, Angela Harutyunyan, Alina Martiros, Astghik Melkonyan, Lusine Talalyan, Tsomak


Parting and Reunion as Processes of Subjectivization
By Angela Harutyunyan

The opening of the exhibition took place on August 3rd, in the garden of Utopiana and Women’s Resource Center in Yerevan, and the 4th was reserved for a video screening and public discussions. The correspondent of gazeta.ru in Armenia writes that the exhibition was the first ecological artistic activism in Armenia, while Polish curator Pawel Leszkowicz comments in his Yerevan impressions on rhiz.eu that the exhibition was the first one to represent experiences of Armenian homosexual and bisexual women (“as well as straight women allies”). However, many were confused by the lack of representation or at least a type of representation which is constructed by the hetero-normative regime to convey and materialize homosexual women’s experience. It seemed that the confusion was partly caused by the absence of a direct and clear message as well as easily identified codes of perceived homosexuality: there were no pornographic works or outwardly provocative gestures. In its willingness to pose questions rather than impose answers as well as with its lack of a single thematic line, the exhibition was more of a discursive platform than a representational project. Although opening up a discussion of experiences of concrete women, it nevertheless had no claims of presenting and expressing these experiences or specifically packaged identities. We wanted to talk not so much about the expressions of queer identities but about a queering look. This was a look, which never repeats or always repeats as “the same but not quite.” The ambiguity, always already present in the look, was that which defined the project not as a complete representational show but as a platform for communication. It was this ambiguity that our colleague-artists friends, completely immersed in a revolutionary fervor of the present moment, described as a politically inappropriate position. They were talking with a tone of revolutionary urgency which demands direct and clear-cut statements. Instead, the project was offering self-reflection and negotiation, which brought about a set of questions: Is visibility always empowering? Is it possible to find ways of subjectivisation which do not assume an expression of pre-existing identities and in which what is visible can be deceiving and partial while what is invisible, inaudible and ungraspable, meaningful? Is it possible to articulate subjectivities or modes of subjectivisation in-between visibility and invisibility, within the inherently relational exchange between the Self and the Other and in the dialectics of partition and coming together.

The identity politics of the post-modern age packages and sells identities and differences, taking outwardly manifested and self-stylized appearances as signs of these differences; it commercializes and bureaucratizes desires. Instead, “Coming to You Not To Be With You” does not exclude the failure of desire within the dialectics of partition and reunion, thus it escapes the circle of being identified and marketed, easily named and framed. It strives to offer an ongoing dialogue which never excludes the possibility of failure of communication either.

◊◊◊

A Conversation with Members of the Women-Oriented Women’s Collective, who organized the exhibit “Coming to You to not Be with You” as part of their ongoing project of Self-Mapping: Queering the City
By Shushan Avagyan

The idea of “self-mapping” came about in a very spontaneous way; in December 2007 Sarah and I had gone to see an exhibit at the Art Institute of Chicago, which we started to discuss on the Women-Oriented Women’s (WOW) listserv: “The exhibit is about the streets, buildings, and boroughs of Chicago. The artists have used various techniques: embroidery, photography, graffiti, one of the works consisted of Arabic spices and herbs to create a mandala-shaped map, i.e. the map of the Arab neighborhood in Chicago perceived through the subjectivity of the artist. In other words, the topography of the city conceived through your own prism of perception and interpretation. There also were video-installations . . .” Angela Harutyunyan responded: “I like this idea of mapping of the self, especially because it is connected with issues that I have been lately obsessed with: imaginary geography, “phantasmic topography,” the city not as it really is but as it exists in our consciousness, in our imagination, or as we see it, feel it, perceive it through our bodies. I think that there is some radical potential in this kind of different, diverse conception of the city (rather than the symbolic regime dictating us how to perceive things, conditioning modes of behavior which serve to power structures)—imagining, interpreting and claiming the space of the city through our own memories, on our terms and in our ways . . . To broaden the idea of mapping, we can also question the recent architectural changes in the city and the forms of desire and subjectivity that they prescribe.” Then we started thinking seriously about these issues and bouncing ideas from our own perspectives. Lusine Chergeshtyan wrote back: “We could base our self-mapping on the topography of love and relationship: memories that record chronologically where and when we first talked about queerness, spaces in which we have had positive experiences and felt free, or spaces that have confined or oppressed us, spaces where we met and formed a group, where we found allies who understood us and whom we understood . . .” Astghik Melkonyan began to conceive her self-mapping in terms of performance art: “There will be silhouettes of couples. I haven’t decided how many, but they are going to be life-size, or maybe not so large. They will be on the ground. I will use flour, sieved through a kitchen flour sifter. Which means I’ll have to make a large template and use the flour to achieve the stenciled image . . . I want to have several images in several places and I need people to be able to interact with those images . . .” Adrineh and Alina Martiros, both from Canada, joined the group in March, and in August the collective—Arpi Adamyan, Astghik Melkonyan, Tsomak, Lusine Talalyan, Adrineh, Lusine Chergeshtyan, Alina Martiros, Angela Harutyunyan, Sarah Chance and I—gathered in the garden of Zarubyan 34 in Yerevan.

Shushan Avagyan: My first question is for Lusine Talalyan. Why was it significant for you to participate in this project of self-mapping (now that you are looking back at the exhibit after approximately a month)? What expectations did you have during the initial stages of the project, during the summer of 2007, and at the end, after one year? Also, what was the strangest or the most unexpected aspect for you in regards to the exhibit? For example, the most bizarre thing for me was the unanimous silence of the news media about the project, with the exception of the Russian paper, gazeta.ru, which echoed with a small article.

Lusine Talalyan: When we had just started thinking about a collective project and when we held our first meetings, I imagined that we would unite as a large group of women and try to understand our own sexualities, our place in society and also our place in the realm of art. It was perhaps the association with society (or the idea of “coming out” to the public) that became one of the main reasons that created arguments, disagreements, and some artists refused to participate in the project. Or maybe that wasn’t the only reason, but in any case, that objective, that desire to have a unified group of artists wasn’t fully realized in the end. The only open manifests about the focus of our project (the mapping of our “queer” selves onto the city) were the placards that we posted all over the city and the blog that we created, oh and, of course, the fact that we invited news reporters. But the most desirable prospect that was realized for me was that we all came together and that the exhibit happened. This is the only (queer) exhibit that I have participated in. We came together being so diverse but at the same time being able to underline our similarities, and this was the most exciting and unexpected thing for me. And it made me think that about the Soviet epoch when they tried gay men, not women, which brought many people to think that gay men were more oppressed than women (homosexuality has always been associated with men, they have been incarcerated and punished for being gay, etc.). But maybe the issue is elsewhere: the fact that queer women weren’t incarcerated back then, meaning that a woman’s violation of societal laws wasn’t conceived as a “violation” and hence completely censored or erased from society’s consciousness, is very much analogous to contemporary views. It falls into the same logic of reporters “failing” to report about the exhibit; this phenomenon is precisely the same politics of erasure. It’s that same mentality that says: sexual relationships between women can’t be taken seriously or it can’t be perceived seriously and so there is no reason to even talk about that . . .

Shushan Avagyan: What do you think is our greatest fear in regards to society? Some of the artists in our project, including yourself, have shown their work in large-scale exhibitions, but in those exhibitions their work wasn’t thematized or labeled as “queer.”

Lusine Talalyan: I’ll talk about my own fears regarding society. One of my biggest fears is coming out to my parents: no matter how strongly I believe or hypothesize that they know, I am certain that they don’t want to HEAR about it, and so I don’t want to talk to them about it. At first I was afraid that they might hear from somewhere else or from someone else, but as strange as it is now I don’t care about that. If they find out, that’s fine, but I am not going to come out to them. I don’t know, perhaps I might have a different view on this later . . .

But what I’m afraid of most is that we (as a collective) might become an instrument, that not only do they not critique or label us, but on the contrary, they decide to support us financially, presenting themselves as advocates of progressivism. This implies glamorizing and normalizing what is queer and turning us into their ideological tokens. In the first case with labeling, I think that it’s possible to have or to create a genuine dialog, whereas in the second case the opportunity for a dialog is lost. This is why it was so important that we didn’t have any international organizations that supported us financially; we did everything through our own means and abilities.

When you talk about labeling in exhibitions, what do you mean, Shushan, labeling done by artists themselves or by critics? This brings up a very interesting point, and I had completely forgotten about it—the exhibit that I did with Tatevik (Hakobyan) in 2004, titled “Anyone Who Has the Delusion to Consider Herself Not Deceived.” The fact that I’d forgotten that my works have been discussed in terms of lesbian relations, means something. Susanna Gyulamiryan was the curator and the entire text was about lesbian relations in terms of failed love. Then, of course, it was this project of self-mapping that made it possible to talk publicly about homosexuality in Armenia through art, and most importantly not as a gossip, at that. Today, Arpi, Lara and I were talking about the exhibit again and how, for us, the project was realized, that the event had taken place, and that our objective wasn’t at all to produce a final “product” . . .

Shushan Avagyan: Arpi, you have participated in a variety of exhibitions in the past—was this one any different? How so? What motivates your own project of self-mapping?

Arpi Adamyan: My first exhibition was at NPAK when I was 15; I wasn’t even a student at the Academy of Fine Arts yet. I have periodically shown my work in group exhibitions at NPAK and other places since then. Meeting artists such as Lusine and Asya, who are older than me, has helped me understand many things. It is perhaps for this reason that being queer has never been strange to me (a confounding contradiction of the terms “queer” and “strange”). It was never shocking to me when I came out to myself. And I would like to thank both Lusines (Talalyan and Chergeshtyan), Asya, Sona for this.

Shushan Avagyan: How was your collaboration with Lusine Talalyan conceived and what form did it acquire at the end? Is that how you imagined the piece from the very beginning?

Arpi Adamyan: I have always had an affective connection with Lusine’s work; for me, her videos represent the moving version of my paintings. Lusine might not necessarily agree with me—these are my own perceptions. Surely there are differences in our works as well, but by speaking about similarities I want to stress how unified our work is. Collaboration became possible, I think, due to the fact that we kept influencing one another during the past few months. For me, this is an important factor, since it replaced the conventional “malady” of artists, if you will, the imperative to be original, unique, with the need to be unified, to be able to solve issues together, and to share a perspective . . .

After several other collaborative projects I can say that this was my first collaboration that was successful and wasn’t just limited to the designated one week of the show but is continuing till this day. During one of our conversations Lusine underscored that “giving and taking” works for us. I am saying this because her opinion is very important to me.

You were asking if there were any differences between this exhibition and the past ones . . . I don’t know if there is a difference or if I would like to see a difference, but in the previous exhibitions I have never felt a unity among participants. The most imperative thing for me today, I think, is unity—searching for the different ways to unify, taking one another into consideration, seeing and hearing one another, etc. This is what motivated me and mostly I have found what I was looking for.

Shushan Avagyan: What does “Coming to You to not Be with You” mean? How does it describe our exhibit?

Angela Harutyunyan: I think that on one hand the title expresses the dialectic of the relations between the group, i.e. collective, and the individual, and on the other hand it shows the dialectic between the very intimate levels of the interpersonal. This incorporates the idea of being together and not being together at the same time, which means that group communication is taking place not on the basis of collective agreement, which always implies a majority of consensus, but also on the basis of collective disagreement. The Speaker, the “I’ relates to the Other not as an object but as yet another desiring subject. But this desire does not exclude also non-desire or, what’s even more precise, the desire of failed desire. I think it is at this point that the two aspects of the title—the collective and the interpersonal—collapse. Indeed the title is very dialectical . . . Yet at the same time the title crystallizes our fears, in terms of being seen and not being seen. We become visible, we come out to the audience, but only and always partially . . .

Lusine Talalyan: Women have always played the role of the one who waited and waits for the man, take, for instance, Odysseus’ wife Penelope. In our case, it is the woman who is coming and it’s not clear who she is coming to. She is, as if, present and absent both at the same time, and breaks the stereotype of passivity and waiting.

Adrineh: It’s like we are trying to say to the other that we want to approach, to come closer, but that we are different, that we differ and we are coming without the anticipation that in order to understand one another we should be alike. We want to be accepted as queer women: we don’t want to change in order to be like you. We are what we are, and that’s all, yes?

--
This article is forthcoming in the 2nd issue of the bilingual journal Feminist, published by the Women’s Resource Center in Yerevan.

Me as her again -- book and website

Dear friends,

You are invited to readings and events for Me as her again:True Stories of an Armenian Daughter, set to be available on October 10! Event dates are listed below and on the new website, http://nancyagabian.com.

Here's the back cover copy:
Untangling knots of personal identity and family history, Nancy Agabian deftly weaves a narrative alternately comical and wrenching. Moving between memories of growing up Armenian and American in Walpole, Massachusetts, and her later experiences at Wellesley College, then Hollywood and, finally, Turkey, Agabian offers an illuminating meditation on the sometimes bizarre entanglement of individual desire (sexual and otherwise) in the web of family life and history. At the heart of this unraveling is a grappling with the history of trauma and upheaval experienced by her paternal grandmother, who survived the Armenian Genocide, and the legacy of that wounding experience for Agabian and her extended family.

On October 10th, I'll be reading from the book at Beyond Baroque in L.A., then reuniting with Ann Perich, playing onstage for the first time in eight years as Guitar Boy, the underground folk/punk band famous for skewering pop culture and the art world.

And on October 26th, there will be a book party, sponsored by the Armenian Gay and Lesbian Association, in New York City.

It would be wonderful to see you at one of the readings. If you're not in the vicinity or otherwise engaged, you can support small independent nonprofit presses by purchasing the book directly from Aunt Lute Books:
http://www.auntlute.com/Merchant2/merchant.mv?Screen=PROD&Store_Code=auntlute&Product_Code=MH&Category_Code=

Any questions or comments, feel free to comment.
Thank you for your support of this work.

kind regards,
Nancy

Los Angeles:

October 10
7:30 pm
Also performing with Ann Perich of Guitar Boy, for a reunion show
Beyond Baroque
681 Venice Blvd., Venice, CA 90291
310 822-3006
http://www.beyondbaroque.org

October 13
7:30 pm
Abril Books
415 E. Broadway Ave. Suite #102
Glendale, CA 91205
(818) 243-4112
http://www.abrilbooks.com

New York

October 7
7 pm
KGB
85 East 4th Street, NYC 10003
between 2nd Ave and Bowery
Subways: F to 2nd Ave
http://www.kgbbar.com

October 26 — Book Party!
Sponsored by the Armenian Gay and Lesbian Association
3 - 4:30 pm
LGBT Community Center
Room 410
208 W. 13th Street, NYC 10011
between 7th and 8th Aves
Subways: 123 or ACE to 14th Street
212 620-7310
http://www.aglany.org, http://www.gaycenter.org
$1-$5 donation

November 2
7 pm
Bluestockings Bookstore
172 Allen Street
between Stanton and Rivington
Subways: F to 2nd Ave
212 777-6028
http://www.bluestockings.com

November 12
6 pm
Gartal, an Armenian literary reading series
with Milena Abrahamyan, Christopher Atamian and Aida Zilelian
Cornelia Street Cafe
29 Cornelia Street, NYC 10014
between Bleecker and W 4th
Subways: ACEBDFV to W 4th
212 989-9319
http://corneliastreetcafe.com

http://armeniandrama.org/GARTAL.php

Մենք մեր մասին

ԳԱԼԻՍ ԵՄ ՄՈՏԴ, ՈՐ ՀԵՏԴ ՉԼԻՆԵՄ
Կանանց Կողմնորոշված Կանայք կոլեկտիվ
Օգոստոսի 3-4, 2008, Երևան
Զարուբյանի 34, Կանանց Ռեսուրսային Կենտրոն և Ուտոպիանա

Կանանց Կողմնորոշված Կանայք։ Ցուցահանդեսային նախագիծ – Արփի Ադամյան, Շուշան Ավագյան, Սարա Չենս, Լուսինե Թալալյան, Ծոմակ, Անժելա Հարությունյան, Աստղիկ Մելքոնյան, Լուսինե Չերգեշտյան, Ադրինե Տեր-Պողոսյան, Ալինա Մարտիրոս

***

Բաժանումն ու մերձեցումը՝ սուբյեկտիվացման անկյունաքար
Անժելա Հարությունյան

Ցուցահանդեսի բացումը կայացավ օգոստոսի 3–ին Կանանց ռեսուրսային կենտրոնի ու Ուտոպիանայի այգում, իսկ 4–ին արդեն վիդեո ցուցադրությունների ծրագիր էր և քննարկումներ։ Ռուսական gazeta.ru–ի հայաստանյան թղթակիցը գրում է, թե ցուցահանդեսը Հայաստանում առաջին բնապահպանական–արվեստագիտական ակտիվությունն էր, իսկ լեհ համադրող Պավել Լեցկովիչը երևանյան իր տպավորությունների շարքում խոսում է միասեռ ու երկսեռ կանանց փորձը ներկայացնելու մասին։ Այնինչ, շատերը կարծես շփոթված էին ներկայացուցչության բացակայությունից, համենայն դեպս, այնպիսի ներկայացուցչություն, որպիսին միասեռ կնոջ փորձն ընկալում ու նյութականանցում է հետերո–նորմատիվ տեսողական ռեժիմի մեջ։ Շփոթմունքը կարծես պայմանավորված էր նաև միասեռական ուղղակի ու հստակ ուղերձի ու պատկերման կոդերի բացակայությամբ. չկային պոռնոգրաֆիկ գործեր, բացակայում էին պրովոկատիվ ժեստերը։ Թեմատիկ մեկ գծի բացակայությամբ ու պատասխաններ առաջարկելու փոխարեն հարցեր առաջադրելու հանգամանքով էր, որ ցուցահանդեսը ավելի շուտ դիսկուրսային նախագիծ էր, քան ներկայացում։ Կոնկրետ կանանց ֆենոմենոլոգիական փորձառության մասին խոսակցություն բացելով հանդերձ, այն չէր հավակնում ներկայացնելու կամ արտահայտելու այդ փորձը. խոսքը միասեռական ու տարօրինակող հայացքի մասին էր։

Հենց տարօրինակելն էր, որ Կանանց Կողմնորոշված Կանայք ցանցի մեջ ծառայեց որպես հավաքականություն ձևավորող անկյունաքար։ Տարօրինակող Ես–ին ու Ուրիշին, հայացքը երբեք չի կրկնվում, կամ միշտ կրկնվում է որպես՝ «նույնը, բայց ոչ այնքան»։ Հայացքի մեջ թաքնված այս ամբիվալենտությունն էր, որ բնորոշում էր նախագիծը՝ ոչ որպես վերջնական ցուցադրական արտադրանք, այլ երկխոսելու հարթակ։ Այս ամբիվալենտությունն էր, որ հայաստանյան շիկացած քաղաքական իրավիճակի մեջ խրված արվեստագետ–զրուցակիցները համարեցին քաղաքականապես ոչ հարիր կեցվածք. իրավիճակ, որ ըստ շատերի պահանջում է ուղղակի ու շեշտակի հայտարարություններ։ Հեղափոխական հրատապության ու ակտիվության փոխարեն նախագիծն առաջարկում էր ինքնանդրադարձ ու բանակցություն. արդյոք տեսանելությունը միշտ զորացնո՞ղ է։ Հնարավո՞ր է գտնել սուբյեկտիվացման այնպիսի ձևեր, որոնք չեն ենթադրում ինքնության արտահայտում և որտեղ այն, ինչ տեսանելի է, խաբուսիկ է, իսկ անտեսանելին ու անիրականանալին՝ երբեմն առավել իմաստալից։ Միգուցե տեսանելիության ու անտեսանելիության, անձի ու ուրիշի հարաբերման, բաժանման ու միացման դիալեկտիկայի արանքում է հնարավոր արտիկուլացնել հետերո–նորմատիվ սուբյեկտիվացման ձևերին այլընտրանքային մեխանիզմներ։

Այն ժամանակ, երբ հետմոդեռնիզմի ինքնության քաղաքականությունը ապրանքայնացնում է ինքնություններն ու տարբերությունները՝ որպես այդ տարբերությունների նշան ընդունելով ինքնության արտաքին ու ինքնաոճավորված արտահայտությունները, առևտրականացնում ու բյուրոկրատացնում ցանկությունները, «Գալիս եմ մոտդ, որ հետդ չլինեմ» նախագիծը չի բացառում մերձեցման ու բաժանման դիալեկտիկայի մեջ ցանկության ձախողումը կամ չցանկանալու ցանկությունը։ Այն շարունակական երկխոսություն է, որ նաև չի բացառում երկխոսության ձախողման հնարավորությունը։

***

Հարցազրույց Կանանց Կողմնորոշված Կանայք խմբի անդամների հետ, ովքեր միասեռ կանանց ինքնաքարտեզագրման նախագծի շրջանակներում կազմակերպել էին «Գալիս եմ մոտդ, որ հետդ չլինեմ» ցուցահանդեսը:

Շուշան Ավագյան

Ինքնաքարտեզագրման գաղափարը առաջացավ շատ ինքնաբուխ, 2007-ի դեկտեմբերին ես ու Սարան գնացել էինք Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտի ցուցահանդեսներից մեկը տեսնելու, որը սկսեցինք քննարկել Կանանց Կողմնորոշված Կանայք էլ-ցանցում. «Աշխատանքը հենց Չիկագոյի տարբեր փողոցների, «քուչաների», ու շենքերի մասին է: Օգտագործված են տարբեր տեխնիկաներ` ասեղնագործություն, լուսանկարչություն, գրաֆֆիտի, մեկը արաբական համեմունքների փոշուց «մանդալա»-ի պես քարտեզ էր կառուցել` Չիկագոյի արաբական թաղամասը որպես ինքնաքարտեզ: Այսինքն քաղաքի տոպոգրաֆիան՝ ըստ քո թարգմանության ու արտահայտման: Կային նաև վիդեո-ինստալիացիաներ . . . »: Անժելա Հարությունյանը պատասխանեց. «Ինքնաքարտեզագրման գաղափարը շատ հավանեցի, մանավանդ որ կապված է այն խնդիրների հետ, որոնցով վերջերս հետաքրքրվում եմ` երևակայական աշխարհագրության, ֆանտազմիկ տոպոգրաֆիա, քաղաքը ոչ թե այնպես, ինչպես իրականում կա, այլ այնպես, ինչպես մեր մեջ է, ինչպես որ մենք ենք պատկերացնում կամ զգում մեր մարմնով: Իմ կարծիքով քաղաքը տարբեր ձևով (քան այն, ինչ մեզանից պահանջում է նշանային կամ սիմվոլիկ ռեժիմը, այն պահվածքը, վարվելակերպը, որ ձեռնտու է ուժի կամ իշխանության կառույցներին) երևակայելու մեջ ռադիկալ պոտենցիալ կա – քաղաքի տարածությունը մեր ձևով` հիշողությունների միջոցով յուրացնելու առումով: Կարելի է նաև քարտեզագրման միջոցով հարց բարձրացնել, թե վերջին քաղաքային փոփոխությունները ցանկության ու սուբյեկտիվացման ինչ ձևեր են թելադրում»:

Ապա բոլորս սկսեցինք լուրջ խորհել ու կիսվել մեր պատկերացումներով ու գաղափարներով: Լուսինե Չերգեշտյանը գրեց հետևյալը. «Քարտեզագրման նախագիծը մտածում ենք անել ընկերության և սիրո տոպոգրաֆիա, հիշողություններ ըստ խրոնոլոգիայի, թե որտեղ և երբ ենք առաջին անգամ խոսել միասեռականության մասին, այն տարածքների մասին որտեղ մեզ լավ և ազատ ենք զգացել, կամ ճնշված, որտեղ միավորվել ենք, որտեղ գտել ենք մարդկանց, ովքեր հասկացել են մեզ ու ում մենք ենք հասկացել . . . »:

Աստղիկ Մելքոնյանը սկսեց մտածել ինքնաքարտեզագրման մասին՝ որպես պերֆորմատիվ ակտի. «Զույգերի սիլուէտներ են լինելու, դեռ չեմ որոշել, թե քանի հատ, բայց մեծ են լինելու, կամ էլ ոչ շատ մեծ, ու հատակի վրա. արվելու է ալյուրով. ցանելու եմ խոհանոցային ալյուրի մաղով, այսինքն մեծ տրաֆարետ եմ պատրաստելու, ապա ալյուր ցանեմ ու հետո պատկեր ստանամ . . . ուզում եմ տարբեր տեղեր անեմ, բայց նաև ինձ պետք է որ մարդիկ առընչվեն այդ պատկերի հետ. . . »: Մարտին մեզ միացան Ադրինե Տեր-Պողոսյանն ու Ալինա Մարտիրոսը Կանադայից: Իսկ օգոստոսին բոլորս` Արփի Ադամյանը, Աստղիկ Մելքոնյանը, Ծոմակը, Լուսինե Թալալյանը, Ադրինե Տեր-Պողոսյանը, Լուսինե Չերգեշտյանը, Ալինա Մարտիրոսը, Անժելա Հարությունյանը, Սառա Չանսն ու ես հավաքվեցինք Զարուբյանի 34-ի պարտեզում:

Առաջին հարցս ուղղված է Լուսինե Թալալյանին. Ինչու՞ էր քեզ համար կարևոր մասնակցել (երբ դիտարկում ու մտածում ես այս պահին, ցուցահանդեսից մոտ մի ամիս անց) ինքնաքարտեզագրման մեր նախագծին: Ինչպիսի՞ սպասումներ ունեիր նախագծի ստեղծման սկզբնական փուլում` 2007–ի ամռանը, և ապա վերջում, այսինքն՝ մեկ տարի անց: Ո՞րն էր քեզ համար ամենատարօրինակ կամ անսպասելի պահը: Օրինակ, ինձ համար զարմանալի իրականությունն այն էր, որ տեղական լրատվական ծառայություններից և ոչ մեկը նախագծի մասին մի խոսք անգամ չարտասանեց. միայն ռուսական gazeta.ru-ն արձագանքեց կարճլիկ մի հոդվածով:

Լուսինե Թալալյան: Երբ նոր էինք սկսել մտածել նախագծի մասին ու տեղի էին ունենում առաջին հանդիպումները, հավատում էի, որ կհամախմբվենք մի խումբ կանանցով ու կփորձենք հասկանալ մեր սեռականությունը, մեր տեղն այս հասարակության մեջ ու նաև արվեստի միջավայրում: Կապը հասարակության հետ երևի միակ պատճառներից էր, որ մեծ վեճեր առաջացրեց, ու մի քանի արվեստագետներ հրաժարվեցին մասնակցել։ Չգիտեմ, կարող է՝ դա չէր միակ պատճառը, բայց ամեն դեպքում այդ ցանկությունը մեծ հաշվով չիրականացավ: Միակ կապը պլակատներն էին, որ փակցրեցինք փողոցներում ու բլոգի ստեղծումն էր, և իհարկե լրագրողներին հրավիրելը: Բայց ամենացանկալի սպասումը, որ իրականացավ՝մեր բոլորի համախմբվելն էր, ու այն, որ նախագիծը կայացավ: Սա իմ իմացած ու մասնակցած միակ ցուցահանդեսն էր, որ բոլորով միասին կարողացանք հասցնել իր, չգիտեմ, վերջին կամ միգուցե և սկզբին, լինելով այսքան տարբեր, բայց կարևորելով նմանությունները (հենց դա էր շատ ցնցող)։ Սա ինձ հիշեցրեց, որ Սովետական Միության ժամանակ դատում էին միասեռ տղամարդկանց, իսկ կանանց` ոչ. շատ քչերը դա հիշելով ասում են, որ տղամարդիկ ավելի ճնշված էին, քան կանայք (միասեռ հասկացությունը միշտ կապված է եղել տղամարդկանց հետ, նրանց են բանտարկել, նրանց են պատժել, և այլն): Բայց երևի թե խնդիրը ուրիշ տեղ է. Այն, որ չեն դատել կանանց , այսինքն՝ որ կնոջ խախտումը չի արժեվորվել որպես հասարակության «խախտում» ու այդպիսով՝ լիովին անհետացվել հասարակության գիտակցությունից, շատ նման է այսօրվա պատկերացումներին։ Երբ մեր նախագծին չեն անդրադառնում թերթերում, դա էլ հենց նույն ցենզուրի, կրճատման քաղաքականությունն է. կանանց միջև սեռական կապը չի կարող լուրջ լինել կամ ընկալվել, ու հետևաբար այդ մասին խոսելն էլ անիմաստ է . . .

Շուշան Ավագյան: Ո՞րն է քո կարծիքով մեր բոլորիս վախը հասարակության հանդեպ: Մեր նախագծում մասնակցող մի շարք կանայք, ինչպես նաև դու, ցուցադրվել էին նաև այլ բավականին նշանավոր ցուցահանդեսներում, բայց այդ ցուցահանդեսներում ձեր աշխատանքը չէր կրում ոչ մի միասեռական պիտակավորում:

Լուսինե Թալալյան: Ես իմ հասարակական վախերից խոսեմ: Նախ առաջին վախն այն է, որ ես չեմ խոսել իմ ծնողների հետ, ինչքան էլ մտածեմ կամ ենթադրեմ կամ հավատամ, որ իրենք գիտեն, բայց չեն ուզում ԼՍԵԼ, ու ես էլ չեմ ուզում խոսել նրանց հետ: Սկզբում վախենում էի, որ իրենք կիմանան ուրիշ տեղից, ուրիշներից, բայց շատ տարօրինակ է՝ հիմա դրա մասին էլ չեմ մտածում: Եթե իմանան ուրիշներից` շատ լավ, բայց ես չեմ պատրաստվում ի հայտ գալ իրենց: Չգիտեմ, միգուցե հետո ուրիշ ձևով մոտենամ հարցին, չգիտեմ . . .
Բայց ամենամեծ վախս միշտ եղել է, որ չդառնանք գործիք, չլինի այնպես որ մեզ ոչ միայն չքննադատեն կամ չպիտակավորեն, այլ հակառակ մի բան ստացվի. հանկարծ ֆինանսավորեն ու ասեն՝ ինչ լավ բան եք անում, մենք առաջադեմ ենք ու ընդունում ենք ձեզ, և օգտագործեն մեր խնդիրներն իրենց շահերի համար, այսինքն՝ մեզ վերածեն իդեալոգիական ինչ-որ նմուշների: Առաջինի դեպքում (քննադատություն) կարծում եմ, որ հնարավոր է ստեղծել/ունենալ անկեղծ երկխոսություն, իսկ երկրորդի դեպքում՝ կորչում է երկխոսության հնարավորությունը, կորչում են հարցերը, ապա կորչում ենք և մենք: Այս պատճառով էլ կարևոր է, որ մենք չունեցանք միջազգային ֆինանսավորման աղբյուր, ամեն ինչ արեցինք մեր ուժերով ու կարողություններով:

Ցուցահանդեսի դեպքում պիտակավորումն ո՞ւմ կողմից ի նկատի ունես, Շուշան, արվեստաբանների՞, թե՞ արվեստագետների. Ցուցահանդեսներին հիմնականում միայն իրենք են ներկա լինում: Օրինակ, այս պահը շատ հետաքրքիր է. ես մոռացել էի իմ ու Տաթևիկի (Հակոբյան) 2004-ի ցուցահանդեսի մասին , որ կոչվում էր «Ամեն ոք, ով մոլորություն ունի իրեն խաբված չհամարելու»: Հիշու՞մ ես, որ ասում էի, թե իմ գործերի մեջ երբեք չեն քննարկել միասեռական սիրո մասին (բայց որ մոռացել էի՝ արդեն ինչ որ բան նշանակում է)։ Սուսաննա Գյուլամիրյանը համադրողն էր, ու ամբողջ տեքստը հենց միասեռական ձախողված սիրո մասին էր, ու այդ ժամանակ պիտակավորվեց այդ ցուցահանդեսը, թե չէ՝ համենայն դեպս ես այդ մասին չեմ իմացել: Հետո, իհարկե, ինքնաքարտեզագրման մեր այս նախագիծն էր, որ հնարավոր դարձրեց Հայաստանի արվեստի միջավայրում միասեռականության մասին խոսել հանրային ձևով, ու այն էլ՝ ոչ որպես բամբասանք: Այսօր ես, Արփին ու Լարան խոսում էինք ցուցահանդեսի մասին, ու այն որ նախագիծը մեզ համար կայացավ ու մեր խնդիրը հեչ էլ վերջնական «արտադրանք» տալու մեջ չէր . . .

Շուշան Ավագյան: Արփի, անցյալում մասնակցել ես տարբեր ցուցահանդեսների. տարբե՞ր էր արդյոք այս ցուցահանդեսը քեզ համար, ինչպե՞ս: Ինչո՞վ է պայմանավորված քո ինքնաքարտեզագրման պրոցեսը:

Արփի Ադամյան: Առաջին անգամ ցուցադրվել եմ ՆՓԱԿ-ում, երբ 15 տարեկան էի. դեռ Գեղարվեստի ակադեմիա էլ չէի ընդունվել: Դրանից հետո պարբերաբար մասնակցել եմ այնտեղ կազմակերպվող խմբային ցուցահանդեսների: Ծանոթանալով արվեստագետ աղջիկների` Լուսինեի, Ասյայի հետ, որոնք ինձանից տարիքով մեծ էին, կարելի է ասել, որ նրանցից շատ բան եմ սովորել: Կարծում եմ դրանից է, որ իմ համար միասեռ լինելը երբեք էլ տարօրինակ չի եղել (զարմանալի հակասություն ստացվեց մեր «տարօրինակ» բառի հետ): Իմ մեջ դա հայտնաբերելը երբեք էլ վրդովեցուցիչ չէր: Դրա համար էլ կուզեի շնորհակալություն խնդրել Լուսինեներին (Թալալյան ու Չերգեշտյան), Ասյային, Սոնային . . .

Շուշան Ավագյան: Թալալյան Լուսինեի հետ համագործակցությունը ինչպե՞ս հղացավ ու վերջում ի՞նչ տեսք ստացավ: Արդյոք այդպե՞ս էիր պատկերացնում գործն ի սկզբանե:

Արփի Ադամյան: Լուսինեի գործերի հետ միշտ էլ զգայական մեծ կապ եմ ունեցել. դրանք ինձ համար եղել են իմ գեղանկարչության շարժվող պատկերների տարբերակը: Միգուցե Լուսինեն ինձ հետ համաձայն չի. խոսում եմ իմ ընկալման մասին: Անխոսք, դրանցում տարբերություններ էլ են եղել, բայց խոսելով նմանություններից, ուզում եմ միասնությանը ավելի տեղ տալ: Իմ կարծիքով մեր միասին ստեղծագործելու պատճառը հանդիսացավ այն, որ վերջին ամիսներին շատ էինք ազդվում միմյանցից: Սա իմ համար շատ արժեքավոր պահ է, քանի որ արվեստագետների «հիվանդությունը»` օրիգինալ, անկրկնելի լինելը, տեղ տվեց մեկ այլ բանի` միասնականությանը, միասին խնդիրներ կիսելու հայացքին . . .

Մի քանի համագործակցություններ ունենալուց հետո, կարող եմ նշել, որ սա իմ առաջին հաջողված համագործակցությունն է, որը չսահմանափակվեց միայն ցուցահանդեսի մեկ շաբաթվա մեջ, այլ շարունակվում է մինչև օրս: Մի խոսակցության ժամանակ Թալալյան Լուսինեն ասեց, որ մեր մոտ ստացվում է իրար «տալ ու վերցնել»: Նշում եմ սա, քանի որ իմ համար շատ կարևոր է նաև իր կարծիքը այս ամենի շուրջ:

Հարցնում էիր թե ինչ տարբերություն կա այս ցուցահանդեսի ու նախկինում եղածների միջև . . . Չգիտեմ, այն կա, թե ես եմ ուզում տեսնել, բայց առաջ երբեք չի եղել արվեստագետների, մասնակիցների միասնություն: Այսօր իմ համար երևի թե համար մեկ խնդիրն է միասնությունը. դրա ձևերը փնտրելը, միմյանց հաշվի առնելով, միմյանց տեսնելով ու լսելով, կամ այլ ձևերով: Այ սա էր այն, ինչ փնտրում էի ու մասամբ ստացել եմ:

Շուշան Ավագյան: Ի՞նչ է նշանակում «Գալիս եմ մոտդ, որ հետդ չլինեմ»։ Ինչպե՞ս է այն նկարագրում մեր ցուցահանդեսը:

Անժելա Հարությունյան: Կարծում եմ՝ մի կողմից վերնագիրը խմբային` ու միջ-անձնական հարաբերությունների դիալեկտիկան է արտահայտում, մյուս կողմից` շատ ինտիմ, միջ-անձնականը: Սրա մեջ կա միասին լինել-չլինելու գաղափարը: Այսինքն՝ խմբային հաղորդակցությունը տեղի է ունենում ոչ թե կոլեկտիվ համաձայնության վրա, որը միշտ մեծամասնության կոնսեսուսն է, այլ նաև կոլեկտիվ անհամաձայնության վրա: Հիմնական Խոսողը` սուբյեկտը`«ես»-ն է, բայց որը միաժամանակ չի բացառում դիմացինի սուբյեկտիվությունը` այսպիսով վերաբերելով Ուրիշին ոչ թե որպես օբյեկտի, այլ նույնպես ցանկացող սուբյեկտի: Բայց այս ցանկությունը չի բացառում նաև չցանկանալու կամ ավելի ճիշտ՝ ցանկության ձախողման ցանկությունը: Կարծում եմ՝ ցանկության այս կետում է, որ վերնագրի երկու` կոլեկտիվ ու ինտիմ միջանձնական ասպեկտները խաչվում են: Միաժամանակ երևի վերնագիրը բյուրեղացնում մեր վախվորվածությունը` տեսանելի լինել-չլինելու առումով . . . Մենք բացվում, ի հայտ ենք գալիս հանդիսատեսի առջև, բայց միայն ու միշտ մասնակիորեն . . .

Լուսինե Թալալյան: Կանայք միշտ սպասել են ու սպասում են տղամարդուն, օրինակ` Ոդիսևսի կինը՝ Պենելոպեն: Իսկ այս դեպքում կին է գալիս, ու չգիտես՝ թե ում մոտ. այստեղ կինը կարծես դառնում է և ներկա, և բացակա ու խախտում է նաև սպասման կարծրատիպը:

Ադրինե Տեր-Պողոսյան: Ուզում ենք ասել ուրիշին, որ փորձում ենք մոտենալ, բայց որ մենք տարբեր ենք, տարբերվում ենք ու մոտենում ենք՝ առանց այն ակնկալման, որ պիտի լինենք նման, որ հասկացվենք: Ուզում ենք ընդունվենք այնպես, ինչպես որ ենք (միասեռ կանայք, այսինքն՝ «տարօրինակ»), ու չենք ուզում փոխվել որ նմանվենք քեզ: Մենք մենք ենք ու այսքան բան, հա՞։

Հոդված՝ մեր մասին...կամ արդյո՞ք մեր...Հոդված Վահան Իշխանյանի մասին....

Վահան Իշխանյանի հոդվածն է լույս տեսել ArmeniaNow-ում.

Իմ շատ կարճ ու հապճեպ արձագանքը, որը սակայն ինչ–ինչ պատճառներով չի տպվում իրենց մեկնաբանությունների բաժնում։


My brief and immediate response to Vahan Ishkhanyan's article, which for some reason doesn't show up in their "Readers' comments" section:

From a Woman of Zarubyan

I am one of the women of Zarubyan, and I am not homosexual. The article is full of misconstructions, misconceptions and mistakes. Here's a very schematic outline of what I pinned down:

1. The project was not about coming out, neither about being lesbian and Armenian. It about a specifically queer perspective, trying to negotiate the boundaries of visibility and invisibility.
2. Is it with Shushan's agreement that her identity is being disclosed?
3. Lusine is not an art critic. She is an artist.
4."Women of Zarubyan" don't construct their identities in fear. The fear factor is overused here in order to exotisize them while labeling.
5.Lusya's work is about sensual, intersubjective communication through whispering and touching. There is no fear in it.
6."She was supposed to inform Lusine’s mother in a performance about her daughter’s orientation by phone, but did not because of fear." - THERE WAS NEVER SUCH PLAN-to inform Lusine's mother....
7. Alina was the first time in Yerevan in July-August. How could she have problematic reputation and in addition, to go to clubs in spring.


Angela

Coming to You Not to Stay With You: Jacques Rancière on Being Together and Apart

"Apart, We are Together"--Mallarmé

"On the one hand, the ‘community of sense’ woven by artistic practice is, in the present, a new set of vibrations of the human community; on the other hand, it is a monument that stands as a mediation or a substitute for a people to come. The paradoxical relation between the ‘apart’ and the ‘together’ is also a paradoxical relation between the present and the future. The art work is the people to come and it is the monument of its expectation, the monument of its absence... The tension between ‘being apart’ and ‘being together’ is tied up with another tension between two statuses of artistic practice: as a means for producing an effect, and as the reality of that effect. To the extent that it is a dissensual community, an aesthetic community is a community structured by disconnection."


http://www.artandresearch.org.uk/v2n1/ranciere.html

Angela

Day 2: Discussion with Artists

Pawel's blog on Rhiz.eu

One Week in Yerevan: Art, Politics, and Sexuality
by Pawel Leszkowicz

Summer in Yerevan, the capital of Armenia, is very hot (30-35 °C in the shadow), and yet the week of late July early August 2008 was even hotter - with cool events. In the evening of the 2nd of August a group of people gathered in the garden of Utopiana Association for the opening of a women’s art exhibition, Coming To You To Not Be With You, organized by WOW (Women-oriented Women) Armenian artists network. It is 7 p.m. and the heat is still enormous. The curators, art historian Angela Harutyunyan and a writer Shushan Avagyan are opening the show with an introduction emphasizing the feminist and queer agenda of the show. The art expresses the experiences and cultures of straight, bisexual and lesbian Armenian women artists living in Armenia and in diasporas scattered all over the world. The lesbian element of the project is very important, since it is also a coming-out manifesto in a very conservative country. [. . .]

Read more here.

More photos from the exhibit Day 1

I'm here but I'm not an artist

Selected videos

Coming to You To Not Be With You
Video Program
04.08.2008

The program screened within the framework of Coming to You To Not Be With You in Yerevan, comprised of video works by Armenian contemporary women artists produced since 2000. The works shared a concern with the issues of the body and sexuality in the specific experiences of Armenian women artists. They articulate the body as sites for contestation of identity construction.

The aim of the program was to historicize WOW's activities as well as contexualize them within the larger representational and identity discourses in Armenia.




Karine Matsakyan, Untitled, Video, 2002, excerpt



Lusine Chergeshtyan, Untitled, Video, 2007


Sona Abgarian, Untitled, Video, 2003




Astghik Melkonyan, 1:10, video, 2008
I was supposed to leave 1min and 10 sec video. had to cut it for logistic reasons



Tsomak, Dance, video, 2004

For some reason I don't have Lusine's work of 2004 (Bang, Bang) on the dvd. Lusya, can you add a small excerpt from it? Thanks! Angela

gazeta.ru's blurb on our project

21:16 (5 августа)

В Армении впервые прошла публичная акция лесбиянок

Накануне в Еревне впервые прошла акция лесбиянок, организованная Ресурсным центром женщин Армении.
В рамках акциии была организована фотовыставка и видеопоказ, где была представлена история работы женщин с общественностью, не воспринимающей нетрадиционную сексуальную ориентацию.
Кроме того женщины нетрадиционной ориентации предстваили отчет о работе в защиту окружающей среды и разработках в области садоводства. В отличие от организуемых зарубежом гей-парадов, здесь не афишировались атрибуты сексуальной ориентации. // "Газета.Ru", Ереван

http://www.gazeta.ru/news/lenta/2008/08/05/n_1252514.shtml

###

asya's and my performance pieces

asya

she cuts out two women - embracing - hollow on white - there is a passage from the offices to the garden - a bridge of some sorts - she places the stenciled women on the passage and uses a sieve to sprinkle flour on them - it's snowing in august - it's august 3rd, 2008, A HISTORIC MOMENT ------>->----->>->--->





but then history is always rewritten and she peels off the paper from the concrete – the women’s silhouette is no longer confined in white - they ARE white – and free – and now they flow - people walk through the passage to the “stage” area where i’m reading from “zarubyan’s women” and their white footprints appear in every corner of the garden, the underpasses, the streets, the city.

opening & intros

###

"galis em motd, vor hetd chlinem"

###

the exhibit (part 3)

adrineh ադրինե

fragmentation ֆրագմենտացում. a woman with many bodies կին տարբեր մարմիններով. different women within one body տարբեր կանայք մի մարմնով. you see me but do you see me in my multitudes դու ինձ տեսնում ես, բայց արդյոք տեսնում ես ինձ իմ բազմության մեջ? like the multitudes of leaves, like the branches of a tree reaching out for the light տերևների պես բազմություն, ճյուղերի նման ձգտող դեպի լույսը ------->---->->





alina ալինա

stilettos բարձրակրունկ կոշիկներ որ սեղմում են նրանց ոտքերը that squeeze, շնչահեղձ անում choke, բթացնում make you numb, yet at the same time the heel is like a fragile delicate penis ու միևնույն ժամանակ կրունկն ասես լինի մի նուրբ ու փխրուն, բարալիկ մի առնանդամ, ճզմված ոտքերի տակ being crushed underfoot. երկակի տեսողություն. երկու պարան որ քաշում են տարբեր ուղղություններով a double vision. two ropes pulling one in two different directions ---------->-->->

My only two photos from the opening.
Im unetsats 2 lusankary cucahandesi bacumits.
Angela

the exhibit (part 2)

tsomak

DO IT YOURSELF!! mekenanere surum en tsomaki video-um. nrank shtapum en, nrank piti hasnen tegh (npatakin - vor npatakin?) nrank surum en ainkan arag vor chen nkatum knoje vor poghotsi mejteghum kangnats e, dzerkin inch vor ban ka, "ara inkd" steghtsir inkd mi spasir vor tegh tan vorovhetev chen ta kantsnen ko vrayov ko ashxatanki vrayov ko vrayov kantsnen u chen nkati INKD ARA -->---------->->----->------->>->>>>---->>>>--->>>

the exhibit (part 1)

these are photos taken by sarah ------>---->>--->-------------->



lucine & arpi's installation





a room with old soviet wallpaper, an old piano that desperately needs tuning, two broken windows, an ancient magnetic tape player, a video of two women playing football with a watermelon in a pool. parts of the wallpaper is reapplied, the patterns are changed, deliberately (and inconspicuously) made into irregular patterns, the kinds of irregularities you look for when as a child you're staring at the wall, while trying to fall asleep, tracing the patterns with your eyes and matching the lines in symmetrical forms, etc. only a keen eye can detect the irregularities. you can find them only when you look for them, when you know that they are there – the subversive forms, the lines that are discontinuous, the paths that lead nowhere, the patterns that are not symmetrical. the installation is called “my mother’s room.”

and now, a quote from gertrude stein's "what are master-pieces":

"all this sounds awfully complicated but it is not complicated at all, it is just what happens. any of you when you write you try to remember what you are about to write and you will see immediately how lifeless the writing becomes that is why expository writing is so dull because it is all remembered, that is why illustration is so dull because you remember what somebody looked like and you make your illustration look like it. the minute your memory functions while you are doing anything it may be very popular but actually it is dull. and that is what a master-piece is not, it may be unwelcome but it is never dull. and so then why are there so few of them. there are so few of them because mostly people live in identity and memory that is when they think. they know they are they because their little dog knows them, and so they are not an entity but an identity. and being so memory is necessary to make them exist and so they cannot create master-pieces. [...] it is not extremely difficult not to have identity but it is extremely difficult the knowing not having identity. one might say it is impossible but that it is not impossible is proved by the existence of master-pieces which are just that. they are knowing that there is no identity and producing while identity is not. THAT IS WHAT A MASTER-PIECE IS. and so we do know what a master-piece is and we also know why there are so few of them. everything is against them. everything that makes life go on makes identity and everything that makes identity is of necessity a necessity."

chalk figures

this was the day before the event. we wanted to have images of (odd / queer) (արտառոց / տարօրինակվող) women holding hands in strange positions . . we ended up having (inadvertently) self-portraits and portraits of the women in the exhibit.





զարուբյանի կանայք / zarubyan's women

the poster

nancy -- we miss you!! you're with us in spirit :-) we're working on the garden, it's looking good . . the girls want to have a cardboard lifesize figure of two women holding hands on zarubyan street, outside the offices, and we're going to dress them up in funky clothes. more later . .